i

De Kroaten komen!

vertelde op 15 december 2015 om 11:00 uur

In de jaren dertig van de zeventiende eeuw was deze angstkreet ettelijke malen te horen in het gebied tussen Rijn en Maas en in het Land van Cuijk. De gevreesde Kroatische ruiters waren in aantocht, op hun snelle paarden raasden zij dood en verderf zaaiend over het land en door de dorpen. De plattelandsbevolking stond vrijwel machteloos tegenover dit krijgsgeweld.

Kroatische troepen, gehard in de strijd tegen de op de Balkan oprukkende Turken, vochten begin zeventiende eeuw in Duitsland mee in het katholieke kamp in wat later de Dertigjarige Oorlog is gaan heten. Met genadeloze plunderingen, brandschattingen, verkrachtingen en moordpartijen bouwden zij daar een angstaanjagende reputatie op. Een reputatie die ook tot de Nederlanden was doorgedrongen, getuige deze dichtregels van Vondel uit 1627:

De krabbende Krabat, voor duyvel uytgepickt,
Wiens scharpe sabel hackt, wiens naere kreet verschrickt.

Deze gevreesde Kroatische troepen trokken in 1634 onder leiding van de Italiaanse legeraanvoerder Ottavio Piccolomini (1599-1656) naar het gebied tussen Rijn en Maas om daar de Spaanse troepen bij te staan in hun strijd tegen de Republiek. Op papier leek de verzorging van het krijgsvolk goed geregeld, maar de praktijk wees – zoals zo vaak – anders uit. Het resultaat? De soldaten namen het heft in eigen hand en gingen in hun levensonderhoud voorzien door de wijde omgeving te plunderen.

Het Kroatische Regiment in Zagreb, gekleed als de Kroatische soldaten in de Dertigjarige Oorlog (bron: Wikimedia Commons)Het Kroatische Regiment in Zagreb, gekleed als de Kroatische soldaten in de Dertigjarige Oorlog
(bron: Wikimedia Commons)

Voor de inwoners van het gebied tussen Rijn en Maas en van het Land van Cuijk was dat slecht nieuws: met name in 1635 en 1636 leefden zij onder de constante dreiging van soldatengeweld. Zo ondervonden bijvoorbeeld de inwoners van Kevelaer op 1 augustus 1635. Bij het naderen van een troep Kroaten hadden zij zich teruggetrokken in een versterkte schans in de hoop daar veilig te zijn. Maar de Kroaten lieten zich niet afschrikken door zo’n bouwwerk, bestormden en veroverden de schans en doodden zo’n honderd dorpelingen.

Kort daarop komen we een bende Kroaten tegen aan de andere kant van de Maas. Boxmeer kreeg 17 Kroatische compagnieën op bezoek ‘die alles aldaar hebben opgegeten’. In Cuijk werd de rosmolen vernield, in Mill ging de pastorie in vlammen op en Volkel was op 25 oktober 1635 aan de beurt. Het trieste resultaat van deze overval: 22 inwoners gedood, een aantal inwoners gevankelijk afgevoerd, de kapel verbrand. In Uden hadden de plunderaars minder succes: onder leiding van Joachim die Wilde wisten de Udenaren ‘den kerckhoff noch in te houden’. Maar dat was een uitzondering: de plattelandsbevolking bleek slechts zelden opgewassen tegen het gewelddadige soldatenvolk.

 Klik hier voor een link naar deze prent op de website van de Bibliothèque nationale de France

Plundering van een dorp (Jacques Callot, Les Grandes Misères de la guerre - La maraude, 1633)

In het jaar 1636 ging het geweld onverminderd door. De bronnen zijn fragmentarisch, maar bieden toch een onthutsend beeld van wreedheden en rechteloosheid. Arcen, Blitterswijck, Broekhuizenvorst, Echt, Gaesdonck, Grubbenvorst, Klein Linden, Montfort, Mook, Oeffelt, Swolgen, al deze plaatsen kregen in 1636 ongewenst bezoek van de Kroaten.

Na 1636 lijkt het geweld te zijn geluwd en in oktober 1639 verlieten de Kroaten tenslotte het gebied tussen Rijn en Maas, ongetwijfeld tot opluchting van de inheemse bevolking. Dit vertrek betekende overigens zeker niet dat het platteland nu bevrijd was van de oorlogsgesel, zoals bijvoorbeeld de inwoners van Gemert in 1643 aan den lijve ondervonden.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (8)

jan lange zei op 3 april 2016 om 21:59 uur

Ook in Mill hebben de Kroaten inderdaad huisgehouden. In 1648 noteert de Millse pastoor Van der Voort als eerste cijnsplichtig goed aan de prins van Oranje (voorheen was de cijns voor de pastorie van Mill zelf):
Dit sijn de renthen en de incomsten der Pastorij tot Mill toestaende bij mij Pastoor over gegeven.
In den Iersten ene Weem, eermaels met hart dack, maar (nae dattet door die Crabaten was afgebrant) bij mij wederomme is op getimmert mit stroo dack, ront om omgraeven. Noch enen halven bouhof daer aen liggende.
In de Gemeente-atlas van de provincie Noord-Brabant uit 1865 wordt de Weemhof gesitueerd tussen de Kapelhof en het dorpscentrum.

Hanneke van der Eerden
Hanneke van der Eerden bhic zei op 5 april 2016 om 08:41 uur

@Jan Lange, bedankt voor deze mooie aanvulling

Anton Schuttelaars zei op 29 juli 2016 om 09:32 uur

In 1629 hebben de Kroaten ook in Hilversum huisgehouden:
http://zoeken.gooienvechthistorisch.nl/HttpHandler/file.pdf?file=214267454

martin geurts zei op 7 augustus 2018 om 21:07 uur

zijn teon ook de doop- trouw- en begrafenisboeken vernietigd…???
in mijn stamboomonderzoek kom ik niet verder dan 1622
wie weet meer..??
'k zoek naar de ouders van Tunnis ( Antonius) Nelissen en z'n vrouw Johanna Jacobs

b.v.d.

martin geurts

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 8 augustus 2018 om 12:15 uur

Dat zou natuurlijk kunnen Martin, maar als er van de plaats die je zoekt wél schepenbankarchieven zijn, dan kun je daar alsnog verder in zoeken. Je vindt dan wel geen doop, trouw en begraafgegeven, maar wel namen en gezinsverbanden.

martin geurts zei op 8 augustus 2018 om 15:14 uur

mariet, thanx
martin

Ton van Riet, Gemert zei op 1 november 2018 om 20:53 uur

Dus hebben ze in Volkel, ter ere van die Kroaten, er maar een straat naar vernoemd. Of hebben ze dat in Uden bedacht? Merkwaardig.
Overigens heb ik nog horen zeggen dat de Zeelandse dijk, vanaf de Brabantstrat
naar het vliegveld tijdens de oorlog, in volksmond, de "Hitlerstasze" genoemd werd. Vrang gevoel voor humor, toch!

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 3 november 2018 om 15:26 uur

Dat was het zeker Ton, maar misschien ook een manier, een uitlaatklep om er mee om te gaan.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 7 februari 2008 om 08:53 uur

Krauwaten op Volckel

vertelde op 15 december 2015 om 12:07 uur

Oeffelt verwoest