skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Vincent van de Griend
Vincent van de Griend Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Vincent van de Griend
Vincent van de Griend Bhic

De tradities van het Kloveniersgilde St. Antonius Abt in Terheijden

Het Kloveniersgilde St. Antonius Abt uit Terheijden is van oorsprong (1558) een kerkelijke broederschap en had aanvankelijk als doel om het katholieke geloof te verspreiden, gerechtigheid te beschermen en inkomsten te verwerven.

Het nieuwe gildehuis (Archief gilde)
Het nieuwe gildehuis (Archief gilde)

Vanaf de negentiende eeuw en zeker in die van de twintigste fungeerden gilden steeds meer als folkloristische verenigingen met verwijzingen naar een rijk historisch verleden. Ze hielden optochten met muziek, vendelzwaaien, huldebetoon aan rooms-katholieke overheden, schuttersfeesten en schietoefeningen. Ook het Kloveniersgilde St. Antonius Abt ontsnapte niet aan die functies en breidde hun activiteiten de afgelopen tientallen jaren flink uit, juist om het voortbestaan van het gilde en de eeuwenlange tradities in stand te houden. Toen de toenmalige koningin Beatrix in 1980 een bezoek bracht aan Breda vormde het gilde een erehaag. Verder werd twee maal een kringgildedag georganiseerd, werd de dodenherdenking (4 mei) opnieuw ingevoerd, is door hen de kapel gerestaureerd en een nieuw gildehuis gebouwd. In 2010 ontving het gilde een Koninklijke erepenning waarop vermeldt, dat het gilde 350 jaar geleden het laatste officiële reglement (de gildekaart uit 1660 gegund door Prins van Oranje Willem Hendrik) kreeg. Opgemerkt wordt dat het gilde als jaar van oprichting 1558 hanteert uit het tijdperk van voor de Tachtigjarige Oorlog onder katholiek gezag.

Gildebroeder aan schot (Archief gilde)
Gildebroeder aan schot (Archief gilde)

Het tegenwoordige kloveniersgilde (klovenier of colvenier betekent geweerdrager) St. Antonius Abt groeide uit tot een ontspanningsvereniging, waarbij schieten niet meer de belangrijkste plaats inneemt. Bepaalde tradities blijven wel in ere. Zo heet de voorzitter: hoofdman, de secretaris: deken-schrijver, en de penningmeester: schatbewaarder. Met een opperdeken (vicevoorzitter), de wapenmeester, de ordebewaarder en een eerste deken is de 'overheid' (het bestuur) compleet. Verder zijn er eredekens, zoals de burgemeester en notaris, met een adviserende rol en de gildeheer vertegenwoordigt het kerkelijk gezag. Stemmen over personen gebeurt van oudsher met witte- (vóór) en bruine- (tegen) bonen, vroeger konden veel mensen niet lezen of schrijven. Over zaken wordt gestemd door middel van hand opsteken.

Men gaat er van uit, dat dit Cees Snellens is met zilveren keizersvogel (Archief Gilde)
Vermoedelijk Cees Snellens met zilveren keizersvogel (Archief Gilde)

Het belangrijkste evenement is het koningschieten op kermisdinsdag in september in Terheijden. (Foto linksboven, archief gilde) De koningsvogel in de schutsboom is dan versierd met bloemen. Wie de laatste veer van de vogel afschiet, mag zich koning noemen. Wie drie opeenvolgende jaren koning is geweest, wordt gekroond tot keizer en dat telt voor het leven. In de historie van het gilde is dat pas drie keer gebeurd. Cees Snellens was in 1925 de laatste keizer (foto rechtsboven, archief Gilde. Men gaat er van uit, dat dit Cees Snellens is met zilveren keizersvogel).

Jaarlijks vindt er een toernooi plaats met gilden en scherpschuttersverenigingen uit de omgeving met hand- en kruisboogschieten, trommelen, bazuinblazen en vendelen.

17 september 2002, burgemeester Jan Elzinga en eredeken lost eerste schot (Stadsarchief Breda BN / De Stem Johan van Gurp JVG20020917001)
17 september 2002, burgemeester Jan Elzinga en eredeken lost eerste schot (Stadsarchief Breda BN / De Stem Johan van Gurp JVG20020917001)

Op de maandag na de 17de januari, de naamdag van St. Antonius, houdt het gilde een 'teerdag'. Men begint met een heilige mis. Daarna, na de koffie in café De Harmonie, vertrekt het gilde naar de ‘teerkamer’ van de gildekamer waar de lunch en warme maaltijd wordt gebruikt.

De laatste echte en eigen gildekamer dateert uit 1709. De eeuwen daarna vond men altijd een tijdelijk inkomen en vanaf 1923 (foto boven uit 1928, archief gilde) in café De Vriendschap, het latere café-restaurant De Kleine Schans, aan de Molenstraat / Laakdijk in Terheijden. Acht herbergiers en kasteleins verleenden het gilde in de loop der jaren gastvrij onderdak. In 1999 sloot dat café de deuren waarna het gilde in 2005 een met ‘eigen handen’ gebouwde nieuwe gildekamer aan de Hoge Vaartkant in Terheijden in gebruik nam.
In de tussenliggende jaren werd het jaarlijkse koningschieten gehouden op het terrein van de Kleine Schans.

Kloveniersgilde St. Antonius Abt gaat voorop met koning Joep van Bekhoven en koningin Greet Dijkers, 2011 (Archief gilde)
Kloveniersgilde St. Antonius Abt gaat voorop met koning Joep van Bekhoven en koningin Greet Dijkers, 2011 (Archief gilde)

In 2011 Organiseerde het gilde voor de tweede maal in hun geschiedenis een kringgildedag. (foto links, archief gilde. Kloveniersgilde St. Antonius Abt gaat voorop met koning Joep van Bekhoven en koningin Greet Dijkers)

Kringgildedag 28 augustus 2011 (foto: © Jan van Vliet)
Kringgildedag 28 augustus 2011 (foto: © Jan van Vliet)

Voorafgegaan door de gebruikelijke reveille en een eucharistieviering was het de beurt aan totaal 39 gilden uit Brabant en België met hun zusters en broeders voor een rondgang door Terheijden al dan niet voorafgegaan door een standaardpaard om de weg vrij te maken. De stoet, vergezeld door vaandelzwaaiers en ieder gilde met hun koning en/of koningin en een enkele keizer eindigde op het terrein van de Kleine Schans in Terheijden. Daar waar de optocht werd afgesloten met een defilé en tenslotte tijd werd ingeruimd voor vele schiet- en andere wedstrijden waarbij, zoals de tradities eisen, alleen zilver als eerste prijs te winnen was.

Kringgildedag 28 augustus 2011 (foto: © Jan van Vliet)
Kringgildedag 28 augustus 2011 (foto: © Jan van Vliet)

Bronnen

Archief Kloveniersgilde St. Antonius Abt en BN/De/Stem, auteur Jan van Vliet

Reacties (5)

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 26 september 2020 om 09:18
Mooi om zo in de historie van het Kloveniersgilde te duiken, Jan. Bedankt voor je bijdrage!
M.J.T.M. Brocks zei op 20 november 2020 om 00:36
De "gildebroeder aan schot" ben ik in 2002. Enkele tientallen minuten later, na het schot in de foto, schiet ik de koningstitel. Het jaar daarop zal ik als koning in het huwelijk treden.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 20 november 2020 om 19:14
Wat bijzonder dat je hier zelf reageert, M.J.T.M. Brocks! Dat is dan wel een heel feestelijk jaar geweest; zowel de koningstitel veroveren als trouwen. Heb je de titel nog vaker kunnen veroveren (of kunnen behouden)? En ben je nog steeds lid van het gilde?
Michel Brocks zei op 20 november 2020 om 19:44
Hallo Marlou,
Ik zag de foto zo voorbij komen en dacht "Hé, dat ben ik". Zelf zijn we nu bij ons gilde bij de oude foto's namen aan het plaatsen. Ik weet hoe fijn het is als er een naam bekend is.

Inderdaad was seizoen 2002-2003 een zeer feestelijk seizoen. Helaas heb daarna de titel koning niet meer kunnen bereiken. Wel ben ik nog steeds lid van ons gilde en inmiddels zelfs ere-lid.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 21 november 2020 om 14:19
Maar die titel van dat jaar blijft voor altijd voor jou, Michel. En inderdaad, we zijn inderdaad heel blij met namen die we kunnen toevoegen aan foto's. Dat geeft een zo'n foto ook meer context.

Dank voor het reageren!

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Doe mee en vertel jouw verhaal!