skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Karin de Mol
Karin de Mol RA Tilburg
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Karin de Mol
Karin de Mol RA Tilburg

Avonturierster onder Napoleon: Maria Elselina Johanna Versfelt (1776-1845)

Rien Wols
Rien Wols Bhic
vertelde op 23 april 2009 om 12:14 uur
Elselina Versfelt is de geschiedenis ingegaan onder een aantal namen, zoals Ida Saint-Elme, Elzélina van Aylde Jonghe, en vooral onder haar pseudoniem La Contemporaine. Ze was schrijfster, toneelspeelster, avonturierster en maitresse van een aantal bekende Franse generaals en wellicht zelfs ook spionne.

Bron: Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis Ze werd geboren als jongste van de zeven kinderen van Gerrit Versfelt (1735-1781) en Alida de Jongh (1738-1828). Haar vader was vanaf 1760 predikant in Lith. Hij overleed in 1781 (Elselina was dus toen 5 jaar) en de weduwe verhuisde met haar kinderen naar Amsterdam. Daar trouwde Elselina in 1792 in de Nieuwe Kerk met de Amsterdamse koopman Jan Ringeling Claasz. Ze was toen net vijftien jaar, maar ze had gedaan alsof ze zeventien was.

Het echtpaar kreeg een zoon en een dochter,  maar het huwelijk liep binnen vier jaar uit op een scheiding. Tussen 1795 en 1799 had Elselina een verhouding met Jean-Victor Moreau (1763-1813), Frans generaal, en tussen ca. 1800 en 1815 met Michel Ney (1769-1815), een andere Franse generaal.

Ze ontmoette Moreau eind 1794 bij haar Fransgezinde oom mr. C.W. van der Sleijden in ’s-Hertogenbosch, dat kort daarvoor door Franse revolutionaire troepen veroverd was. Daar verbleef de Franse legercommandant, generaal Pichegru, en diens onderbevelhebber, generaal Jean-Victor Moreau. Voor deze officier, een vrijgezel, verliet ze in 1795 man en kinderen. Op grond van haar overspel werd het huwelijk met Ringeling nietig verklaard. De kinderen werden dan ook toegewezen aan de vader.

In de jaren 1796-1797 reisde zij - voor het gemak in mannenkleren - mee met generaal Moreau en zijn leger door Zuid-Duitsland. In 1797-1798 woonde zij enige tijd met hem samen in Parijs. In die periode ook poseerde zij vrijwel naakt voor de beeldhouwer François-Frédéric Lemot. Toen haar minnaar in september 1798 tot inspecteur-generaal van het Franse leger in Italië werd benoemd, volgde zij hem naar Milaan, waar zij ‘Madame Moreau’ genoemd werd. Eind 1799 kwam er een eind aan haar relatie met Moreau (hij ging trouwen).

Vanaf begin 1800 nam zij als artiestennaam de naam Ida Saint-Elme aan en sloot zich aan bij een troep reizende toneelspelers. In diezelfde tijd zou zij een verhouding hebben gehad met Michel Ney, een van Napoleons bekendste generaals. Ney, die in 1802 trouwde en in 1804 maarschalk werd, wilde niet dat Versfelt hem volgde op zijn veldtochten en hij verwelkomde haar dan ook niet erg hartelijk wanneer ze weer ergens opdook. In de slag bij Eylau (Pruisen, nu: Polen) in februari 1807 liep ze een sabelhouw boven het linkeroog op. Ney stuurde haar ijlings terug naar Frankrijk.

In 1809 bevond ze zich - op voorspraak van Napoleon zelf - als voorlezeres in Florence aan het hof van Napoleons oudste zuster Elisa Bacciocchi, groothertogin van Toscane. Maar blijkbaar was zo’n baantje te mak. Versfelt verliet Italië om opnieuw Ney achterna te reizen. Zo arriveerde zij in september 1812 in Moskou, nog net voordat de Russen de stad zouden platbranden.

In 1827 maakte zij naam met haar Mémoires d’une Contemporaine (8 delen, 1827-1828), die een groot succes waren. Stof voor een nieuwe publicatie zocht ze vervolgens in Egypte. Zo kon ze opnieuw op reis gaan. Het zesdelige verslag van deze reis, La Contemporaine en Egypte (1831), was echter minder succesvol dan haar Mémoires.

Haar laatste jaren bracht zij door in Brussel in het hospitium van het Ursulinenklooster. Daar stond zij ingeschreven, met die typerende mengeling van echte en fictieve gegevens, als Elselina Versfelt de Jong, geboren op 20 september 1778 in Toscane, bijgenaamd ‘La Contemporaine’, weduwe van Saint-Elme, graaf van het keizerrijk, en van ‘Rienglin’ (Ringeling). Zij stierf in 1845 in Brussel, 68 jaar oud.

Bron: het uitgebreide verhaal over deze wilde dame is van Gé Ostendorf-Reinders en is te vinden in het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland

Reacties (24)

marianne jager zei op 10 november 2016 om 21:24
ik heb dit boek zo vaak gelezen, ik ben de tel kwijt geraakt. fantastisch
Candra zei op 31 maart 2017 om 22:05
Waar kan je het boek kopen
Peter van Lent zei op 6 september 2017 om 10:14
Op 25 november wordt er in de serie Brabantse Helden een portret uitgezonden over deze bijzondere vrouw. De korte documentaire is gemaakt door Eendracht Films en is te zien bij Omroep Brabant
Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 6 september 2017 om 13:12
Bedankt voor de tip Peter!
Marianne jager zei op 6 september 2017 om 14:32
Ik heb het in een tweede hands boekwinkel gekocht.
Margot America
Margot America bhic zei op 28 november 2017 om 13:37
Overigens hoorde ik net dat deze uitzending over Elselina Versfelt aanstaande zaterdag 2 december 2017 om 17.45 uur wordt uitgezonden, daarna iedere twee uur herhaald. (Brabantse Helden, Omroep Brabant). Veel kijkplezier!
Gerard H.A.A. de Bie
Gerard H.A.A. de Bie zei op 3 december 2017 om 00:06
Zojuist gezien. Had nog nooit van haar gehoord. Bij toeval erop gezapt en dan kom je automatisch hier uit . ;o)
Peter van Lent zei op 3 december 2017 om 00:30
En vond je de uitzending leuk Gerard?
Gerard H.A.A. de Bie
Gerard H.A.A. de Bie zei op 3 december 2017 om 17:54
O, Ja Peter van Lent. Best aardig. Het een blijkt het ander aan te vullen.
Van waar die belangstelling Peter ??
Helena zei op 3 december 2017 om 21:48
Uitzending ook bekeken. Heb de andere uitzendingen met 'Brabantse helden' (nog) niet gezien. Mogelijk nog wel ergens online te vinden?

Haar huwelijk was natuurlijk niet goed, maar om haar kinderen achter te laten en 'met de amoureuze fanfare mee te gaan' ..tja...dan kan ik haar toch niet als een held(in) zien.

Zoon Klaas gedoopt in maart in 1793 en dochter Maria Alida gedoopt in juli 1794. Zag dat zoon Klaas in 1824 huwde en in de huwelijksbijlagen behorende bij dat huwelijk zit ook een verklaring dat het huwelijk van zijn ouders inderdaad in 1795 ontbonden werd ' waarna dezelve zijne moeder met achterlating harer kinderen zich van hier op eene clandestiene wijze heeft verwijderd, zonder na dien tijd iets van zich te hebben doen horen , en wiens existentie alzoo geheel onbekend is' [ zie bijv. via: https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:939K-82ZB-C?i=441&cc=2020117]
Lisette Kuijper
Lisette Kuijper bhic zei op 4 december 2017 om 10:25
Bedankt voor de aanvulling, Helena! Een moeder die haar kinderen op die manier achterlaat, kan ik inderdaad ook geen heldin noemen...

De verschillende afleveringen van 'Brabantse helden' heb ik via YouTube kunnen vinden (zoek op 'Brabantse helden omroep Brabant'). Veel kijkplezier!
Frits Buijs zei op 4 december 2017 om 10:39
De hele serie van 13 Brabantse helden (en heldinnen) is zien op brabantsehelden.nl Veel kijkplezier!
Miranda van de Mortel zei op 6 juli 2020 om 09:35
Jo van Ammers-Küller heeft in 1940 ook een boek over haar geschreven: Elzelina, de geschiedenis van een Hollandsche vrouw in de jaren 1776-1845.
Norah zei op 6 juli 2020 om 11:09
Jo van Ammers-Küller was een romanschrijfster.
Alfred van den Heuvel zei op 9 januari 2021 om 15:44
Ik doe verwoede pogingen met haar biografe Manita Toetenel in contact te komen ivm. een theatervoorstelling over haar maar het lukt niet. Iemand?
Gerard H.A.A. de Bie
Gerard H.A.A. de Bie zei op 9 januari 2021 om 16:45
@ Alfred mocht je het boek zelf nog niet hebben. Het boek is anno 2021 nog steeds te koop bij Boekhandel "Tresoor" : https://www.boekwinkeltjes.nl/su/?qs=Jo+van+Ammers-K%C3%BCller&qt=Elzelina%2C+de+geschiedenis+van+een+Hollandsche+vrouw+in+de+jaren+1776-1845.&qo=&zip=&dist=0&lang=&tl=&img=0&oud=0&t=1&n=1&prijsvan=0.00&prijstot=

Wellicht staan hier meer aanwijzingen in. of via de uitgever Meulenhoff van het boek. Het boek is wel al 80 jaar (1940) geleden uitgegeven.
Norah zei op 9 januari 2021 om 16:55
Manita Toetenel en Jo van Ammers-Küller zijn verschillende mensen.

Manita Toetenel > scriptie Nijmegen 1990.
Alfred van den Heuvel zei op 9 januari 2021 om 17:12
Dank Gerard! Het boekje is onderweg. Nu haar biografe nog vinden.
Peter van Lent zei op 9 januari 2021 om 17:13
Beste Alfred,

Ik hen een docu gemaakt over Elsilina gemaakt. We hebben daarvoor ook Manita geïnterviewd. Mocht je info nodig hebben dan hoor ik het graag.

Peter van Lent
Alfred van den Heuvel zei op 9 januari 2021 om 17:43
Graag, Peter van Lent!
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 10 januari 2021 om 14:24
Hallo Peter en Alfred, als jullie achter de schermen met elkaar in contact willen worden gebracht, dan geef dat hier maar aan. Dan zorgen wij ervoor dat jullie elkaar mailadressen krijgen.
Peter van Lent zei op 10 januari 2021 om 15:45
Is al gelukt. Nog bedankt Marilou.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 11 januari 2021 om 09:12
Goed te horen! Succes verder, en als er nieuwe ontwikkelingen zijn, of andere anekdotes te vertellen, dan horen we het graag ;)

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Doe mee en vertel jouw verhaal!