i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Sint-Oedenrode
Periode: 1872 - 1922
Tags:

Een Van Woerkommer

vertelde op 20 maart 2019 om 10:30 uur

In 1872 verscheen landbouwer Adriaan van Eerd voor Constantijn van Vessem, burgemeester van Sint-Oedenrode. Hij verklaarde dat hij tegen de avond van zondag op 29 september in de herberg van Mathijs Raaijmakers was, in het gehucht Vressel. Daar zag hij een man, die de uitdrukking gebruikte ‘ze zullen me niet bijten, ik heb mijnen Van Woerkommer klaar!’

Met dat woord ‘Van Woerkommer” werd een broodmes bedoeld, gemaakt door de messenmakersfamilie Van Woerkom.

Al rond 1750 komen we ‘Van Woerkommers’ tegen in Sint-Oedenrode: Jan van Woerkom wordt gedoopt, als zoon van Antonie van Woerkom en Adriana Vermeulen. Jan trouwde rond 1832 met Wilhelmina van Brussel. Ze woonden op de plek kadastraal aangeduid sectie G 124 en 125. Dat is nu de Knapenhoek, toen was het een voetpad.

Knapenhoek 1832  Sint Paulusgasthuis 1885

In 1818 komt de zoon van Jan en Wilhelmina, ook Jan geheten, bij de notaris. Hij is 31 jaar en messenmakersgast van beroep. Hij krijgt maar geen toestemming van zijn vader Jan (ook messenmaker) voor zijn voorgenomen huwelijk met de dienstmeid Henrica Maria de Poorter. En dat terwijl haar goederen, haar opvoeding en haar geboorte helemaal met dat van hem overeen komen.

Daarom moet hij nu andere juridische middelen gebruiken. Per notariële akte vraagt hij zijn vader onderdanig om toestemming tot het aangaan van dit huwelijk met een beroep op zijn vaderlijke tederheid en met de belofte dat hij zich dat waardig zal tonen. Hij zal zijn vader alle eerbied en verknochtheid van een rechtgeaard zoon betonen. Jan huwt op 8 januari 1819 met zijn Henrica Maria de Poorter.

In 1850 woonde de 19-jarige Wilhelmina Adriaans, ter plaatse beter bekend als Mijntje van Woerkom, in de Knapenhoek bij haar ooms, de messen- en scharenmakers Jacobus, Pieter en Matheus van Woerkom en haar tante Allegonda, de zus van haar moeder. Allegonda kreeg in 1869 een optrekje in het Sint Paulusgasthuis. Zij overleed daar in 1871.

Uit de bevolkingsregisters blijk dat Mijntje vanaf 1869 bij haar tante in het Sint Paulusgasthuis woonde, waarschijnlijk als haar verzorgster. Na het overlijden van Allegonda was er geen plaats meer voor Mijntje en zij vertrok op 19 maart 1872 naar Krefeld, Pruisen.

Mijntje keerde na jaren weer terug in Sint-Oedenrode en vroeg in 1892 om een plekje in het Sint Paulusgasthuis. Maar helaas, Mijntje was geboren in Helmond en daarom kwam zij niet in aanmerking voor een plaats in het Sint Paulusgasthuis, ook al had ze haar hele jeugd in Sint-Oedenrode doorgebracht. In 1898 vroeg ze het opnieuw, maar ook deze keer werd ze geweigerd.

De financiële omstandigheden van het gesticht waren niet gunstig en daar moest rekening mee worden gehouden. Het bestuurslid van het Gasthuis Moeskops meende wel eens gehoord te hebben, dat alleen “inboorlingen der gemeente Sint-Oedenrode” een plaats in het Sint Paulusgasthuis konden innemen. Of dat ook echt zo was, kon men op dat ogenblik niet bevestigen. Zo’n bepaling zou in de stichtingsakte staan, maar die was zoek.

Foto: Jo van der Kaaij, eerste steenlegging Oda Gasthuis door Pastoor van Erp, 26 april 1905.

Mijntje woonde tot 1909 op verschillende adressen. In dat jaar zien we Mijntje dankzij het nieuw gebouwde Oda Gasthuis terug op de lijst van bewoners daarvan. Daar overleed ze in 1922, op 91-jarige leeftijd, als dochter van Martinus Ariaans en Wilhelmina van Woerkom.

Foto’s: Jo van der Kaaij

Bronnen:
Sint-Oedenrode, Gemeentelijk Kadaster 1832-1971.
Schepenakten 1548-1810, toegang 7636.
Notariële akten 1642-1935, toegang 7637.
Gemeentebestuur Sint-Oedenrode 1811-1933, toegang 7634.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (22)

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 21 maart 2019 om 16:38 uur

Prachtige insteek voor dit verhaal! Met veel plezier gelezen en ondertussen heel veel wijzer geworden. Nu weet ik wat er wordt bedoeld wanneer iemand zegt: "Ik heb mijnen Van Woerkommer klaar!" ;)

Dank je wel!

Edwin van Lieshout zei op 27 mei 2019 om 10:24 uur

ik kom zelf ook uit Helmond, ik ken de (Helmondse) familie van Woerkom, maar dit verhaal kende ik niet. Heel interessant, mooie foto ook

René J. Greven. zei op 13 juni 2019 om 13:53 uur

Interessant verhaal dat mij zeer bekend voorkomt. Bij onderzoeken van de familie van Woerkom uit Sint Oedenrode ben ik Jan van Woerkom Sr en Jr ook tegengekomen. Jan Sr was een broer van Matheus van Woerkom. Matheus is een rechtstreekse voorvader van mijn moeder. Ik beschik over verschillende kopieën van documenten over de familie. Ook heb ik er een boekje over samengesteld. Als u geïnteresseerd bent laat het mij dan weten.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 13 juni 2019 om 16:35 uur

Bedankt voor je berichtje, René. Mogelijk wil Willie Damen van de Mosselaer die het verhaal schreef wel meer weten. Dan laat ze dat hier vast weten.

Veel dank voor je reactie.

Willie Damen van de Mosselaer zei op 14 juni 2019 om 16:11 uur

Mochten er nieuwe onbekende interessante aanvullingen zijn, kan dit misschien ook hier onderaan bij het verhaal gevoegd worden door René. Dat is voor een bezoeker van het BHIC ook leuk om te weten.

René J. Greven. zei op 14 juni 2019 om 16:48 uur

Beste mevrouw Damen, daar kom ik na mijn vakantie nog op terug. Nog even geduld a.u.b. grtz, René.

René J. Greven zei op 3 juli 2019 om 20:57 uur

Beste mevrouw Daamen, in het begin van uw verhaal heeft u het over het feit dat u rond 1750 van 'Woerkoms' tegenkomt in de archieven van Sint Oedenrode. Op 6 februari 1735 trouwt Antonij van Woerkom met Adriana Peeters Vermeulen. Hij is dan ongeveer 25 jaar oud. Uit de huwelijksakte blijkt dat Antonij in Middelburg geboren is. (Antonij en Adriaantje zijn de ouders van Jan van Woerkom (Sr). Mijn vraag: weet u, of een andere belangstellende, of er meer dan één familie van Woerkom in Sint Oedenrode woonachtig was. Deze vraag stel ik omdat ik bij het uitzoeken van mijn moeders stamboom op een probleem ben gestuit. Een dochter van Antonij en Adriaantje, Petronella van Woerkom, komt voor in de stamboom van de familie Tettero uit Delft. Op haar huwelijksakte staat dat haar vader Antonij van Woerkom was en dat haar moeder Adriana van der Dussen zou heten. Ik zou dit mysterie graag oplossen. Kunt u mij helpen?
grtz, René.

Willie Damen van de Mosselaer zei op 4 juli 2019 om 10:07 uur

Dag René,
Onder Staten van woningen met huisnummers en namen van eigenaars en bewoners, welke om de vijf jaar zijn vernieuwd volgens de voorschriften, zie ik onder toegang 7633 inventaris 635 staan.
1736 huisnummer 108 Jan van Erp eigenaar en bewoont bij Antonie van Woerkom en Dirk van Veggel
In later jaren komt hij daarop niet meer voor.
Nu 2019 bij benadering moet dat huis ongeveer hebben gestaan op Markt 6
Er woonde hier wel veel Verdussen maar of Verdussen veranderd is in Vermeulen kan ik je niet vertellen.
In de borgbrieven die op het BHIC staan kan je ze ook terugvinden.

René J. Greven zei op 4 juli 2019 om 16:11 uur

Beste mevrouw Damen, dank voor uw gegevens. Er zijn nog meer van deze aktes te vinden bij het BHIC. Bijvoorbeeld ook over de verkoop van de ouderlijke woning, die bewoond werd door hun ongehuwde kinderen, nadat beide ouders waren overleden. Een naamsverbastering heb ik ook niet kunnen vinden. Hij lijkt me ook niet erg waarschijnlijk.
Ik heb uw inzending nog eens goed overgelezen. Daarbij viel mij het woord 'Woerkommers" op. Dus niet: van Woerkoms, waarmee ik de familie bedoel. Bedoelt u inderdaad de messen die toen al 'Woerkommers' werden genoemd? Als dat het geval is wordt het interessant voor mij en kom ik tot de vraag: wie heeft deze messen dan vervaardigd? Dat zou dan Antonij van Woerkom of diens oudste zoon Laurentius kunnen zijn. Zij waren beiden smid van beroep. Laurentius nam in 1785 dienst bij de Vereenigde Oostindische Compagnie als scheepskorporaal. Hij was dus verantwoordelijk voor het onderhouden van persoonlijke wapens (handvuurwapens, messen e.d.) en de scheepsbewapening. Jan van Woerkom (de messenmaker) zou dan het vak van zijn vader en/of broer hebben geleerd!

Willie Damen van de Mosselaer zei op 4 juli 2019 om 22:02 uur

Bij mijn onderzoek naar de familie van Mijntje van Woerkom heb ik nog een paar gegevens gevonden:
Jan van Woerkom gedoopt 13-3-1751 Sint-Oedenrode overleden 14-8-1837
Zoon van Antonie van Woekom en Adriana Vermeulen
Gehuwd ???????
Wilhelmina van Brussel gedoopt 20-2-1752 Deurne overleden 3 december 1831 Sint-Oedenrode
Dochter van Jacobus van Brussel en Allegonda Hensen
Kinderen uit dit huwelijk
1 Wilhelmina geboren 14 mei 1799 overleden 4 januari 1842 's-Hertogenbosch
Gehuwd 16 februari 1827 met Martinus Ariaen geboren 18 februari 1799 Venray
Hieruit Mijntje van Woerkom
2 Jan van Woerkom gedoopt 1 februari 1787 Sint Oedenrode huwt op 8 januari 1819 te Sint Oedenrode met Henrica Maria de Poorter geboren 7 januari 1792 Sint Oedenrode dochter van Gijsbertus de Poorter en Petronella van Tilburg.
3 Antony gehuwd met Maria Catharina Soes
4 Jacobus gedoopt 23-2-1781 overleden 31-7-1852 messenmaker
5 Wilhelmina gedoopt 14-3-1791 gehuwd 16-2-1827 Sint-Oedenrode met Martinus Ariaans van beroep timmerman wonende te Helmond, geboren 18-2-1799 te Venray
6 Pieter gedoopt 30-9-1785, overleden 17-4-1859 ongehuwd
7 Matheus gedoopt 6-1-1795, oberleden 17-4 1868 messenmaker ongehuwd
8 Adriana gedoopt 23-9-1783, overleden 2-8-1845 ongehuwd
9 Allegonda gedoopt 4-2-1789? overleden 22-11-1871 82 jaar ongehuwd

Norah zei op 4 juli 2019 om 23:59 uur

Op 08-06-1793 Sint-Oedenrode begraven Adriaantjen Vermeulen, huisvrouw van Antoni van Woerkom.
Ik denk dat er ooit een vergissing is ontstaan met de naam van haar moeder bij het huwelijk van Petronella van Woerkom met Gerrit Tettero, en die vergissing is zo gebleven.
Wanneer je de doop van Petronella in Sint-Oedenrode hebt, dan moet het sowieso overeenstemmen.
Mvg.

Norah zei op 5 juli 2019 om 12:39 uur

Petronella van Worcom * 24-11-1740 Gemert R.K., ook hier weer de moeder als Adriana Vermeulen.
Haar oudere zus Helena is trouwens in Sint-Oedenrode gedoopt > 30-11-1737.

René J. Greven. zei op 5 juli 2019 om 16:10 uur

Beste Willie en Norah, bedankt voor jullie meedenken. Een heleboel gegevens heb ik al maar die kan ik nu nog eens verifiëren.

Willie: Antonij van Woerkom en Adriaantje Vermeulen zijn op 22 januari 1735 voor de wet getrouwd. Op 6 februari 1735 trouwden zij voor de kerk. Van beide huwelijksakten heb ik (digitale) kopieën.
Antonie Jan van Woerkom en zijn echtgenote Maria Catharina Soes zijn naar Tilburg verhuisd. Daar zijn hun kinderen geboren: zij hadden één zoon en vijf dochters. Verdere gegevens kun je vinden in het Regionaal Archief Tilburg.

Norah: over Petronella van Woerkom. Naar haar handel en wandel heb ik uitgebreid onderzoek gedaan maar ben er niet helemaal uitgekomen. Van het voornoemde heb ik een aantekening gemaakt in mijn aantekeningen. Dit is de tekst: Petronella heeft haar eigen verhaal: haar naam komt voor op de stamboom van de familie Tettero uit Delft. Zij trouwt daar in 1771 , met Gerrit Jansz Tettero. Op haar huwelijks- en overlijdensakte staan een aantal dingen die mogelijk niet kloppen: Petronella zou omstreeks 1737 in Sint Oedenrode geboren zijn. In geen van de DTB-boeken van Sint Oedenrode wordt deze geboorte vermeld. Er woonde destijds ook geen ‘van Woerkom’ meer in Sint Oedenrode. Dat klopt met het gegeven dat haar ouders, Antonij en Adriaantje, in 1739 naar Gemert waren verhuisd. Daarvan zijn ontlastbrieven bekend. Petronella was het eerste kind dat in 1740, in Gemert werd geboren. Bovendien klopt ook de naam van haar moeder niet: op de genoemde documenten staat te lezen dat haar vader Antonij van Woerkom is en dat haar moeder Adriana van der Dussen zou heten! In die tijd komt de naam ‘van der Dussen’ nauwelijks voor in de archieven van Sint Oedenrode. Rond 1745 keerde het gezin Antonij van Woerkom terug in Sint Oedenrode. Petronella was toen ongeveer 5 jaar oud.
Navraag bij de archivarissen van zowel Delft als van het Brabants historisch- en informatie centrum (BHIC) levert de volgende veronderstelling op: het kwam vaak voor dat er verkeerde gegevens werden verstrekt door de nieuwe inwoner. Men wist gewoon niet beter en soms nam men het ook niet zo nauw met naamgeving.
De gegevens, zoals die destijds werden genoteerd, worden niet meer gewijzigd. Wel wordt er, bij gerede twijfel, een aantekening bij geplaatst. Het is dus goed mogelijk dat Petronella niet wist waar en wanneer ze geboren was en dat ze ook de juiste naam van haar moeder niet kende.
Detail uit de stamboom Tettero:
90 Gerrit Jansz Tettero(de). Gerrit is overleden op woensdag 23 januari 1805 in Delft,ZH.
Hij trouwde met Petronella (Pieternel) van Woerkom, geboren omstreeks 1737 in Rooij,NB. Pieternel is overleden op vrijdag 27 januari 1815 om 11:00 in Delft,ZH, ongeveer 78 jaar oud. Van het overlijden is aangifte gedaan op zaterdag 28 januari 1815.
Zij is een dochter van Antonij van Woerkom en Adriana van der Dussen.

Lees het voorgaande aub eens door en kijk eens of het ook allemaal klopt.

Over de familie van Woerkom heb ik nogal wat historische gegevens. Ik stel ze graag ter beschikking als daar vraag naar is.

grtz, René.

Norah zei op 5 juli 2019 om 20:11 uur

Dag René,

Als ik het allemaal bestudeer, is dit niet verwonderlijk. Men was vroeger ongeletterd, ergo men was helemaal afhankelijk van zijn of haar geheugen.
Jouw Petronella is ver van huis als ze in Holland trouwt en daar ook de rest van haar leven blijft. Niemand aan wie ze nog wat kon vragen of informeren. Men komt dit gegeven vaker tegen hier bij het forum. Tot begin vorige eeuw kon men zelfs niet de handtekening plaatsen, de vrouwen al helemaal niet.
Zelf denk ik dat je helemaal goed zit! De naam van der Dussen zou...? in de familie van haar moeder A. Vermeulen kunnen voorkomen, en dat heeft ze misschien onthouden. Wie zal het zeggen na zoveel eeuwen?
Mvg.

René J. Greven zei op 5 juli 2019 om 21:04 uur

Hallo Norah, tja Petronella zorgt voor een mysterie in onze familie! Toch denk ik dat het 'onze' Petronella is. Verderop in de stamboom vind ik een Petronella Gerards Stettero als doopgetuige. Ik denk dat die 'S' is opgeschreven omdat die doorklinkt als je de naam uitspreekt. Gewoon fonetisch overgenomen!
Dat zij niemand zou hebben die ze kende in Delft is niet helemaal waar. Haar oudere broer Laurens woonde destijds ook in Delft aan de Brabantsche Turfmarkt. Zus Willemijna vertrok naar den Haag. Het gezoek en gesnuffel levert soms ook wel eens iets opmerkelijks op. Nadat Laurens in Batavia overleed hertrouwde zijn weduwe Adriana Veraalst met ene Wouters. Zij gingen wonen in de Vlamingstraat in Delft. Weleens gehoord van 'Het straatje van Vermeer"? Dit beroemde schilderij van Johannes Vermeer is een weergave van de Vlamingsstraat !!
grtz René.

Norah zei op 6 juli 2019 om 12:05 uur

Nou René, je hebt gedegen onderzoek gedaan, best interessant!
Om op Adriana Vermeulen terug te komen, haar vader zou Petrus Franssen Vermeulen kunnen zijn..., maar wie was haar moeder? Stel dat deze tot de familie van der Dussen behoorde, maar mogelijk weet Willie dit? Zij is hier de Sint-Oedenrode-kenster, dacht ik.
Mvg.

Peter van de Laar zei op 6 juli 2019 om 17:17 uur

Volgens de onderstaande “Boom genalogicq” heeft Peter Franse van der Meulen 9 kinderen nagelaten:
Sint-Oedenrode. Inventaris 185 jaar 1753 folio 207
Boom genealogicq van de descendenten van wijlen Hendrina Spierings in huwelijk verwekt met wijlen Frans Denisse van der Meulen, dewelke naar gelaten heeft vier kinderen met name Peter, Jan, Helena en Christiaen Franse van der Meulen.
Peter Franse van der Meulen heeft nagelaten neegen kinderen, waarvan nog agt in leven sijn met namen Hendrik woont tot Schijndel, Helena getrouwt met Cornelis der Kinderen woont tot Rooij, Frans van der Meulen woont tot Rooij, Ariaantje van der Meulen getrouwt met Antonij van Woerkom woont tot Rooij. De heer Antonij pastoor tot Bedaf, Gijsbert woont tot Veghel, Annamarie getrouwt met Klaas Voets woont tot Schijndel, Christien getrouwt met Paulus van der Eerde woont tot Veghel, Jan is tot Dinther gestorven en heeft nagelaten ses kinderen met namen Antonij, Marteus, Peter Hendrik, Joannes en Ariaantje wonende tot Dinter. Alle minderjarig waarvan momboir sijn de voorschreven heer Antonij van der Meulen en Cornelis der Kinderen.
(meer…)
Zijn echtgenote wordt niet vermeld, maar die vinden we bij tenminste 5 dopen in Schijndel (Joannes, ged. 24-1-1703; Gisbertus, ged. 21-4-1705; Maria, ged. 11-11-1706; Antonius, ged. 8-11-1708; Gijsbertus, ged. 1-10-1710) vermeld als Guilielma Teuwes, waarschijnlijk afkomstig uit Dinther.

René J. Greven zei op 6 juli 2019 om 19:15 uur

Hallo Norah, Hallo Peter. Een reactie op jullie inbreng:
Norah; Peeter Fransze van der Meulen is inderdaad de vader van Adriaantje. Haar moeder heette Willempken Matheus Hanegraaf (vaak verschillend geschreven). Zij leefde van 1675 - 1744. Haar opa was Matheus Godefridus Hanegraaf (1636 - 1714) Haar oma heette Helena Johannes N.N.
Deze familie kwam uit Dinther. Adriaantje is in Schijndel geboren. Daar heeft de familie ook gewoond. De 'Vermeulen-kant' vind je in het stukje van Peter terug
Peter: de boom genealogicq van de familie Vermeulen heb ik ook hier bij het BHIC gevonden. Er zijn wel meer van dit soort documenten te vinden. Een aantal heb al. Ik gebruik ze om uit te pluizen wie bij wie hoorde; wie zijn broers en zussen, wie is aangetrouwd, enz. enz. Daarbij kom je soms tot echte ontdekkingen. Bij één van de doopaantekeningen kom ik bv Antonij van Woerkom, de man van Adriaantje, tegen. Hij is getuige bij de doop van een dochter van zijn zwager: Paulus van der Eerde. Daarbij staat ook zijn patroniem vermeld: Laurentius. Daar komt bij dat hij zijn eerstgeboren zoon "Laurentius' noemt. Geheel volgens de toen geldende gebruiken. Ik durf dan ook de stelling aan dat de vader van Antonius van Woerkom, Laurentius heette! Verder terug kom ik niet want zij waren woonachtig in Middelburg. Helaas zijn in de tweede wereldoorlog een groot aantal archieven van het Zeeus archief, verloren gegaan.
Nog even over de familie Vermeulen (van der Meulen). Dat waren niet bepaald doetjes: er zijn een aantal rechtbankverslagen te vinden waaruit dat blijkt. Leuk om te lezen.

grtz, René.

Norah zei op 6 juli 2019 om 19:47 uur

Nog steeds een raadsel hoe men op de naam van der Dussen kwam.....het was dus Hanegraaf.
Ik zie Laurentius staan, afgeleide vorm hiervan is ook Vreijs/Freijs.

René J. Greven. zei op 6 juli 2019 om 19:57 uur

Hallo Norah, ik houd het op een vergissing.
grtz, René.

Willie Damen van de Mosselaer zei op 7 juli 2019 om 12:24 uur

Een mogelijkheid is ook om scans op te vragen van:
7633 Dorpsbestuur Sint-Oedenrode, (1232) 1315-1811
587-617 Staten van inwoners, (hoofdlijsten) opgemaakt t.b.v. het hoofdgeld, met name genoemde personen onder en boven 16 jaar

René J. Greven zei op 12 juli 2019 om 20:27 uur

Bedankt voor deze tip. Ik heb ze genoteerd en ga er mee aan de slag als er wat meer tijd voor is. Onderzoeken werkt voor mij nogal verslavend!!
Grtz, René.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 7 december 2007 om 14:20 uur

Bejaardenwoninkje

vertelde op 6 september 2017 om 09:15 uur

Zwanger om een huwelijksdispensatie

vertelde op 15 oktober 2018 om 16:17 uur

Mannen met messen steken erop los