i

De moord op vijf gijzelaars

vertelde op 7 mei 2008 om 11:51 uur

In de vroege ochtenduren van zaterdag 15 augustus 1942 liet de Duitse bezetter vijf gijzelaars fusilleren als represaille voor een aanslag op een Wehrmacht-trein in Rotterdam. De zondag daarop schreef Paul Guermonprez daarover vanuit Beekvliet een brief aan zijn vrouw. Guermonprez werd zelf door de Duitsers in Amsterdam doodgeschoten in juni 1944, nadat hij het gijzelaarskamp al had verlaten.

Zijn brief begint met een overpeinzing over de snelheid waarmee mensen gruwelijke gebeurtenissen plegen te vergeten. “Gisteren  -  na het gebeurde  -  en onder de indruk, dachten we nog, dat dit dynamiet onder ons volk betekende. En nu, één dag later, begint voor onszelf het beeld al aan kracht te verliezen.” Maar vergeten wil hij juist niet, en daarom wil hij alles noteren, ieder feit, ieder woord.

Hij schetst hoe de Beekvlietse groep gijzelaars waartoe hij behoorde, drie weken daarvoor op een bijzonder appel te horen hebben gekregen dat ze vanaf 16 juli gijzelaars zijn onder de bepalingen zoals die voor de gijzelaars in Haaren waren opgesteld. Dat wilde zeggen dat ze voor iedere sabotagedaad in Nederland tegen de Duitsers met hun leven zouden kunnen betalen.

Als op 8 augustus in Rotterdam een bom op een spoorlijn ontploft, gaan de geruchten dan ook door het kamp. De Duitsers beginnen dan een soort wreed intimidatiespel: willekeurige appels in bijzijn van hoge officieren, willekeurige mannen worden gefotografeerd, een stroom nieuwe gijzelaars wordt binnengebracht, kerkdiensten worden verboden, verloven worden plotseling ingetrokken, persoonsbewijzen ingenomen. De sfeer is gespannen en nerveus.

Dan worden midden in de nacht vijf mensen van hun bed gehaald. Guermonprez wordt wakker in het donker, omdat hij heen en weer geloop hoort. Een aantal gijzelaars wacht met elkaar op wat er allemaal gaat gebeuren. Na twee uur komt een broer van een van de opgehaalde gijzelaars terug: hij had nog een tijd bij zijn broer mogen blijven, die samen met de vier anderen in een apart kamertje in het voorgebouw zat. Verder weet en hoort men niets. Tot de volgende ochtend.

“Oproep door de luidspreker voor het appel kwart voor acht. Er lopen nu al veel mensen buiten. Ieder in het kamp weet het nu. De verslagenheid is groot. Bovenal verslagenheid. Daarnaast opgekropte woede, woede om het onrecht. In groepjes loopt men bijeen, spreekt over de mensen, hoe het gebeurd is, waar het gebeurd zou zijn, wie de mensen uit Haaren zijn, over de achtergeblevenen. Men groept bijeen op het sportveld. De blokken beginnen zich te vormen. Opstellen in een U, vijf rijen dik. (…)

Dan komen ze. Een vrij groot aantal mensen, officieren, onderofficieren. Ik herinner me het niet meer, een tiental misschien. Ze nemen plaats aan de open zijde van de U, een grote kerel voorop in het midden, lange jas, bijna tot aan de voeten, platte pet, benen gespreid, drie daarachter, waaronder Saml (de vorige commandant van het kamp) en Gemmeker (de huidige commandant), daarachter nog een groter aantal.

Doodse stilte  -  wachten. Intimidatie! Wachten  -  bewegingloze stilte. Hij heeft een papier in de hand, in die hand, nog druipend van het bloed en dan leest hij: in naam van Rauter, in opdracht van Christiansen, hebben heden in de vroege ochtenduren, in verband met een aanslag op een weermachtstrein in Rotterdam, vijf gijzelaars moeten boeten. Hun namen zijn: Graaf van Limburg Stirum, Ruijs, Bennekers, Baelde, Baron Schimmelpenninck van der Oije. (…)

IJzige, doodse stilte. De officieren wandelen weg. Wij blijven staan  -  stil. Het cordon soldaten wandelt weg. IJzige stilte. En dan, als een begrafenisstoet zo indrukwekkend, wandelen we van het veld  - zonder één woord. Het is voorbij  -  het is allemaal voorbij.”

Antoon van Duinkerken, die zelf ook als gijzelaar in Beekvliet zat, verwerkte zijn gevoelens in een gedicht.

Na de oorlog bleek dat de vijf gijzelaars in de bossen bij Goirle waren gefusilleerd. Op 14 augustus 1945 werd bij de executieplaats een herdenking gehouden.

Op 16 oktober 1942 werden opnieuw drie gijzelaars uit Beekvliet weggehaald om in de buurt van Woudenberg als represaillemaatregel ter dood te worden gebracht. Het waren Jan Haantjes, J. van der Kerkhoff en Hein Vrind.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (16)

E. G. H. ter Laan zei op 16 augustus 2008 om 23:34 uur

Mijn vader Geert ter Laan was ook een van de gijzelaars in Beekvliet. Hij was advocaat-procureur te Utrecht, wethouder van Sociale Zaken (gem. de Bilt) en lid Prov. Staten Utrecht. Hij werd op 4 mei 1942 nietsvermoedend van zijn bed gelicht en met een vrachtwagen vol andere mannen naar Beekvliet gebracht. Op 7 okt 1942 kwam hij vrij. Hij zat in Blok 5. De Duitsers sloegen met geweerkolven op zijn benen. Gevolg: trombose.

Christian van der Ven bhic zei op 21 augustus 2008 om 12:59 uur

Beste E.G.H. ter Laan, bedankt voor deze aanvulling. Als u nog herinneringen heeft van uw vader aan de tijd dat hij gegijzeld werd, of misschien zelfs brieven of iets dergelijks, dan houden wij ons van harte aanbevolen voor uw verhaal!

De gijzeling in Beekvliet is een hele markerende gebeurtenis geweest in de Tweede Wereldoorlog voor onze streek. Alle gegevens daarover - zeker persoonlijke verhalen - zijn daarom ook meer dan welkom.

Alvast bedankt!

Ch. Gemmeke zei op 5 december 2008 om 20:56 uur

DE naam van de kampkommandant is Gemmeker niet Gemmeke

Henk Weltje zei op 2 september 2009 om 14:33 uur

Geachte heer Ter Laan,

Omdat u kennelijk veel weet over personen en gebeurtenissen in Beekvliet, hoop ik dat u mij iets kunt vertellen over een kerstkaart die indertijd speciaal werd ontworpen voor de bewoners van Beekvliet om aan hun familie en vrienden te sturen. Deze kaart is in mijn bezit en ik benm graag bereid om u er, via uw eigen emailadres, een scan van te sturen. Ik wil met name weten wie deze kaart heeft ontworpen (een mede-geïnterneerde?)en in welk jaar.

Mariët Bruggeman bhic zei op 8 september 2009 om 10:30 uur

Beste Henk,
omdat de reactie van dhr. Ter Laan al wat langer geleden is, heb ik hem een mailtje gestuurd met de vraag om weer eens op dit forum te kijken. Ik hoop dat hij je verder kan helpen met je vraag. Je zou echter ook eens kunnen kijken op onze website bij 'historisch onderzoek doen' en dan vervolgens de inventaris van het archief van de Oud-Gijzelaars inzien. Hierin zitten veel tekeningen en kaarten, gemaakt door de gijzelaars zélf. Misschien zit er iets bij wat kan lijken of jouw kaart, je kunt deze stukken trouwens bij het BHIC in 's-Hertogenbosch inzien. Het kan zijn dat er een openbaarheidsbeperking opzit, maar dit zie je meteen als je op 'kenmerken' klikt bij het betreffende archiefstuk. Veel succes.

EGH ter Laan zei op 13 april 2011 om 01:02 uur

Mij werd al enige tijd geleden om een reactie gevraagd omtrent een kerstkaart,
maar helaas, dat weet ik niet. Ik heb hier
het boek 'Beekvliet', maar dat boek kent u wellicht wel. Mijn vader heeft een mooi gedicht geschreven in die tijd. Als u dat zou willen lezen, waar kan ik dat dan heen sturen?
Groet, mevrouw EGH ter Laan, Zutphen

EGH ter Laan zei op 13 april 2011 om 01:16 uur

Beste mijnheer Weltje,
Ik merk net dat ik uw bericht te haastig las... ik zou graag een kopie van die kaart ontvangen.
EGH ter Laan
Valckstraat 35
7203 GB Zutphen

bea alma zei op 1 oktober 2011 om 23:17 uur

heeft iemand ook een popke jager gekent?
hij heeft ook als gijzelaar in beekvliet gezetten.
wij zouden graag weten of er brieven of foto,s enz hier van zijn .
en is de gedenkboek van gijzelaarskamp beekvliet ook te koop?

w.b.van Kooten zei op 9 april 2014 om 20:12 uur

Hallo, ik vond gisteren 8 april een brief uit 1943 v.e persoon die hem schreef vanuit het kamp aan ene Piet.Ik denk dat hij een geestelijke was en uit Aalst kwam. Zijn naam kan ik niet goed lezen lijkt op Loont of zo. Hebben jullie daar wat aan, had zelf nog nooit v.h kamp gehoord. Groeten Nanda.

Hanneke van der Eerden bhic zei op 11 april 2014 om 19:36 uur

Beste Nanda,
Dat is een mooie vondst en mogelijk past deze brief bij wat we al over de gijzelaars bij het BHIC hebben. We hebben bij het BHIC de archieven van de Oud-gijzelaars en de persoonsdossiers van de gijzelaars van Beekvliet.
Zou je ons de brief of een scan/kopie van de brief kunnen toesturen, zodat we kunnen kijken om wie het gaat?
Hartelijk dank voor de te nemen moeite en vriendelijke groet, Hanneke

E Jordans zei op 18 september 2014 om 12:01 uur

Beste Hanneke van der Eerden,
voor een werkstuk op school ben ik erg geïnteresseerd in de archieven wat betreft Beekvliet, zou ik hiervoor met u in contact kunnen komen met u?
Met vriendelijke groet,
Eleonoor Jordans.

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 22 september 2014 om 13:00 uur

Beste Eleonoor,
je bent van harte welkom in onze studiezaal van het BHIC in 's-Hertogenbosch (Zuid-Willemsvaart 1).
Als je op onze website www.bhic.nl bij 'archieven en boeken' zoekt met het trefwoord 'beekvliet' dan kun je zo alle archieven zien waar dit woord in voorkomt. Je kunt dan zelf vanuit huis al een keuze maken welk archiefstuk of stukken je in zou willen zien. Je kunt ons dan van tevoren een mailtje sturen om deze stukken alvast te reserveren (aanvragen@bhic.nl), maar je kunt ook nog tijdens je bezoek deze stukken aanvragen. Op onze website staat ook altijd vermeld per archiefstuk of het misschien niet-openbaar is.
Veel succes en met vriendelijke groeten,

Kees van Ginneke zei op 20 november 2017 om 20:20 uur

Goede avond. Een kleine vraag. Is iemand bekend met de naam Th.I.M. van Leth, civielgeinterneerde KampSt. Michielsgestel Blok1, kamer 37?Ik ben benieuwd of deze inderdaad in Beekvliet gezeten heeft. Ik heb een ongecensureerde mogelijk gesmokkelde brief van hem van 5 september 1942. Ik ben benieuwd wat er met deze van Leth gebeurd is. Met vr. groet, kees van Ginneke

Annemarie van Geloven
Annemarie van Geloven bhic zei op 21 november 2017 om 10:53 uur

Beste Kees, de naam van Th.I.M. van Leth is opgenomen in het herdenkingsboek van Gijzelaarskamp Beekvliet.
Hij is geboren 22-5-1917. Zijn beroep was plv. hoofd Plaatselijk Bureau V.V.O. Zijn woonplaats was Hees bij Nijmegen. Hij is in gijzeling geweest van 13-8-1942 t/m 17-12-1942.
Bij het BHIC berust de Collectie Persoonsdossiers gijzelaars kamp Beekvliet, 1942-1945 (toegang 1501). Daar zou de inhoud van deze brief of een scan daarvan uitstekend in passen. Vindt u het goed dat het BHIC hierover contact met u opneemt?

Kees van Ginneke zei op 22 november 2017 om 19:29 uur

Beste lezer,

Is geen probleem. Ik ga vast een zeer goede kleurenkopie maken zodat die toegezonden kan worden. vr. groet, Kees

Annemarie van Geloven
Annemarie van Geloven bhic zei op 23 november 2017 om 10:45 uur

Dat is geweldig, Kees. Mijn collega van Relatiebeheer van BHIC zal contact per e-mail met je opnemen.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: