i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Grave
Tags:

De Hampoort

vertelde op 2 november 2009 om 11:13 uur

Eén van de merkwaardigste én mooiste poortgebouwen van Nederland staat in Grave: de Hampoort. Er zijn namelijk niet zo veel van dit soort gebouwen, opgetrokken in de stijl van het zogenaamde Hollands classicisme. In de ruime vleugels van het gebouw zijn tegenwoordig het Graafs Museum en de gildekamer van het Cloveniersgilde gehuisvest.

Het gebouw heeft tegenwoordig geen poortfunctie meer. De doorgang is gesloten, iets wat velen in Grave graag veranderd zouden zien.

De bouwmeesters van het Hollands classicisme (ook wel classicistische barok genoemd) leefden op strenge wijze het klassieke "ordenboek" na. Dat wil zeggen, dat zij zich strikt hielden aan de klassieke voorschriften voor de afmetingen, proporties en opeenvolging van de vijf zuilenorden (namelijk de Toscaanse, Dorische, Ionische, Korinthische en composiet-orde).

Deze nieuwe, deftige stijl had alles te maken met de groeiende rijkdom van de heersende elite van de Republiek. Het Hollands classicisme tref je dan ook voornamelijk in Amsterdam aan, met als belangrijkste voorbeeld het voormalige stadhuis, nu Paleis, op de Dam van Jacob van Campen (gebouwd in 1648-1665). Maar dichter bij huis vertoont ook het stadhuis van Den Bosch veel kenmerken van het Hollands classicisme. Een stadspoort in deze deftige stijl, zoals in Grave, is een uniek geval.

De huidige Hampoort was niet de eerste poort met die naam. De poort wordt voor het eerst in archieven genoemd in 1309. Deze Hampoort stond niet op de plaats van de huidige.

In 1626 is op bevel van de Staten-Generaal de Hampoort verlegd in de richting van de kruising Hamstraat-Gasthuisstraat. Die poort werd niet gesloopt, maar heeft zeker nog tot 1751 dienst gedaan als woning. De verovering van Grave op de Fransen door Willem III in 1674 leidde tot zware beschadigingen van de vestingwerken, waardoor nieuwbouw nodig werd.

Zo kwam in 1688 een nieuwe Hampoort als onderdeel van de nieuwe vestingwerken tot stand. Hoewel de poort op oude ansichtkaarten ook wel aangeduid wordt als “Menno-Coehoorn-monument”, is deze bekende vestingbouwer zeker niet de ontwerper van de poort, al leidde Menno van Coehoorn wel de vernieuwing van de Graafse vestingwerken.

Het poortgebouw bestaat uit een overdekte doorgang met ribloze kruisgewelven die aan de stadszijde uitmondt in een hal. De doorgang heeft twee knikken. Dat was een extra-verdedigingsmaatregel. Door de knikken was het namelijk niet mogelijk om dwars door de poort te schieten. Het timpaan aan de landzijde omvat naast het jaartal 1688 de wapens van de Republiek der Verenigde Nederlanden en van Koning-Stadhouder Willem III.

In de 17e en 18e eeuw konden in de poortruimten twee bataljons voetvolk verblijven. In tijden dat er geen troepen in Grave waren gelegerd, deed het gebouw gewoon dienst als stadspoort. Doortrekkende troepen konden er eventueel overnachten. Rond 1814 werd de poort gebruikt als bakkerij en als militair hospitaal. Zelfs de portalen werden als hospitaal gebruikt.

In de Hampoort is tegenwoordig een markant kunstwerk van Jan van den Dobbelsteen te zien. Van den Dobbelsteen liet tegen de oude gewelven van de poort vijf rijen van acht bronzen klokken aanbrengen. Die veertig klokken hangen verkeerd om, waardoor benadrukt wordt dat ze geen geluid maken. Het werk benadrukt zo dat de poort zijn oorspronkelijke functie heeft verloren, terwijl de poort er tevens een sieraad bij heeft gekregen dat de verstilde sfeer van de plek benadrukt.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (8)

leny vd bund zei op 10 maart 2008 om 12:11 uur

mooi om zo heel veel te weten te komen over grave wat zo een rijke geschiedenis heeft en waar je via bchic meteen weer naar toe kunt.

Henk Buijks (namens BHIC) zei op 10 maart 2008 om 16:22 uur

Dank voor het compliment, Leny! Dankzij zulke reacties is het nog gemakkelijker om door te gaan met dit werk.
Maar als jij een keer een verhaal over Grave te vertellen hebt waarvan je denkt dat het wel interessant zou kunnen zijn voor anderen, schroom dan niet om het op de site te zetten!

Martia zei op 2 augustus 2008 om 11:20 uur

Ik wil de hampoort bezoeken. Wanneer zijn de openingstijden??

Christian van der Ven bhic zei op 2 augustus 2008 om 12:54 uur

Martia, tegenwoordig is in de Hampoort het Graafs Museum gevestigd. Dit museum is geopend op woensdag (alleen van mei t/m augustus), zaterdag en zondag, van 14.00 uur tot 17.00 uur. Een bezoekje waard hoor!

Kees Gortmaker zei op 15 mei 2012 om 11:55 uur

Simpele vraag die helaas niet beantwoord wordt in het verhaal: Waarom heet deze poort de Hampoort (en dus ook: waarom heet de straat de Hamstraat)

Mariët Bruggeman bhic zei op 15 mei 2012 om 15:16 uur

Beste Kees, Je hebt helemaal gelijk met je opmerking over de betekenis van de naam. Op de website van het Graafs Museum ( de huidige bewoner van de Hampoort) staat de volgende uitleg: De Hampoort, die ook wel Bossche Poort genoemd werd omdat hij op de weg naar 's Hertogenbosch lag, ontleent haar naam aan de 'ham' die op enige afstand buiten deze poort lag. Een 'ham' is een hoek aangeslibd land of een aan water gelegen weiland. En dankzij jouw opmerking staat nu de uitleg over de betekenis van deze naam ook bij ons verhaal. Bedankt en met vriendelijke groeten,

Freek Huizing zei op 20 juni 2012 om 07:55 uur

Als kind heb ik een boek gelezen over een verborgen schat in de Hampoort. Helaas ben ik de titel van het boek vergeten. Kunnen jullie me er aan helpen?

Marilou Nillesen bhic zei op 20 juni 2012 om 11:28 uur

@Freek: Je hebt vermoedelijk 'Het geheim van de oude poort' gelezen van Bart Schouwink. We hebben het op de studiezaal in Grave.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 14 februari 2008 om 16:53 uur

Norbertijnenpoort

vertelde op 19 mei 2011 om 09:42 uur

Gasthuispoort, vroeger en nu