i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Cuijk en Sint Agatha
Tags:

Bierbrouwers, maar geen alcoholisten

vertelde op 12 februari 2012 om 20:46 uur

Nu er bij het BHIC zoveel notariële en schepenprotocollen online staan, leg ik - als gepensioneerd brouwmeester en hopadviseur - meer uit over het brouwen in het Land van Cuijk. En over familienamen, gerelateerd aan deze industrie.

Omdat het water in de middeleeuwen geïnfecteerd was, werd bier gebrouwen. Dat was veiliger om te drinken; mensen pikten hierdoor minder gauw ziekten op. Voor het brouwen werden de volgende grondstoffen gebruikt: gerst en wat rogge, hop of gruut/gruyt (afhankelijk van de belasting die de adel daarop hief). Als de adel belasting hief op hop, dan gingen de brouwers gruyt gebruiken en andersom.

In het brouwproces werden de hoppen of het gruyt gekookt in het brouwsel. Koken betekent ook sterilisatie, dus de bacteriën werden gedood. Dit bier bevatte ongeveer één procent alcohol – tegenover vier tot negen procent nu – en kon daarom relatief veilig worden gedronken. Zeker in vergelijking met het geïnfecteerde water.

Elk dorp in het Land van Cuijk (Mill, Beugen, Cuijk, Sambeek, St. Anthonis, Oploo, om er maar een aantal op te noemen) had één of meerdere kleine brouwerijtjes. Sommige van die brouwerijtjes hadden een herberg en/of een bakkerij. Onze voorouders waren niet alleen brouwers; zij teelden ook hoppen, gerst en rogge. Altijd in de buurt, zoals blijkt uit een paar akten uit het BHIC: Dat zien we bijvoorbeeld in het index notarieel protocol Veghel.

 

Iets dergelijks vinden we ook terug in de index schepenprotocol Sint-Michielsgestel: 19 mei 1691, pag. 108r : "Wij als afgevaardigden ook van de heer drossaard Elsevier, Adriaen Janssen Vuchts en Jan Frans Haerwassers, schepenen verklaren dat - Nog verkopen ze een vierde deel van een hopveldje in totaal groot ca. anderhalf lopenzaad alhier gelegen. en Index schepenprotocol Sint-Michielsgestel (5121.46), 26 sept. 1618, pag.83v - bracht de akker het eerste jaar en enkele jaren meer daarna slechts een mud hop op, ter waarde van ca. 3 gulden."

Als we op "Brouwer" zoeken, zien we vervolgens de volgende akte. Index schepenprotocol Land van Cuijk: 10 nov. (St. Maartensavond) 1538, akte no. 171: "Arnt Wyllemssen en Frederick vanden Berck, schepenen te Boegen, oorkonden, dat Wolter Vermaesen en Fye e.l. c.s. aan Derick die Brouwer en Gerdt e.l. hebben opgedragen een rente van een half malder rogge, te betalen op 11 november (Sint Maartensdag in de winter) en gaande uit een stuk land, gelegen aengen Parrick en ongeveer 2 morgen groot, grenzend aan de erven van Ruth Ebben, Henrick Rennitz, Heyn Graet en Gert Arntz."

Ik heb de akten met gerst nog niet nagelopen, maar ik ga ervan uit dat dat ook werd verbouwd in het Land van Cuijk. Die familienamen die men dan afleidde van deze brouwerijindustrie waren bijvoorbeeld Den Brouwer – of Brouwer(s), Van de Hop (Mill en Zeeland), Hoppenbrouwers, Gruyters, De Grut, Gruttelaar (Beugen, Escharen). Als men "Brouwer*" intikt bij het BHIC notariële akten, dan krijgt men circa 145 akten. Zo kunnen we elke keer op het BHIC meer en meer uitvinden over onze voorouders en hoe ze leefden en wat ze dronken!

Proost!

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (8)

Wiel. zei op 14 februari 2012 om 09:52 uur

Hallo, prachtig verhaal , ik denk dat de cafe op de foto is van Wies den brouwer uit Oploo. Ik meen dat dwe naamvan het cafe "de eenhoorn" was maar dat weet ik niet zeker

Marilou Nillesen bhic zei op 16 februari 2012 om 13:14 uur

Bedankt voor je reactie, Wiel. Het klopt helemaal wat je zegt. Als je met je muis over de foto gaat, zie je die informatie ook verschijnen. Kom je zelf uit Oploo dat je dit herkent?

Jan van den Hoogen zei op 4 oktober 2012 om 22:29 uur

Vraag aan Gerard Lemmens: is er in de geschiedenisboeken bekend of er in Escharen ook bier gebrouwen in het verleden?
(ben amateurbrouwer)

Gerard W. Ch. Lemmens zei op 10 november 2013 om 18:38 uur

Hallo Jan den Hoogen,

Er is een boekje gepubliceerd enkel jaren geleden door Twan Dohmen over brouwerijen in het Land van Cuijk. Helaas ben ik nogal slordig en kan ik het niet zo een twee drie vinden, maar ik neem dat in een dorp zoals Escharen er ook een of twee brouwerijtjes geweest zullen zijn.
Leuk dat jij amateur brouwer bent. Ik ben in mijn brouwers leven een Reserach & Development brouwer geweest voor Bass, maar ik heb nooit thuis gebrouwen, heb wel vrienden die dat (soms heel goed) doen.

Jan, je bent misschien ook nog ver famili van mij want ik heb een kwartier van den Hoogen!

Veel succes met het edele nat en proost,

Gerard

Annemarie van Geloven bhic zei op 10 november 2013 om 23:36 uur

@Gerard, in Escharen door de ogen van de taxateur van het Kadaster uit 1827
http://www.bhic.nl/index.php?id=10226 worden geen brouwerijen genoemd. De eerste brouwerijen moeten dus van later datum zijn. In de gemeenteverslagen van Escharen vanaf 1855 wordt wel vermeld hoeveel brouwerijen er binnen de gemeente waren.

Gerard W. Ch. Lemmens zei op 11 november 2013 om 11:49 uur

Goede morgen Annemarie,

Reuze bedankt voor jouw informatie, men leert er elke dag van.

Groetjes,

Gerard

Gerard W. Ch. Lemmens
Gerard W. Ch. Lemmens zei op 22 oktober 2015 om 11:47 uur

Antwoord op Jan vanden Hoogen's vraag of er een brouwerij te Escharen was ! Zou Annemarie dit antwoord mogelijk door kunnen sturen aan Jan svp ???
ook Escharen had een brouwerij ! de volgende akten bewijzen dat :
7040.518 Index schepenprotocol Escharen (7040.518), 20 okt. 1707, pag. 131-132.
72 Willem van Haselbergh en Willemijntje Baeren echtelieden en Wolterus van Haselbergh hun zoon hebben geleend van Maria Dequere weduwe van Gijsbert Cremers een som van elfhonderd gulden met als onderpand een huis, erf, brouwerij en twee Hollandse morgen land, grenzend aan een zijde het erf van Wiggerken Cocken. En het Brugkampken naast de Maasdijk aan de Vegetas.

7040.518 Index schepenprotocol Escharen (7040.518), 13 okt. 1714, pag. 209-211.
114 Berent van Liebergen schout, Hendericks Hermens, Jacob Janssen en Jan Cornelissen schepenen verklaren dat Hendricus van der Gronden gelaste van Maria de Decquere weduwe van Gijsbert Cremers, bij executie verkocht is een huis, brouwerij en varkenskooi, een hof en twee Hollandse morgen bouwland, was in bezit van Willem van Haselbergh en zijn zoon Wolterus van Haselbergh onder Escharen, grenzend Jan van Tienen. De heer E. Verhorst ontvanger.

7040.519 Index schepenprotocol Escharen (7040.519), 15 apr. 1733, pag. 50-51.
30 Maria de Decquere weduwe van Licentiaat Gijsbertus Cremer met Jan Gruttelaers als momboir hebben verkocht aan Hendrik Gijsbers en Catharina Leenders echtelieden een huis, brouwerij en schuur en een hof en twee Hollandse morgen bouwland onder Escharen, grenzend zuid het erf van Jan Hermens.

7040.532 Index schepenprotocol Escharen (7040.532), 26 jan. 1743, pag. 59-61.
9 Hendrik Gijsbers en zijn vrouw Catharina Leenders van den Heuvel verkopen aan Albert Hendrix van de Wiel en Gerritje Aarts Schamp zijn vrouw een huis en brouwerij met de kuipen, ketels, vaten en alles wat tot de brouwerij behoort, met een schuur en moeshof; aangelegen twee Hollandse mergen bouwland in Escharen, met een eind aan erf van Aart Broeren en verder rondom de gemene Straten, jaarlijks belast met malder rogge aan de begijnen in Grave. De koopsom bedraagt 1700 gulden. De aanvaarding zal direct na het transport en de betaling zijn, met de bedoeling dat de verkopers er hun leven lang, tegen een jaarlijkse huur van 64 gulden en 10 stuivers, mogen blijven wonen.

7040.520 Index schepenprotocol Escharen (7040.520), 5 febr. 1743, pag. 32-34.
16 Hendrik Gijsbers en Catharina Leenders van den Heuvel echtelieden verkopen aan Albert Hendrix van de Wiel en Gerritje Aart Schamp echtelieden een huis, brouwerij, schuur en moeshof, twee Hollandse morgen bouwland onder Escharen grenzend een eind aan erf van Aart Broeren en rondom de gemeene straten.

7040.522 Index schepenprotocol Escharen (7040.522), 10 apr. 1807, pag. 142-143.
56 Jennemaria Schuurmans weduwe van L. van de Wiel en de meerderjarige kinderen in eerder huwelijk verwekt bij Johanna Arts: Arnoldus van de Wiel en Jenneke de Pree echtelieden, Catharina van de Wiel en Jacob Sijmons echtelieden, Hendrikus van de Wiel en Johanna Poos echtelieden, Alberdina van de Wiel en Theodorus Driessen echtelieden, Jan Hermens als voogd over de minderjarige Margretha van de Wiel hebben verkocht aan Marten Poos een huis, schuur en brouwerij, een moeshof en ongeveer twee morgen bouwland, onder Escharen, grenzend enerzijds het erf van de weduwe Hendrikus Poos, anderzijds de schouweg, het ene eind de Schouwstraat en den Zoomerdijk. Getekend door B.v.d. Wiegelaer, president; R. Jacobs en H. Geurts schepenen en W. Smits, secr.

Ook Gassel, Oploo, St. Anthonis, Beugen en Rijkevoort, Sambeek enz. hadden een of meerdere brouwerijen ! Vaak ging het brouwerijtje samen met een Herberg en ook wel een Bakkerij of ook Cafe'!

Groeten,

Gerard

Jan van den Hoogen zei op 22 oktober 2015 om 16:50 uur

Dank Gerard voor jouw antwoord. Sedert 2013 ben ik ook diverse malen bij het BHIC in Grave geweest en heb ook de door jou genoemde schepenakten gezien
en weet inmiddels ook waar ongeveer de laatstgenoemde gestaan heeft.
Een naam was voor mij belangrijk, echter niet gevonden.

Groeten,

Jan

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: