skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper Bhic

Een stukje paradijs op aarde: Boerdonk

Rien Wols
Rien Wols Bhic
vertelde op 30 augustus 2007
bijgewerkt op 23 april 2014
“Knusheid en sfeer zijn de dragers van onze gemeenschap. Onze dorpskern heeft weer vitaliteit gekregen.” Dat zegt Rini Weijers, voorzitter van de dorpsraad, in het Eindhovens Dagblad van 28 juni 2007, bij de afronding van een groots renovatieproject van het centrum van Boerdonk.

Het is de kleinste en misschien wel de oudste kern van Erp, en daarmee van de huidige gemeente Veghel. De kern van het kerkdorp Boerdonk is waarschijnlijk ontstaan uit een Frankische ontginningsboerderij die rond 700 in de uitgestrekte heide is gesticht. Bij nieuwe ontginningen tussen 900 en 1100 is langzamerhand de buurtschap Bordonck of Bourdonck gegroeid.

Temidden van de vele beekjes en stroompjes lag Boerdonk rond een knooppunt van zandwegen op de hoger gelegen zandrug. Mensen vestigden zich nu eenmaal graag op hoger gelegen delen in het landschap...

situatie in de 17e eeuw met de CorneliuskapelAan die ligging heeft Boerdonk dan ook zijn naam te danken: ‘donk’ is het woord voor een zandrug in een wat nattere omgeving. Het element “boer-“ is wat onduidelijker. Het zou afgeleid kunnen zijn van het woord buur (buer in oudere spellingsvarianten), dat huis betekent. Dan zou je Boerdonk dus (een beetje romantisch) kunnen vertalen als “het huis op de heuvel”.

We weten dat er al in de 15e eeuw in Boerdonk een kapel staat, gewijd aan Sint-Cornelius. Een van de kapelaans van de Sint-Servatiusparochie in Erp bediende deze Corneliuskapel als rector. In 1483 werd voor de dienstdoende kapelaan een eenvoudig schuurtje gebouwd, met lemen wanden en een dak van stro. De kapel stond aan de huidige Kapelstraat achter de oude school. De aanwezigheid van de kapel leidde tot meer bebouwing.

café-restaurant 't VeerhuisTussen 1822 en 1825 werd de Zuid-Willemsvaart aangelegd. Men vond het gehucht Boerdonk niet belangrijk genoeg voor een vaste brug over het nieuwe kanaal. Er kwam een goedkopere oplossing in de vorm van een pontveer voor de overtocht van personen, vee en karren. In de Tweede Wereldoorlog is het veerbootje beschadigd, waarna men het veer uit de vaart heeft genomen. Het is niet meer in ere hersteld. Het woonhuis van de veerman is café-restaurant ’t Veerhuis geworden.

In 1898 bouwde molenaar Van Brussel een beltmolen aan de Veerstraat. De molen bleef in bedrijf tot 1938 en is het jaar daarna gesloopt. Rondom de molen ontstond de buurtschap Het Pontveer. 

Boerdonk mocht dan in 1825 niet belangrijk genoeg geweest zijn voor een brug, de gemeenschap werd in de loop van de negentiende eeuw langzamerhand wel groot genoeg om een zelfstandige parochie te worden. Na jaren van aandringen bij het bisdom, was het in 1868 eindelijk theoretisch zover: mgr. J. Zwijsen besloot op 1 september van dat jaar tot het instellen van een eigen parochie voor Boerdonk.

De kerk kwam een paar jaar later. Hij werd op de plek van de oude Corneliuskapel uit 1483 gebouwd naar ontwerp van architect M. Verhoekx. Het is een eenbeukige zaalkerk in neogotische stijl, waarin in 1925 gebrandschilderde glas-in-lood vensters zijn gemaakt door Glasmalerei Jos Menke uit Goch. De Boerdonkse parochiekerk werd op 14 april 1871 gewijd aan de H. Servatius, de patroon van de moederkerk in Erp.

Niet lang daarna, in 1879, kreeg Boerdonk een openbare school met dienstwoning aan de Kapelstraat. Daarentegen duurde het nog ruim twintig jaar voor de kerk ook een echte pastorie kreeg. Die werd namelijk pas in 1896 gebouwd. In 1910 trok een aantal nonnen bij de pastoor in om hem bij te staan in zijn werk en de huishouding.

Pastoor Van Schijndel stichtte daarna de congregatie van de Missiezusters Franciscanessen van de Heilige Antonius van Padua. In 1918 kregen de zusters een eenvoudig kloostertje naast de pastorie. De congregatie heeft daar gewoond tot 1976, waarna het kloostertje is gesloopt. De pastorie is inmiddels als gemeenschapshuis “den Hazenpot” in gebruik.

Halverwege de negentiende eeuw was nog maar een klein deel van de gronden rond Boerdonk ontgonnen. Het dorp was nog een echte boerennederzetting: alle boerderijen stonden redelijk verspreid in de kom en het gebied er omheen was onbebouwd. Maar vanaf het einde van de 19e eeuw veranderde het landschap rond Boerdonk aanzienlijk.

situatie rond 1900

De uitgestrekte heidevelden en moerasachtige gronden werden omgezet in agrarische cultuurgrond en bos. Dat proces nam decennia in beslag. Zo werden nog in 1933 180 hectaren van De Leek ontwaterd en herverkaveld door het waterschap Het stroomgebied van de Aa. Dat gebeurde met inzet van een groot aantal werklozen.

Het landschap rond Boerdonk veranderde opnieuw van aanzien door de ruilverkavelingen die na de Tweede Wereldoorlog begonnen en tot 1984 duurden. Ook de verstedelijking ten zuiden van Boerdonk, rond Beek en Donk, droeg het nodige bij aan die verandering.

Aan de achteruitgang die vanaf de jaren zestig toesloeg is inmiddels een stevig halt toegeroepen. De kerk is gerenoveerd en geschilderd. De prachtige tegelvloeren die onder een laag cement bedekt waren, zijn weer zichtbaar geworden.

opening van het fietspad van Boerdonk naar Erp in 1986Een aantal wegen is herbestraat, er is nieuwe, nostalgische, verlichting gekomen en het schoolplein heeft een grondige opknapbeurt gekregen. Dat alles is onder meer met Europese subsidies mogelijk gemaakt. De structuurvisie die de gemeente Veghel voor en met Boerdonk heeft ontwikkeld, heeft daaraan richting gegeven.

Bij de officiële heropening van het centrum in juni 2007 stelde wethouder  Jan Kerkhof, zelf woonachtig in Boerdonk, met trots vast dat met deze renovatie “een stukje paradijs op aarde is gerealiseerd." In dit paradijselijke “huis op de heuvel”  woonden anno 2007 792 inwoners in 275 huizen.

Reacties (18)

Marc van Bree zei op 13 november 2007 om 17:48
De molen die in dit verhaal afgebeeld staat is niet de molen van Van Brussel.
De molen van Van Brussel was namelijk een achtkantige beltmolen, de afgebeelde molen is dat zeer zeker niet.

Wat wel afgebeeld staat is waarschijnlijk de molen van de watermolenweg in Erp?

Met vriendelijke groet,

Marc van Bree (achterkleinkind van Van Brussel)
Christian van der Ven, namens BHIC bhic zei op 13 november 2007 om 18:45
Marc, bedankt voor je opmerking. We gaan dit uitzoeken en zullen eventueel het verhaal aanpassen. Het moet natuurlijk wel kloppen hè! :-)
Gineke van der Ree, namens BHIC bhic zei op 15 november 2007 om 11:51
Beste Marc,
Het lijkt inderdaad heel erg op de molen aan de Watermolenweg. We kijken het nog even na, maar om verdere verwarring te voorkomen, heb ik er alvast een ander plaatje in gezet.
Wim Penn inx zei op 23 december 2008 om 22:39
Boerdonck staat op de kaarten van Jacob van Deventer die midden 16e eeuw (opdracht Karel V, resp. Philips II). De kaarten zijn gemaakt op basis van kerktorens. De andere plaatsen op de kaart hebben een traceerbare toren in het midden van de 16e eeuw. Op basis hiervan bepaalde hij de hoeken tussen torens (en daarmee afstanden en plaats op de kaart). Het moet dus minimaal een behoorlijk hoge kapel/toren geweest zijn. Ik vermoed dus dat er meer historie is dan hier vermeld. Graag een reactie.
Henk Buijks (namens BHIC) zei op 24 december 2008 om 00:42
Hij zal wel hoger zijn geweest dan de gemiddelde boerenhoeve in Boerdonk, Wim, maar vergeet niet dat Van Deventer ook met torens in naburige dorpen werkte. Als die hoog genoeg waren (vermoedelijk hoger dan het Boerdonkse torentje), kon je van daaruit des te gemakkelijker de kapel van Boerdonk zien en dus metingen verrichten. Bedenk ook dat Boerdonk destijds in een heidelandschap lag, dus goed in het zicht.
Jan zei op 3 maart 2010 om 11:19
Het pontveer in Boerdonk is later dan in de 2e wereldoorlog uit de vaart genomen. Ik herinner me nog als knaap (buurjongen) dat Miet de Groot, bewoonster van het Veerhuis (café), bijna dagelijks mensen overzette. Dit geschiedde tot in de 60-er jaren. Ze deed dat door met de hand aan een ketting te trekken die aan beide oevers was bevestigd. Ik heb menige overtocht mogen meemaken.
Mieke zei op 7 maart 2010 om 21:35
Even reageren op Jan zijn verhaaltje over 't Veerhuis, Jan dat klopt toch niet helemaal want in het Veerhuis woonde vanaf 1934 mijn opa en oma Piet en Dina Beekmans met hun 3 dochters en 1 zoon dus Piet Beekmans was vanaf 1934 de Veerman.
Jan Van Den Berg zei op 13 maart 2010 om 18:53
Even reageren op het overzetten bij het Veerhuis.Het overzetten gebeurde inderdaad door aan een ketting te trekken.Bij mijn weten is het bootje gezonken bij het aanleggen van een pijpleiding in 1959 of 1968.Is toen uit de vaart genomen.Als het in de zestiger jaren nog gevaren heeft moet het 1968 zijn.Ik ben meerdere malen overgezet voor een familie bezoek aan de andere kant.Voor 10 cent werd men overgezet ongeacht het aantal personen.
1968
Martien Van Wanrooij zei op 13 oktober 2019 om 00:12
Al een wat ouder onderwerp maar ik kwam er achter dat de pijpleiding aan de Hei binnenkort wat onderhoud krijgt en kreeg een ingeving weer eens te zoeken. Dat bootje herinner ik me heel goed, wij woonden twee minuten lopen van dat veerpont af, (richting Keldonk maar dan dus aan de Lieshoutse/Mariahoutse kant) en gingen vaak met het bootje naar Boerdonk om een tante te bezoeken.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 13 oktober 2019 om 16:31
Ah, kijk eens aan, Martien, bedankt voor je berichtje. Weet jij ook wanneer dat bootje uit de vaart is genomen? En hoe gingen jullie toen naar deze tante toe?
Martien Van Wanrooij zei op 13 oktober 2019 om 17:04
Ik vermoed dat het zo rond 1965 uit de vaart genomen is. Het was toen toch wel een flinke omweg. Mocht je het helemaal in kaart willen hebben dan moet je eigenlijk even op Google Maps De Hei 65 Mariahout opzoeken en je zult zien dat je dan helemaal naar Beek en Donk moet tot aan de eerste brug in het dorp, brug over, zelfde weg weer terug en dan was de kortste route via de Bemmerstraat. toch zo'n 6 km denk ik en toen was het hooguit 1 km.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 14 oktober 2019 om 11:41
Nou, dat is inderdaad een flink eind om! Ik kan me voorstellen dat jullie als familie flink hebben mis gegrepen op dat bootje, Martien.
Ine Oomen zei op 23 januari 2022 om 10:55
Hoop dat Marc van Bree dit leest. Ik ben een kleinkind van de zoon van Toon van Brussel . ( Johannes Matheus van Brussel, getrouwd met Maria Petronella Kuijpers.)Ik ben op het moment geïnteresseerd, over het verleden van mijn familie van Brussel. Kan jij mij misschien hier in helpen?
Maria Coolen-Kanters zei op 1 juni 2022 om 19:32
Mieke reageerde op 7 maart 2010 dat haar Oom Piet Beekmans vanaf 1935 op het veerhuis woonde en dat zal zeker wel kloppen.
weet niet precies wanneer zij vertrokken zijn,maar weet wel dat rond 1954 Marinus de Groot en zijn vrouw Miet van Dijk er woonden en Miet ook de mensen nog met het bootje overzette ,zoals we dat toen zeiden.Marinus en Miet
z hadden 3 kinderen.
Wim,Zus en Annie.
met Annie ging ik naar de VGLO school in Beek en Donk.
en ging haar altijd ophalen.
we fietsten dan gewoon over de Kanaaldijk zonder vangrail langs de Zuid Willemsvaart naar Beek en Donk.
Dat kon toen nog,ofschoon er best vele keren een auto te water raakte en er ook nog al wat mensen verdronken..
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 2 juni 2022 om 15:36
Bedankt voor deze aanvullingen! Mooi dat dit verhaal op deze manier aangevuld blijft worden.
Jan zei op 22 februari 2023 om 13:22
Ik herinner me nog dat het veerpontje (het bootje), nadat het uit de vaart genomen was, nog een tijd bovengronds gestaan heeft tussen het café van Marinus en Miet de Groot en het woonhuis van de familie Weijers. Het bootje stond vol met water en er leefden zelfs van die grote watertorren in. Die heb ik er wel eens uitgehaald, vandaar mijn herinnering.
Maria Coolen-Kanters zei op 22 februari 2023 om 15:37
Nog even wat vertellen hoe het ging toen het bootje er nog lag.
Wanneer je in het begin van de avond overgezet was,om bv naar Mariahout te fietsen,aldus mijn man Martien Coolen,en je kwam later op de avond weer terug,hoopte je dat er nog licht brandde in het café.
Je belde dan ,nee niet met je mobieltje ha ha maar met je fietsbel of je draaide met je voorwiel zodat je licht brandde,zodat ze je misschien zagen.
En al was het hondenweer, Miet voer weer aan en kwam je ophalen.
Geweldig!!

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Geef mij een andere som.