i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Uden
Periode: 1924 - 1966
Tags:

Bij tandpijn: de H. Apollonia

vertelde op 6 februari 2017 om 08:33 uur

Voor iedere pijnlijke aandoening was er een beschermheilige. Voor het hoofd was dat de H. Apollonia, schreef vereniging, maar St. Odilia was er toch voor de ogen? Apollonia werd doorgaans afgebeeld met een tang in haar hand. Haar feestdag was op 9 februari en werd een octaaf lang gevierd.

Op 2 september 1924 werd in Haelen (L) de Kerkelijk Broederschap voor de H. Apollonia opgericht. Ons moeke liet zich in 1926 inschrijven, wat erop wijst dat zij al op jonge leeftijd tandklachten had. De inschrijving kostte fl. 1,-, "men ‘zende eene aalmoes van fl. 1,50 één keer voor ’t gehele leven." Het Bewijs van Lidmaatschap, de Statuten met verhaal, de gewijde medaille, de litanie en het prentje van de H. Apollonia werden daarna franco toegezonden.

De ovalen, aluminium medaille (2,1 x 3,5 cm) uit 1926, eigenhandig voorzien van een gaatje, werd gezien de slijtage veel gedragen in het gezin van tien kinderen! De voorzijde toont Apollonia met aureool en tang. Het randschrift luidt: “H. Apollonia, Bid voor ons en voor allen die lijden naar ziel of lichaam.” De achterzijde draagt de tekst: “Broederschap der Apollonia te Haelen L.” en heeft als randschrft: “H. Apollonia patrones tegen de kiespijn, bid v. ons.”

Bij een bezoek met biecht en H. Mis werd een X-aantal aflaten verdiend. Niet op aarde verzilverbaar, maar wel bij onze pastoor De Louw in Uden. In onze jeugdjaren spaarden we bij een bezoek aan de Kindermis voor een gouden, zilveren of een bronzen kaart en wisselden die voor de grote vakantie in voor een presentje.

   

Een advertentie vermeldt: “Moeders laten hun kleine kinderen reeds HEEL vroeg de gewijde medaille dragen tegen den tijd dat de tandjes komen, opdat ze die makkelijk en zonder pijn krijgen.” Wij kregen de raad, gooi de losse tand over je kop, dan krijg je een nieuwe!

   

Veel informatie vond ik in het Utrechts Universiteits Museum. Tussen 1900-1920 kwam gevulkaniseerd rubber, caoutchouc, op de markt, waardoor de tandheelkunde een betaalbare volledige prothese kon maken. Een soort zuignap hield de bovenprothese op z’n plaats. Voor moeke was een nieuw rubbertje in de oorlog niet leverbaar, vader maakte een nieuwe van de binnenband van een fiets. Kunsttanden voor een prothese kwamen na 1930.

De opmerking, dat veel snoepen ten koste zou gaan van de tanden (wat iedereen thuis beaamde), bestreed moeke heftig: “er werd vroeger niet gesnoept, wij hadden zelfs geen snoeptrommeltje in de vasten!”

Moeke’s bewijs van inschrijving vermeldt nr. 1705, den 6 februari 1926. Pastoor Schram uit Arcen schrijft in dat jaar: “ik geloof dat over 't algemeen de menschen meer vertrouwen hebben in den tandarts dan in de H. Apollonia”, maar desalniettemin dateert de laatste inschrijving in de Broederschap nog van februari 1966 (nr. 7112).

Vroeger werd bij heftige pijn de tand gewoon getrokken; “plomberen”, ofwel de gaatjes vullen met lood, was nog onbekend. De latere amalgaamvulling bestond voor 50% uit kwik. Een prothese was zo kostbaar, dat hij kon dienen als huwelijksgeschenk voor een mooie trouwfoto, aldus de 70-jarige tandtechnicus die er na 44 praktijkjaren mee ophield.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (15)

Rini. zei op 6 februari 2017 om 19:05 uur

Van Drs. Reina de Raat, Conservator medische en tandheelkundige collectie Universiteitsmuseum Utrecht, ontving ik onderstaande mail.
@Geachte meneer de Groot, inderdaad bestaan er de zogenaamde zuigkamers, een soort zuignap die op de bovenprothese zit en zo de prothese op z’n plaats hield. Deze zuigkamers ontstonden nadat in het midden van de 19e eeuw de caoutchouc (gevulkaniseerde rubber) protheses op de markt verschenen.
Wij hebben in onze collectie verschillende protheses met zuigkamers. Het werd veel toegepast en was een alternatief voor de protheseveer. Die de beide prothese hielden (onder en boven) ahw van elkaar afdrukte tegen resp. de onder-en bovenkaak. Op de meegestuurde foto ziet u een prothese met veer en onder de duim is nog een stukje van de zuigkamer zichtbaar.
Met vriendelijke groet Reina de Raat

Rini. zei op 7 februari 2017 om 08:24 uur

Voor een mooie trouwfoto, liet ook mijn echtgenote
haar 2 voortanden verplaatsen.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 7 februari 2017 om 08:51 uur

Interessante toevoeging van Reina de Raat, Rini! Goed dat je dit nog hebt toegevoegd.

Rini. zei op 8 februari 2017 om 21:48 uur

In het Universiteitsmuseum ziet men tand gevuld met een fietskogeltje,
toevallig of noodgedwongen wist men niet.Ik probeerde de tandpijn wel
eens te stoppen door het gaatje te vullen met brood.

Zo ben ik in het bezit van de linkse onderkaak van een paard daar zit een meer dan een verhaal geschiedenis over te schrijven het is ook vereeuwigd op schilderijen van Pieter Bruegel. Van de kies 2x3 cm werden in de Middeleeuwen schijfjes gezaagd als sieraad voor de dames, ook mij is dat gelukt.
Een van de titels op de lijst met te schrijven verhalen.

Rini de Groot. zei op 21 november 2017 om 14:57 uur

Voor tandpijn in het gezin stond er in de kelder een klein flesje, gevuld met Balsem de Maltha en erbij lag een stroo spierke. Daarmee werden enkele druppels van het bruine vocht op de zere plaats gedept.
Ik las een krantenartikel van BD. 9-7-2016 dat Megense zusters het geneesmiddel Sal volatile en Balsem de Maltha bereidde.
M'n broer verteld dat de zusters van Asten er twee maal
per jaar langs kwamen.
In het Karrenmuseum van Essen (B) ontdekte ik een
kleurige affiche van het medicijn..
Weet iemand meer over de inhoud van het flesje te vertellen?

Rini. zei op 21 november 2017 om 20:00 uur

De tekst van bovenstaande reactie moet ik corrigeren, nu ik de afbeelding uit 2009 gevonden heb. Daar maakt men reclame voor Balsam een likeur.
De afgebeelde fles is toch een beetje te groot voor één druppel gebruik.

Rini. zei op 6 februari 2018 om 12:33 uur

Ik werd geattendeerd op de afbeelding van de Heilige met de
getrokken tand in de tang dat was me niet eerder opgevallen.
Ook werd ik gewezen op het Heilige beeld van St. Apollonia
in de St. Oulphuskerk van Best, het was dat er een tekstplaatje
opstond. Ik miste hierbij de tang, m'n zoektocht gaat verder.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 6 februari 2018 om 16:57 uur

Je houdt ons vast op de hoogte, Rini ;) Succes met je zoektocht!

Rini de Groot. zei op 24 juni 2018 om 23:30 uur

Vandaag bezocht ik ’De Zevende Hemel’ van Haps.
Op zoek naar de H. Apollonia van het Prentje, de tang waarin een getrokken tand. De Museumeigenaar toonde een beeldje waarbij een kussen waarop de tang met tang afgebeeld was. Verbleef er uren en genoot van de vele Heiligebeelden aangevuld met verhalen. Met op de achtergrond Gregoriaanse muziek, dacht terug aan de uren die we s,zondags doorbrachten in het kerkgebouw en mee zongen in het Latijn.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 25 juni 2018 om 10:22 uur

Dat klinkt als een welbestede dag, Rini. Goed te horen dat je zoveel van je gading hebt kunnen vinden.

Rini de Groot. zei op 28 december 2018 om 21:49 uur

Grappig lees ik: 'Rond 1955 kwam er een einde aan de verering: dankzij het ziekenfonds kon iedereen bij kiespijn de hulp van de tandarts inroepen.'
Weet iemand er nog een beeltenis in Nederland van te vinden ik kom graag voor er een afbeelding van te maken.

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 2 januari 2019 om 20:22 uur
Rini de Groot zei op 7 januari 2019 om 22:23 uur

Op zoek naar een afbeelding van de H. Apollonia, het is aanwezig in het Gemeentemuseum in Weert. Doch lees: ‘In verband met de renovatie en herinrichting is het museum gesloten tot eind 2020 !’

Hilde Jansma
Hilde Jansma bhic zei op 8 januari 2019 om 15:48 uur

Erg jammer Rini; dat wordt een paar jaar geduld hebben.. Ik weet niet of dit precies is wat je bedoeld, maar als mogelijk alternatief heb ik voor je een beeld van de H. Apollonia gevonden, in de collectie van het Universiteitsmuseum in Utrecht: https://www.academischerfgoed.nl/topstukken/de-heilige-apollonia/ Ook op dat beeld draagt ze een tang mét tand met zich mee.

jef van veldhoven zei op 9 januari 2019 om 15:54 uur

https://myalbum.com/album/lQrTj4f3iZ5L

Rini in een kindseind optocht in Ossendrecht liep ooit Apollonia nog in levende lijve mee zie mijn album !

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 28 november 2014 om 08:30 uur

De H. Rochuskerk in Rijkevoort

vertelde op 26 juni 2015 om 07:26 uur

De H. Gertrudiskerk in Ossendrecht