i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Etten-Leur
Periode: 1295 - 2017
Tags:

De buurtschap Attelaken in Etten-Leur

vertelde op 6 februari 2018 om 11:29 uur

De naam ‘Attelaken’ is een van de oudste toponiemen of veldnamen in de gemeente Etten-Leur, bekend in vele variaties: Ettelake, Atteleec, Ettelacke enz. De oudste vermelding van ‘Attelaken’ dateert van 1295. Het eerste deel van de naam ‘Attelaken’ is de gebiedsnaam Etten, gelegen tussen de lijn Hoeven-Sprundel in het westen, Zwartenberg in het noorden en het Liesbos in het oosten.

Etten-Leur, Kruising Attelakenseweg – spoorlijn Roosendaal-Breda en Liesbosweg in 2015De afwisseling van de klanken a en e in hetzelfde woord is een gewoon taalverschijnsel. Zo komt bijvoorbeeld de ’Lage Donk’ in archiefstukken ook voor als ‘Leechdonk’. Tot op de dag van vandaag wordt in dialect nog weleens gesproken over de ’Lege Donk’.

In een oorkonde van 4 januari 1326 is bij een grensbeschrijving tussen Etten en Princenhage sprake van een plaats waar “de mont van Attelaken valt in de Marck”. Hier wordt dus kennelijk een waterloop bedoeld. De betekenis van ‘lake’ of ‘laak’ is plas, meer, water, grenswater, die nog voortleeft in de benaming ‘Laakse Vaart’.

Etten-Leur, Attelakenseweg in 1989Op 23 februari 1523 kocht de Heer van Breda een hofstede met land grenzende aan het Liesbos op Attelaken en is het duidelijk dat ’Attelaken’ zich van benaming van een waterloop ontwikkeld heeft tot de naam van een wijk.

Het gebied beslaat ’n groot, driehoekig plateau op circa 5 tot 6 meter boven NAP tussen de Pleinstraat en het Liesbos. De ontgonnen grond bleef nagenoeg geheel landbouwgrond, totdat rond 2006 de woonwijk ‘Schoenmakershoek’ werd gebouwd.

Etten-Leur, Attelakenseweg in 1975De waterloop ‘Attelake’ is nergens meer terug te vinden in het buurtschap. Na de ruilverkaveling werd het slechts een naamloos slootje. De in de 17de eeuw aangelegde zandweg bleef eeuwenlang onbestraat en was meestal belabberd te berijden. Pas rond 1900 werd de weg bestraat.

Er zijn bewoners van deze wijk en vooral ook in andere delen van het dorp, die menen dat er ook een naam ‘Patteluk’ bestaat, maar die is ontstaan uit de verbinding ‘op Attelaken’. Het is een in het plaatselijke dialect minder verzorgde uitspraak van twee op elkaar volgende woorden waarbij de laatste twee letters zijn ingeslikt. Niets anders!

In het kader van het gemeentelijk project ‘Kunst in de wijk’ werd in 2013 bij de rotonde Donkerstraat - Pottenbakkerstraat het kunstwerk ‘Arbeid en Recreatie’ van Tijmen Smit opgeleverd. Het hekwerk langs het fietspad, gemarkeerd door abstracte fietsers, beeldt golvend water uit. De fietsers staan voor het thema recreatie en de onderbrekingen van het ‘water’ bij de uitritten van bedrijven voor het thema werk.

Het gedeelte van Attelaken tussen de Lange Brugstraat en de spoorlijn is vanaf 2000 veranderd in een multifunctioneel terrein van 21 hectare, vooral bestemd voor kleine bedrijven en ondernemers die op één plek wonen en werken willen combineren. De kavels zijn verdeeld in stukken van 500 tot 5.000 m2.

 

Bedrijventerrein ‘Attelaken’ in 2018 met Ambachtenlaan (l) en Pottenbakkerstraat (r)

Etten-Leur, Attelakenseweg aanleg fietspadOpvallend op Attelaken is ook dat er al ruim 75 jaar een veldkapelletje staat. De Leurse kunstenaar Pierre Raaijmakers creëerde in 1936 een Mariamonument, dat een plaats kreeg in de berm van de Attelakenseweg.

Omstreeks 1985 werd het veldkapelletje ontdaan van het vuil van jaren en meer in het zicht gezet. Na realisering van een nieuw rijwielpad stond ‘Maria met haar kindeke’ echter tussen de rijweg en het fietspad.

Het St. Hubertusgilde zorgde er m.m.v. Betonbedrijf Baremans voor dat het kapelletje in september 1988 een nieuwe locatie kreeg op een door B. Vermunt beschikbaar gesteld stukje grond tussen de huisnummers 3 en 5. Rond de veldkapel werden twee banken geplaatst voor fietsende en wandelende voorbijgangers.

Op 21 november 1988 werd het Mariakapelletje overgedragen aan de gemeente Etten-Leur, vertegenwoordigd door burgemeester M. van de Ven.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (4)

Cor Kerstens zei op 6 februari 2018 om 21:19 uur

Mooi artikel Jan. Over de naam Attelaken gaf amateur-naamkundige Bas Kliens een interessante verklaring. Maar daar zijn wetenschappers, zoals gebruikelijk, het niet mee eens.
Atterlaken of Attelaken, gelegen bij Attene (1356) Nu Etten(-Leur) aan dezelfde stroom is de afgesleten vorm van Alter-lake of Alte-lake, afleiding van het wijd verbreide waterloop. De door de ruilverkaveling verdwenen waterloop zou dus de grens geweest kunnen zijn tussen Etten en Breda (vroeger Princenhage).

Cor Kerstens zei op 6 februari 2018 om 21:28 uur

De naam van de amateur-naamkundige is Bas Kloens

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 7 februari 2018 om 09:44 uur

Ah, mooie aanvulling, Cor! Inderdaad, dat is interessante verklaring over de herkomst van Attelaken.

Als je via deze link het bestand "Noord-Brabantse plaatsnamen verklaard" opent, kom je ook een dergelijke verklaring tegen. Klik maar eens hier:

https://cbonline.boekhuis.nl/pls/cover/p_get_cover_fe?p_hash=FD3D705612A75EEC23FD8B7145B12399

Ton van den Wijngaart zei op 29 maart 2019 om 13:40 uur

Mooi artikel Jan,

Ik heb een tweetal aanvullingen / opmerkingen:
1. Ten tijde van het opzetten van het eerste bevolkingsregister (1822/1826)
vielen de paar huizen die destijds in de Zwartenbergse polder stonden ook
onder Attelaken. Het gaat dan om een 4 tal huisnummers waarvan er 3 nu
nog exact te traceren zijn. Het ging toen om de huisnummers 609-610-611
en 612. Op 610 woonde geen mensen en staat vermeld als GEAMOTEERD.
Dit nummer/huis komt later nooit meer voor. In het boek
"500 jaar Zwartenbergsepolder" staat hierover een prachtig hoofdstuk.

2.
Het riviertje Attelaken is ver buiten het bewoonde gedeelte van het gehucht Attelaken nog exact te herkennen in het landschap. Als door het natuurgebied "De Berk" loopt kruis je het. Vanaf dat punt is het (soms) met veel moeite te volgen tot aan de Strijpenseweg. Daar staat pal naast de weg ook een niveau regelkastje wat het waterpeil in het natuurgebied regelt. In vroegere tijden kwam monde het uit in de rivier de Mark die voor de St.Elisabethsvloed dwars door de (toen nog niet ingedijkte) Zwartenbergse polder liep.
Het riviertje was inderdaad een grensriviertje tussen (Princen)Hage en Etten Leur.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 8 oktober 2008 om 15:00 uur

Kruisende zandwegen

vertelde op 7 december 2007 om 14:35 uur

De Brem

vertelde op 25 september 2009 om 13:45 uur

Willibrord Hulsel