i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Beers
Periode: 1945 - 1960
Tags:

vertelde op 3 maart 2019 om 16:05 uur

De r.-k. kerk beheerste het openbare- en gezinsleven van de beminde gelovigen. De controle was vooral groot in kleinere dorpen. Iedereen hield iedereen in het oog, ook al omdat er allerlei andere motieven meespeelden. De kerk bepaalde dus ook wie wat mocht lezen en wat niet, wat nu toch wel enigszins lachwekkend voorkomt.

Waar ze het voor het zeggen hadden: in scholen, parochiebibliotheken. Maar ook in menige particuliere uitleenbibliotheek etc. werd in ieder boek een code van de IDIL aangegeven. IDIL was een instelling die dat voor de Verenigde Katholieke Bibliotheken en boekhandels voorschreef. Er was een beoordelingsschaal van:
I. Verboden Lectuur
II. Streng voorbehouden Lectuur
III. Voorbehouden Lectuur
IV. Lectuur voor volwassenen alleen
IV-V. Lectuur voor zestien jaar en ouder
V. Lectuur voor allen.

In 1970 werden alle IDIL-uitgaven gestaakt. Een mooi tijdsbeeld hierover geeft Michel van der Plas in het boek Uit het rijke Roomsche Leven, een documentaire over de jaren 1925-1935 (10 herdrukken). Wat Van der Plas beschijft, beslaat ongeveer het decennium voor mijn geboorte. Mijn persoonlijke herinneringen van rond de jaren ‘50 geef ik hier weer.

Ik kom uit een echte lezersfamilie. Mijn broers en ik haalden, op zondag na de hoogmis, boeken uit de parochiebibliotheek. Elk drie boeken. Gedurende die week lazen we die, ook die van elkaar. De boeken hadden de codes III t/m V (zie hierboven). Je kreeg ze allemaal mee, pastoor Swagemakers deed daar niet moeilijk over. Hij zei: “Wat ze op die leeftijd niet mogen lezen dat begrijpen ze toch nog niet”. Meest waren het avonturenboeken (code IV, toch nog voor “volwassenen alleen”). Eén boek dat ik toen las kan ik me nog goed herinneren: Gods Geuzen van Jan de Hartog (code III).

Overigens liet mijn moeder mij ook boeken lenen in Nijmegen, uit een particuliere uitleenbibliotheek. Ik moest daar toch zijn, want ik zat er op school. Ik leende bijvoorbeeld Pallieter van Felix Timmermans. Dat boek was verboden in de Nederlandse kerkprovincie. De eigenaar vroeg dan wel eens wie het ging lezen, maar deed er verder niet moeilijk over.

Dan had je ook nog die mysterieuze Vaticaanse index, de Index librorum prohibitorum. Op de rommelzolder van mijn grootvader lagen gedeelten van Les miserables van Victor Hugo. Later ontdekte ik dat die op de Vaticaanse index stond. Niet iedereen liet zich dus verbieden te lezen wat hij wilde. Overigens is ook die index in 1966 afgeschaft.

Op de titelpagina van het boek van Walter Scott, Ivanhoe is bovenaan die IDIL-code III te zien (IV is doorgehaald). Dat betekent dat dit boek, dat nu geldt als een kinderboek, “voorbehouden lectuur is”! Op het titelblad staat ook nog eens duidelijk gescheven: “Dit boek mag alleen gelezen worden door gehuwden en door volwassenen met levenservaring”. De laatste der Mohicanen, nu ook een kinderboek, had code IV-V. Er staat geschreven: “boven 18 jaar”.

Ik kan niet zeggen dat ik van dit alles ‘s nachts ooit wakker geschrokken ben.

Detail van de titelpagina van Ivanhoe

Detail van de titelpagina van Ivanhoe

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (9)

Eric Brinks zei op 19 maart 2019 om 13:10 uur

Nooit geweten, dat dit bestond... Te zot voor woorden!

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 20 maart 2019 om 08:33 uur

Nu onvoorstelbaar hè? Tijden veranderen, dat blijkt maar weer, Eric.

Ton van Riet, Gemert zei op 20 maart 2019 om 11:17 uur

Iemand in Gemert vertelde: ""Mijn moeder had een boek geleend. Mijnheer kapelaan kwam op huisbezoek. Toen hij dat boek zag, gaf hij haar te kennen
dat ze het niet mocht lezen. Het werd door hem geconfisceerd en dus meegenomen. De eigenaar van het boek ging naar de pastorie om zijn bezit
terug te halen, waar hij na veel moeite toch in slaagde."
(Op dit soort gedrag zijn nogal wat woorden van toepassing, maar ik laat het bij.)

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 21 maart 2019 om 09:34 uur

Dag Ton, dank dat je het houdt bij een objectieve beschrijving, want dat is al voldoende om duidelijk aan te geven hoe schrijnend een dergelijke situatie was. En dan te bedenken dat het allemaal niet eens zo heel lang geleden was dat je dit kon gebeuren.

Dank voor het vertellen van dit voorval; het geeft eens te meer aan hoe sterk de greep van de kerk was in die tijd.

Martien v. Dooren zei op 22 maart 2019 om 20:04 uur

Niet alleen boeken maar ook de Bioscoop stond onder streng toezicht van de kerk .
Luxe theater in de Molenstraat werd uitgebaat door Jan v. Berlo beter bekend als de Rooi Jan . Jan was tevens wethouder , Hij werd geassisteerd door Dre Rooijakkers werkzaam bij Raaijmakers .
Bide personen waren nette mensen die nooit een scheve schaats hadden gereden. niets op aan te merken .
Als opgroeiende jongens gingen wel eens naar de film , doch dat was streng verboden , nette mensen gaan niet naar de bioscoop was het gezegde.
Tarzan.,, komiek George Form ,, Dikke en de Dunne ,, Cowboy Roy Rouges ,,
Roy kon op een stijgend paard blijven zitten , dat sprak ons geweldig aan Tarzan in gevecht met een leeuw , alle maal truc opname , maar dat begrepen wij toen nog niet .
Allemaal onschuldige films die eerst de nationale en daarna de katholieke keuring hadden doorstaan .
Op school werd er gecontroleerd wie naar de film was geweest , eens ben ik verraden en kreeg thuis flink straf , de invloed van de kerk reikte tot in de huiskamer , voor bioscoop bezoek ben ik meermaals gestraft .
Als je nu ziet waaraan de kinderen bloot worden gesteld .
Het leven in de Dorpen was bekrompen , primitief n achterlijk.
Dat in mijn mening over die
,, Goede Oude tijd ,,
Waar vele prat op gaan .
Verhalen die geromantiseerd zijn

Nartien van Dooren zei op 22 maart 2019 om 20:58 uur

Het doet mij een deugt dat Gemert u zo goed bevalt , inderdaad wonen er nu en vroeger bijzondere mensen . Als geboren , Gimmerse , heb ik er veel gekend , zo ken ik veel gebeurtenissen . ben lid van de Heem kring . verzamel anekdotes , gebruiken, gezegdes, bijgeloof , voordrachten , liedjes , diverse zijn door BHIC gepubliceerd . Voor nader contact sta ik open. Hawdoe Martien v Dooren (mailadres verkrijgbaar via info@bhic.nl)

Ton van Riet, Gemert zei op 22 maart 2019 om 21:03 uur

Martien, eerst moet ik zeggen dat ik altijd geweldig genoten heb van jouw bijdragen. "Ëcht Gemmerts". Terzake nu: de invloed strekte zich niet alleen uit tot in de huiskamer, maar tot onder de lakens. Van de films die je noemt heb ik er ook veel gezien in de bioscoop in Cuijk. Straf kreeg ik niet. Soms ging ik met mijn moeder boodschappen doen in Nijmegen. Dan gingen we samen naar de film.
Toen ik later in Nijmegen naar school ging was er een nieuwe bioscoop
aan plein 44. Die deden alleen de nationale keuring. Ze draaiden daar een
Franse film: "Le Blé on Herbe". Die was door de katholiek keuring ontoelaatbaar geacht. Een leraar van onze school waarschuwde iedereen
heftig. Daar mocht je vooral niet gezien worden dus. Het resultaat was,
zoals te verwachten, dat er juist veel heengingen. Toen in de pauze het licht aanging keken de ondeugende leerlingen om en zagen die zelfde
leraar weggedoken op een van de achterste rijen. Afijn, je kon altijd nog gaan biechten. Het goede aan die ouwe tijd is, dat die voorbij is en wij
er on kunnen lachen.

Ton van Riet, Gemert zei op 1 april 2019 om 18:41 uur

Denk maar niet dat het iets is uit het verleden. Toevallig las ik vandaag
dat in Polen boeken verbrand worden. Ze leren het nooit!
https://www.bbc.com/news/world-europe-47771706

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 1 april 2019 om 21:46 uur

Bizar dat dit soort berichten toch nog van alle tijden zijn, Ton. Altijd goed om je daarvan bewust te zijn, dus dank voor je melding.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 10 maart 2014 om 10:31 uur

Alléén goedgekeurde boeken lezen

vertelde op 27 maart 2015 om 10:49 uur

Nonnen in de bieb