i

Een modelkabouter: Toon van Els alias Toontje d’n Dwerg (1865-1922)

vertelde op 18 november 2009 om 14:25 uur

Hij heeft een normaal mannenhoofd op brede schouders, maar lijf en leden zijn ver beneden de maat gebleven. Zijn weelderige haardos, zijn ruige baard, zijn verweerd gezicht met een paar heldere ogen, zijn fiere houding en zijn krachtige stem maken hem tot een modelkabouter.

Oploo, TôntjeZo beschreef in ieder geval Meester Willem Christiaans, een onderwijzer uit Ledeacker,  in 1969 in het Boxmeers WeekbladToon van Els, die iedereen tegenwoordig kent als Toontje d’n Dwerg, vereeuwigd in brons. Zijn bijnaam van “dwerg” lag voor de hand: Toontje was niet groter “dan zijn eigen schapen”. Waarschijnlijk was hij niet langer dan één meter veertig.

Toon van Els werd geboren in de Sambeekse Hoek als zoon van Johannes van Els en Anna-Marie van den Elsen, de tweede vrouw van Johannes. Toon was het vierde kind van Johannes en het eerste van Anna-Maria. Toen Toon geboren werd, was zijn vader 41 en zijn moeder 28 jaar. De familie Van Els verhuisde in 1867 van de Sambeekse Hoek naar Bus in Oploo, op een steenworp afstand van de Schipperspeel.

Toon werd al jong schiëper (schaapherder) op het ouderlijke bedrijf en later ook op andere bedrijven. Schiëper was zo’n beetje het slechtst betaalde beroep in de landbouw. Aan het einde van de negentiende eeuw verdiende een kundig schiëper niet meer dan dertig gulden per jaar. Rond 1900 was het gedaan met het schapen houden op de Peel en dus ook met Toon zijn vak. Toon begon te zwerven, eerst om werk te zoeken, later omdat het niet anders was.

Oploo, Toontje den DwergHij trok langs en door de Peel en verbleef ook geruime tijd in Westerbeek. Volgens de overlevering werd hij gesignaleerd van Heusden tot Wanroij en van Vierlingsbeek tot Someren. Een vast adres had hij niet, maar hij was hier en daar wel welkom. In de winter sliep hij vaak in een schaapskooi of plaggenhut en in de zomer gewoon onder de blote hemel. Hij duwde een oude kinderwagen voor zich uit met zijn ‘huisraad’. Toon vereenzaamde en vervreemdde van de mensen. Men dreef de spot met hem. Als hij werd uitgejouwd, gooide hij met zand en stenen. Begin 1922 stierf hij in Weert. Hij was toen 56 jaar oud.

Oploo, Tôntjespad

Toon mocht dan eenzaam gestorven zijn, hij werd niet vergeten. Vierenzestig jaar na zijn dood, in mei 1986, vroeg het organisatiecomité Plo’86 de gemeente Oploo om een beginkapitaal. Daarmee wilde het comité “voor Toontje van Els een blijvende herdenking in de vorm van een standbeeld of iets dergelijks realiseren”. Dat maakt de tongen wel los!

De Gelderlander kopte: “Toontje d’n Dwerg klopt aan deur van raadzaal”. Maar het beeld kwam er, gemaakt door Harrie Willems uit Sint Anthonis. Het werd vlakbij de watermolen in Oploo geplaatst. In 1992 voerde toneelvereniging Doekmaroploo een aantal malen het stuk “Toon d’n Dwerg” op. De voorstelling trok veel bezoekers. En zo werd modelkabouter Toon van maatschappelijke verschoppeling de ‘knuffeldwerg van Oploo’.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (6)

Luc Christiaans zei op 10 januari 2010 om 01:17 uur

volgens mij beschreef Willem christiaans deze Toontje de dwerg niet rond 1900 (mijn vader was toen 8 jaar oud)maar eind jaren zestig in een reeks artikelen in 'het Boxmeers Weekblad'.

A.Derks zei op 10 januari 2010 om 21:35 uur

W.F. Christiaans beschreef Toontje de dwerg in Boxmeers Weekblad in 1969 nl. op:
- 07-02-1969
- 21-02-1969
- 28-02-1969
en op 07-03-1969 was er nog een krantenartikel met foto van Toontje.
Voor evt. 'n copy hiervan kun je me mailen.

Rien Wols bhic zei op 26 september 2011 om 13:17 uur

Heren, jullie hebben natuurlijk helemaal gelijk! De tekst is aangepast, en, dankzij de precieze vermelding van A. Derks, hebben we ook het fotootje uit de krant kunnen scannen en bij het verhaal gezet. hartelijk dank daarvoor. En excuses dat een reactie onzerzijds zo lang heeft moeten duren, het moet er op een of andere manier tussendoor geslipt zijn.

W. Jans zei op 24 november 2012 om 20:45 uur

Het 3-delige verhaal van W.F. Christiaans uit '69 kunt u als volgt vinden: ga naar http://venray.courant.nu/ en tik rechtsboven achter 'Zoeken' in:
Toontje de dwerg
en schakel 'zoekmethode' van 'paragraaf' op 'pagina'. Klik dan op knop 'Zoeken'.

In het verhaal (einde deel 1) wordt een Cornelis v. Hoenselaar B69 genoemd. Weet iemand het huidige adres (of buurt) van B69, en/of met wie deze Cornelis was getrouwd?

W. Jans

A.Derks zei op 25 november 2012 om 11:41 uur

Het huidige adres van Cornelis van Hoenselaar (B69) is nu Deurneseweg 2 in Oploo.
Cornelis van Hoenselaar was getrouwd met Anna Marie Klaassens.

Jeu Schaareman zei op 11 april 2015 om 23:14 uur

De moeder van Toon was volgens mij niet de tweede vrouw van Joannes van Els maar de derde zijn huwelijken :
3-5-1851 Oploo met Johanna Klaassen
20-4-1857 Maashees en Overloon met Anna Valks
17-10-1864 Oploo met Anna Maria van den Elsen
Deze Joannes was `n broer van mijn opa zijn opa

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 8 november 2013 om 12:45 uur

De Sambeekse Hoek tak der familie Lemmens

vertelde op 30 januari 2009 om 16:38 uur

Fonske den Bels

vertelde op 12 juli 2013 om 12:36 uur

Prinses Paulientje. Johanna Paulina Musters (1878-1895)