i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: 's-Hertogenbosch
Tags:

Eerst drie goede boterhammen met koffij voordat je naar de galg gaat

vertelde op 24 mei 2018 om 13:54 uur

Hun laatste wens is gebraden vlees met aardappelen als maaltijd – en dat krijgen Adriaan de Klerk en Cornelis de Jong ook, de avond voordat ze worden opgehangen op 4 juni 1856. Het is de laatste keer dat er in Noord-Brabant in vredestijd een doodvonnis wordt voltrokken, en de laatste dubbele executie in Nederland. Meer opvallend is dat de mannen er zelf niet zo van onder de indruk lijken te zijn, en ook hun ontbijt met smaak opeten.

 De echtgenoot, de vrouw en de dief / Le Mari, la Femme et le Voleur, Jean Baptiste Oudry, 1732 via RijksstudioZe hebben al een lange rij met misdrijven op hun naam staan maar in de nacht van 3 op 4 augustus 1855 maken De Klerk en De Jong het helemaal bont. Samen met Hendrick Luycks en Cornelis’ zoon Jan de Jong en gaan ze – vanuit hun woonplaats Rucphensche Heide - naar Dinteloord, naar de boerderij van het echtpaar Van Dis.

Ze breken in, gaan naar de bedstede van het echtpaar en slaan met stokken in op mevrouw Van Dis. Mevrouw Van Dis geeft hen de sleutels – die zij netjes opgeborgen in een zakje in haar nachtkleding bewaart. Meneer Van Dis blijkt stokdoof en niet bij machte in te grijpen.

'Zwijg of ik vermoord u'

Dienstmeid Grietje Burgers wordt wél wakker van al het lawaai en roept uit: “Mijn God, wat is dat”. “Zwijg of ik vermoord u”, antwoordt één van de vier en sluit haar op in haar bedstee. Maar door een kier ziet Grietje precies wat er in de kamer naast haar gebeurt (ze zal later de daders ook goed kunnen beschrijven). Ze ziet hoe de vier – na de zware mishandeling – niet alleen het hele huis overhoop halen, maar ook hoe zij wat spek met een potje bier en een fles jenever nuttigen, nota bene in de keuken van de familie Van Dis zelf. Overigens is de buit zelf nog vele malen groter: drie linnen zakken met guldens en rijksdaalders met 900 guldens worden weggehaald, plus de halve huisraad, inclusief bril, kurkentrekker en vorken. 

Na hun vertrek gaat dienstmeid Grietje snel naar de schoonzoon van de familie, en nog diezelfde nacht gaat deze, samen met de veldwachter en zes andere mannen met een kar op pad, op zoek naar de criminelen. Die worden snel gevonden: al aan het signalement van mevrouw Van Dis en Grietje heeft de wachtermeester uit Oudenbosch genoeg om te weten om wie het gaat. De vier worden opgepakt en vastgezet.

'Eenige tranen'

Het proces begint op 24 januari 1856 voor het Provinciaal Gerechtshof in Den Bosch. Voor alle vier wordt de doodstraf geëist, een uitspraak die de vier aanhoren, zonder berouw te bespeuren. Ze gaan in cassatie maar de Hoge Raad verwerpt dat; alleen een gratieverzoek van de koning zou hun levens kunnen redden. De koning zet voor twee de doodstraf om in eenzame opsluiting en tuchthuis maar niet voor Adriaan de Klerk en Cornelis de Jong. “De veroordeelden hebben deze akelige tijding met de meest mogelijke hartvochtigheid aangehoord; alleen heeft Jan de Jong, op het vernemen van het lot dat zijnen vader wachtte, eenige tranen gestort”, lezen we in de Nieuwe Noordbrabander.

(het verhaal gaat verder onder het krantenartikel)

Kennelijk is de jonge De Jong een uitzondering in het gezin want de ‘familie der veroordeelden legden de meeste onverschilligheid aan den dag’, noteert de journalist van de krant. “De eenige wensch, welke door de ter dood veroordeelden gisteren geuit werd, was, dat zij dien dag gebraden vleesch met aardappelen mogen krijgen; dit is hun, vernemen wij, niet ontzegd geworden.” Ook het ontbijt – de drie goede boterhammen met koffij – worden smakelijk genuttigd voordat de gang naar het schavot op de Markt in 's-Hertogenbosch ‘beraden’ wordt ingezet.

Afgrijselijk schouwspel

“Op het vreeselijke uur van twaalven plaatsen zij zich onder galg. Slechts een oogenblik daarna en… het regt had zijn loop gehad. Duizende en duizende menschen waren van buiten naar de stad gesneld om dit afgrijselijk schouwspel bij te wonen.” Wie overigens ontbrak bij de ophanging is een andere zoon van Cornelis de Jong, de jonge Cornelis. Hij is namelijk net opgepakt voor geweldpleging en diefstal. In onze archieven zien we dat hij tot 1890 met enige regelmaat opgepakt blijft worden voor belediging, hoon, mishandeling, stroperij en overtredingen van hondenwet en drankwet… 

Krantenartikelen via Delpher uit Groninger Courant, 8 juni 1856

Schilderij via Rijksstudio: De echtgenoot, de vrouw en de dief / Le Mari, la Femme et le Voleur, Jean Baptiste Oudry, 1732

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (16)

Willem van Mensfoort zei op 2 juli 2018 om 19:35 uur

Boven in het stuk staat een datum van 3-4 juni 1955.
Dit zal 1855 moeten zijn.

Hilde Jansma
Hilde Jansma bhic zei op 3 juli 2018 om 11:48 uur

Bedankt Willem voor het doorgeven, het is veranderd.

a. viguurs-vandendungen zei op 15 mei 2019 om 13:27 uur

waar vond deze executie plaats?

Norah zei op 15 mei 2019 om 16:43 uur

Op de Markt in Den Bosch. Het waren de laatste personen die in vredestijd in Noord-Brabant, zijn opgehangen.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 16 mei 2019 om 08:48 uur

Klopt helemaal, Norah, dank dat je dit zo snel hebt aangevuld.

Goeie vraag trouwens, A. Viguurs, dus ik ga deze informatie ook nog even toevoegen aan het verhaal.

Dank allebei!

Janny Viguurs zei op 17 mei 2019 om 21:14 uur

dank! kan ik het verhaal compleet vertellen tijdens stadswandelingen.

Norah zei op 17 mei 2019 om 23:29 uur

Wat bijzonder aardig dit!!! Iemand met dezelfde meisjesnaam... als mijn moeder en dan ook nog stadsgids in Den Bosch, haar geboorteplaats.
Ik weet niet Janny of je ook door de Hinthamerstraat slentert met je groep, maar sta dan eens stil bij "Land van belofte"... Het huis moet uit 1750 zijn.
Groeten.

Norah zei op 17 mei 2019 om 23:32 uur

Het moet "Het Land van belofte zijn".

Janny Viguurs zei op 18 mei 2019 om 09:07 uur

nieuwsgierig! welk huisnummer?

Norah zei op 18 mei 2019 om 12:00 uur

Nr. 137, hoek Clarastraat. Is heel lang in de familie geweest, van ca. 1860 tot 1931, zaak in comestibles. Een paar huizen verder in de straat is ooit een huis in een programma van SBS 6 geweest, misschien weet je dat nog wel.
Overgrootouders, oudoom, grootvader hebben de zaak gedreven. Mijn moeder was er ook geboren, en kon zich nog herinneren dat achterin de winkel een bedstede was... dit voor de verbouwing. Overgrootvader kwam uit Vught.
Als je verder nog iets weten wilt, mag je mijn email-adres bij het BHIC opvragen.
Mvg.

Ad de klerk zei op 8 juli 2019 om 11:40 uur

Adrianus de Klerk, een vs mijn voorzaten.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 8 juli 2019 om 14:44 uur

Ik ben benieuwd, Ad, lees je dit verhaal dan ook met andere ogen? Of is het toch gewoon een geschiedenisverhaaltje?

Janny Viguurs zei op 8 juli 2019 om 15:35 uur

ik ga er zeker eens kijken!

Ad de klerk zei op 8 juli 2019 om 15:53 uur

Bekijk het wel met andere ogen Marilou. We praten tegenwoordig veel over de slavernij, maar dit is natuurlijk ook wel een ding. Was ook sensatie en volksvermaak!

Norah zei op 8 juli 2019 om 16:14 uur

Dag Janny,

Fijn! Jarenlang heeft er ook herenmode Meeuwis gezeten. Ik weet niet of je ook van Den Bosch bent natuurlijk... Alleen de charme van sommige huizen zijn verdwenen, te zeer gemoderniseerd. Maar goed, dat is overal.
Ik bedenk me nu dat we niet aan elkaar verwant zijn, mijn moeder was de laatste van die tak.
Mvg.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 8 juli 2019 om 18:59 uur

Andere tijden, Ad, zoveel is duidelijk...

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 15 maart 2009 om 12:52 uur

Een nieuwe dorpsgalg (1711)

vertelde op 6 september 2017 om 14:00 uur

Brutale roofoverval in Mariaheide