i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Veghel
Tags:

De Veghelse windmolen: concurrent van de Koevering

vertelde op 24 januari 2008 om 15:20 uur

Deze oude windmolen is onlosmakelijk verbonden met Veghel. Ooit was hij één van de grootste standermolens van Nederland, waaraan nu nog slechts bekende namen herinneren als Molenbeemden, Molenstraat en Molenwieken.

Tot in de 18e eeuw stond de Veghelse windmolen enigszins buiten het dorp aan de Molenstraat, richting Dinther. De molen vormde het einde van het dorp en wie de molen passeerde moest daar door het “hekken van de molen”, dat ter plaatse over de weg lag om de eigendommen in het dorp te beschermen tegen loslopend vee.

We weten, dat de molen zeker in 1380 bestond, terwijl al in 1368 het “molenhuys van Veghel” genoemd wordt. De molen heeft zijn naam gegeven aan de Molenbeemden, die deel uitmaakten van de Oude Molentienden, een tiendklamp van landerijen langs de Aa, grofweg tussen het buurtschap Middegaal en het dorp.

De molen behoorde in de zeventiende eeuw tot het bezit van de heren van Erp. Zo liet graaf Ferdinand van Baarlo, gehuwd met Joanna Phillipina van Erp, kasteel Frisselstein, inclusief de molen, het molenhuis en de hof, aan zijn kinderen na. De molen raakte berucht wegens de agressieve concurrentie met zijn tegenhanger op de Koevering.

In de zeventiende eeuw liep dat uit op gewelddadigheden: de Veghelse molenaar mishandelde verschillende dorpsgenoten, omdat zij hun graan op de Koeveringse molen lieten malen. De eigenaar van de Koeveringse molen liet zich letterlijk niet uit het veld slaan en stapte naar de Raad van Brabant in Den Haag. Daarbij beriep hij zich op het recht van de Koeveringse molen óók voor de inwoners van Veghel te mogen malen.

De Raad veroordeelde de Veghelse molenaar tot een schadeloosstelling voor zijn concurrent en de betrokken dorpsgenoten. Blijkbaar was dit niet afdoende, want in 1697 stond men opnieuw voor de rechter. En opnieuw viel het vonnis in het voordeel van de Koeveringse molenaar uit.

Eind achttiende en begin negentiende eeuw was de molen eigendom van de familie Scheij te Veghel. Zij bezaten ook het Molenhuis (ter plekke van het huidige Centre Veghel). Op de Caert Figuratief van 1791 is dit het grootste gebouw in de dorpskom van Veghel, ongetwijfeld als gevolg van de benodigde ruimte voor graanopslag. De wieken van de molen bleven draaien tot 1929, het jaar van de sloop vanwege te geringe windvang door de oprukkende bebouwing in de dorpskom. De plek van de molen werd later ingenomen door, hoe kan het ook anders, café-restaurant De Molen. Dit café werd in maart 2004 gesloopt ten behoeve van nieuwbouw.

Onder de vloer van het café bleken zich nog de oude maalstenen te bevinden. Die waren als vulmateriaal in de grond gestopt bij de afbraak van het oude bouwwerk. De eigenaren van het voormalig café stonden de molenstenen af aan De Stichting Eerdse Molen, die de restauratie van de Antoniusmolen te Eerde wilde bevorderen.

Zo kwam de Eerdse molenstichting aan een koppel gave Duitse basaltlavastenen (blauwe stenen), die een doorsnede hadden van anderhalve meter. En hoewel de Veghelse molen al lang niet meer draait, krijgen de oude molenstenen een nieuw leven in de Sint Antoniusmolen.

Dat in Eerde eveneens plannen bestaan tot herbouw van de Koeveringse molen, mag gezien worden als een knipoog naar het verleden.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (9)

Rolf Vonk zei op 21 februari 2008 om 18:29 uur

Bij het verhaal staat de verkeerde foto afgebeeld. De molen op de foto is de molen van Sommers, die aan de Heuvelstraat in Veghel stond. Deze molen werd in 1931 gesloopt en had eind jaren '20 nog maar twee wieken, aangezien de andere twee waren kromgetrokken, nadat er een koorddanser op gelopen had.

Rien Wols, namens het BHIC zei op 25 februari 2008 om 11:09 uur

Dag Rolf,
Je hebt natuurlijk helemaal gelijk. Van de molen die je bedoelt hebben we alleen nog maar een foto van de ruïne, dus die staat er nu bij.
Maar zonder die vergissing hadden we dat mmoie verhaal van een koorddanser op de molenwieken nooit geweten. Dus zo'n foutje levert gelukkig toch nog wat op :)
Hartelijk dank voor je reactie.

Rolf Vonk zei op 27 februari 2008 om 13:13 uur

Beste Rien,

onder identificatienummer VEG1490 of VEG 1492 kun je een afbeelding van de molen vinden!

Rien Wol;s bhic zei op 27 februari 2008 om 13:49 uur

Dag Rolf,
Slecht gezocht dus :(
Maar nu staat er tenminste wel een foto bij die deze molen in volle glorie laat zien. Dank voor de tip!

Rolf Vonk zei op 28 februari 2008 om 09:48 uur

Prachtige foto Rien!

Trouwens, op de onderste foto zijn de zogenaamde teerlingen van de gesloopte molen te zien. Deze kwamen vrij te liggen toen de Molenberg werd afgegraven. Op de teerlingen, stenen fundamenten, rustte de kruisplaat (twee gekruiste balken) die op hun beurt de staak van de molen droegen. De molenkast kon rond deze staak draaien om de wieken in de wind te plaatsen. De Veghelse molen was voorzien van een molenkot, een houten plankwerk rond de teerlingen en de kruisplaat.

Toine Wonders zei op 21 april 2008 om 10:15 uur

Bij de Veghelse sibbekundige vereniging moet een boekje te krijgen zijn dat mijn vader, Gerard Wonders, in de jaren '80 over de Veghelse molen(s) heeft geschreven. hebben jullie dat geraadpleegd?

Christian van der Ven bhic zei op 21 april 2008 om 11:26 uur

Toine, dit verhaal is een bijdrage van Rolf Vonk, dus misschien dat hij je vraag kan beantwoorden?

Rolf Vonk zei op 21 april 2008 om 17:58 uur

Beste Toine,

Ik weet, dat er een bij de heemkunde ook een boekje moet zijn, waarin alle Veghelse molens beschreven staan. Ik heb echter geen gebruik gemaakt van het boekje dat uw vader geschreven heeft.

Rien Wols bhic zei op 22 april 2008 om 13:46 uur

Op dit stukje uit een kaart van Veghel door Hendrik Verhees uit 1803 kun je die teerlingen trouwens mooi zien (de vier rode streepjes:
<img src="http://www.bhic.nl/data/upload/veghel/veghel,%20molen%201803.jpg" alt="kaart Verhees" width="250" height="180" border="0" />

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: