Dorp in verandering, 1940-1970

Schijndel is altijd een agrarisch dorp geweest en is dat deels nog steeds. Deze foto  uit 1940 is van de boerderij aan de Hoofdstraat 1, die inmiddels is gesloopt.

Volgens Herman Vanwesenbeeck uit Canada klopt dit niet: “dit is het bedrijf van de twee gezusters en twee gebroeders Hak. Hun huis stond op de noord-oost hoek van de kruising Voortstraat-Hoofdstraat. Het was het eerste nummer aan die kant op de Boschweg. De echte Hoofdstraat 1 was het pand, huis, winkel en bakkerij van de familie G. Brunst. Ik weet dat precies want het volgende huis, Hoofdstraat 3, was mijn ouderlijk huis, van 1936 of 37 tot in de 70'er jaren. Onze buurlui aan de zuidkant was de familie Piet vander Velden, stelenfabrikant. Tegenover ons was smid Van Thiel.” [toegevoegd 14-01-2010]

Eind oktober 1944 verschijnen Amerikaanse troepen in de straten van Schijndel. Ze trekken de Pompstraat in vanaf de kruising met de Hoofdstraat, langs de kledingzaak van Ausems.

Die vernielingen zijn goed te zien op deze foto waarop Engelse legertrucks geparkeerd staan onder de verwrongen staalconstructies van wat ooit de trotse gebouwen van de kousenfabriek van Jansen de Wit waren.

Op de hoek van de Hoofdstraat met de Pompstraat stond de dorpspomp, schuin voor de modezaak "Ausems Herenkleding". Vóór 1933 was hier het café van Schrijver gevestigd, dat van oudsher de naam van "De Wildeman" droeg.

Het is begin jaren vijftig en het grote werk gaat beginnen: de Hoofdstraat wordt gereconstrueerd, waarvoor een aantal panden gesloopt moet worden; Plein 1944 en een nieuw Marktveld worden aangelegd. Sigarenmagazijn en tabakskerverij Van Roessel zijn hier nog te zien.

Het begin van het slopen van de panden rondom het nieuw aan te leggen Marktveld.

In mei 1946 werd een grote optocht gehouden ter herdenking van de bevrijding. Talloze wagens waarop gedenkwaardige gebeurtenissen uit de afgelopen donkere periode uitgebeeld werden, trokken in een lange stoet door het dorp en iedereen die niet op een wagen zat of meeliep in de tocht, stond langs de kant. Soms werd goedmoedig de spot gedreven met zaken uit de oorlog, zoals op deze wagen, gewijd aan de verplichte tewerkstelling van mannen in Duitsland.

De overval op het distributiekantoor op 24 juli 1944 is wel een van de meest in oog springende verzetsdaden in Schijndel geweest. Deze wagen beeldt het moment uit dat de knokploeg de bewaker in het St. Servatiusgebouw gekneveld heeft, terwijl een van de overvallers de toegesnelde politieman op afstand probeert te houden door over hem heen te schieten. De politieman houdt zich dood.

De herdenkingsoptocht had wel iets weg van een carnavalsoptocht: met humor wordt het gruwelijke verleden becommentarieerd. Deze man beeldt Hitler uit, onder het motto "was ik maar schilder gebleven". De uitgebrande fabriek van Jansen de Wit op de achtergrond maakt duidelijk hoe groot de kracht van humor in moeilijke tijden kan zijn.

In 1946 bracht (toen nog) prinses Juliana een bezoek aan Schijndel. Het was een teken van hoop: de komende koningin die zich op de hoogte kwam stellen van de manier waarop een dorp als Schijndel zich aan het herstellen was van de oorlog en aan zijn toekomst bouwde. Achter de prinses staat burgemeester Willem Wijs.

In 1950 kwam Juliana terug in Schijndel, nu als koningin. Kinderen speelden (zoals nog steeds) een grote rol bij het koninklijk bezoek. De foto lijkt te suggereren dat er zelfs politie nodig was om de orde te handhaven onder de jeugd bij het uitdelen van de traktaties, maar waarschijnlijk wordt hier alleen maar een helpende hand toegestoken.

Tijdens het koninklijk bezoek werden postduiven losgelaten. Als je goed kijkt, is op de mand nog net te zien dat die duiven niet alleen uit Schijndel kwamen.

Op 1 juni 1952 trad Aloysius Th. J.H. van Tuijl aan als nieuwe burgemeester van Schijndel. Vanaf 1937 was Willem J. N. Wijs, met een korte onderbreking aan het eind van de oorlog, burgemeester geweest. Onder zijn burgemeesterschap waren de wederopbouwplannen ontwikkeld. Onder de bezielende leiding van Van Tuijl zouden ze allemaal uitgevoerd worden. Het aantreden van Gerard M. Scholten in 1976 luidde voor Schijndel wederom een nieuwe fase in

Over gebrek aan belangstelling, zeker van de jeugd, hoeven de aannemer en zijn mannen niet te klagen. Maar ook volwassenen willen wel blijven staan om te zien hoe dat nou allemaal in zijn werk gaat.

Voor de jeugd vormen al die grote zandbergen dan ook een eldorado om in te spelen.

"D'n Drietip" bij de Kastanjeboom aan de Vicaris van Alphenstraat. Rechts de woning van de familie Van Hout (kuiperij), links bakkerij J. Doyen.

Ook tijdens de reconstructiewerkzaamheden moest de markt natuurlijk gewoon doorgaan. Die werd daarom verplaatst naar de Kloosterstraat.

Ook de Markt gaat helemaal op de schop. De oude lindeboom, die we verderop in dit verhaal nog tegen zullen komen, staat nog fier overeind.

Vanaf de St. Servatiuskerk zijn de noodwoningen rechtsboven goed te zien. Het zijn 60 woningen aan de Servatiusstraat, waar later, in 1967, het Mgr. Bekkershuis zal worden gebouwd. Daarachter staan nieuwbouwwoningen aan de Deken Baekersstraat. Ook elders in Schijndel werden meteen in 1945 al noodwoningen gebouwd: 33 verspreid aan de Molenstraat en de Heikantstraat, 13 betonnen noodwoningen, eveneens aan de Heikantstraat, 16 teenwandwoningen aan de Bunderstraat en hier en daar nog een individuele noodwoning.

Vanaf het dak van Jansen de Wit is de reconstructie van de Hoofdstraat goed te zien.

In 1957 is ook het Marktveld helemaal opnieuw ingericht. Op de achtergrond zien we het klooster in de Pastoor van Erpstraat met de bijbehorende tuin.

Op 10 juli 1957 ontsteekt burgemeester Van Tuijl de gasvlam ter inwijding van het vernieuwde Marktveld.

(Foto Farla)

Direct na de bevrijding begon men bij Jansen de Wit de schade op te nemen. Die was groot: de gebouwen waren zwaar beschadigd en het machinepark was grotendeels onbruikbaar. Schoonmaken en herstellen was een ding, zorgen dat er nieuwe brei- en andere machines kwamen een ander. Mathieu Jansen was in de jaren veertig vaak in Amerika om daar onder meer met geld van de Marshallhulp tweedehands machines te kopen. En zo kon in 1948 al een "full fashioned knitting machine" de fabriek worden ingetakeld, terwijl de herstelwerkzaamheden nog volop aan de gang waren.

In 1955, Jansen de Wit draaide al weer op volle toeren, vierde het bedrijf zijn 125-jarig bestaan. Onderdeel van de feestelijkheden was een groot kinderfeest, waarvoor alle kinderen van alle scholen in Schijndel waren uitgenodigd. Hier de echtgenotes van de drie gebroeders Jansen, de directeuren van Jansen de Wit, die een bezoek brachten aan alle scholen in Schijndel, ter voorbereiding van het grote kinderfeest.

En dat kinderfeest zag er zo uit: voor de kinderen waren er feestmutsen en limonade, en optredens van acrobaten, buiksprekers en clowns. Voor de volwassenen was er 's avonds de revue "het naadje van de kous".

Werknemers van Jansen de Wit bij de ingangspoort. De fiets was niet alleen voor hen het vervoermiddel bij uitstek in de vijftiger jaren. Dat gold eigenlijk voor heel Nederland.

Aan fietsen werden toen nog strenge eisen gesteld, waarop ook nog eens gecontroleerd werd. De verlichting moest in orde zijn, en het achterspatbord diende voorzien te zijn van een 30 centimeter lang wit vlak. Maar ook in de jaren vijftig wilden achterspatborden nog wel eens roesten. De schilder van de "Sok" bracht uitkomst in de bedrijfsfietsenstalling.

De reconstructie van het centrum had de sloop van panden tot gevolg gehad. Ook bij Jansen de Wit leidde vernieuwing tot sloop: hier gaat rond 1960 de portierswoning van de fabriek langzaam tegen de vlakte.

Dat verandering niet direct tot sloop hoeft te leiden bewijst het voormalige station van Schijndel: in 1950 werd het Duitse lijntje (van Boxtel naar Wesel) opgeheven en verloor het station zijn functie. Het zou na verloop van tijd worden verbouwd tot particuliere woning.

Zwembad Molenheide is al in de jaren dertig, midden in de economische crisis, ontstaan. De aanleg gebeurde via de werkverschaffing op een perceel waar voordien steenfabriek "Molenheide" leem had gedolven. In 1952 werd het bad gemoderniseerd en was het een van de weinige attracties voor de jeugd. In de decennia daarna moest het bad steeds meer de concurrentie aan met andere sporten en vormen van vrijetijdsbesteding. In 1994 opende het nieuwe zwemparadijs Molenhey haar poorten.

De sokken- en kousenfabriek Jansen de Wit N.V. draaide op volle toeren in de jaren vijftig en zestig. Op 8 december 1961 verliet een pallet met het tweemiljoenste dozijn kousen de fabriek, op weg naar Rotterdam.

Er werkten veel jonge vrouwen bij Jansen de Wit in de jaren zestig. Een blik in de bedrijfskantine van Jansen de Wit.

Mede dankzij Jansen de Wit konden werkende meisjes ouder dan 17 een extra-opleiding krijgen aan de Mater Amabilisschool, bijvoorbeeld tot modinette. Het Mater Amabilisbeeld op de achtergrond is een geschenk aan Jansen de Wit uit 1956.