i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Heeswijk
Tags:

Heeswijk in 1832

vertelde op 15 november 2009 om 12:19 uur

Toen het Koninkrijk Holland in 1810 bij Frankrijk werd ingelijfd, werd hier ook de Franse wetgeving van kracht. Daaraan danken we niet alleen de verplichte vaste familienamen en de burgerlijke stand, maar ook de eerste opzet van het kadaster.  In de Franse tijd werden alle percelen voor het eerst opgemeten volgens uniforme voorschriften, die golden voor het hele land.

Daarbij werd de eigenaar vastgesteld en de waarde van het perceel geschat. Van deze gegevens werden registers aangelegd en ten slotte ook kaarten vervaardigd./p>

Toen de Fransen moesten vertrekken, was het karwei nog lang niet geklaard. In Heeswijk bijvoorbeeld kwamen de landmeters pas in 1829. In 1832 kreeg het kadaster een wettelijke status en kreeg het in grote lijnen de taken toebedeeld die het tegenwoordig nog steeds heeft.

In dit artikel wordt aan de hand van kadastrale gegevens uit 1832 op een rijtje gezet hoe Heeswijk er toen uitzag. Dit waren de eerste officiële kadastrale gegevens van Heeswijk. Ik kreeg ze van Jan van der Leest.

Het gebruik van de grond

Eenderde deel van het oppervlak van Heeswijk (33,4 %, bijna 500 hectare) bestond uit onontgonnen heidevelden. Ruim 320 hectare daarvan was eigendom van de gemeente Heeswijk. In totaal waren dat 78 percelen, waarvan sommige nogal groot. Zo bezat de gemeente een perceel hei van ruim 127 hectare. Veel percelen waren gelegen in de Zandkant, Het Broek, de Bleken en Rukven. Het grootste deel had echter een aparte naam en heette de Heide van Heeswijk (De Hezukse hej).

Ongeveer tweederde deel (59,1 %, bijna 875 hectare) was in gebruik als weiland, bouwland en hooiland. Dat waren over het algemeen kleine percelen (gemiddeld iets meer dan 4.600 m2). Het grootste perceel bouwland was eigendom van Willem van de Voort en bijna 5 hectare groot. Philip Jan van der Heijden (een rentenier uit Vught) bezat een hooiland van bijna 10 hectare.

De weilanden waren wat anders verdeeld. Zo bezat de gemeente Heeswijk 3 grote percelen weiland van resp. 51, 19 en 12 hectare. Het grootste weiland in particulier bezit was 8,5 hectare groot, eigendom van J.C. Marggraff uit Den Bosch.

Als je de grote percelen aftrekt van het geheel, moet je concluderen dat de gemiddelde Heeswijkse boer het moest doen met een gemiddelde perceelsoppervlakte van minder dan 4.000 m2.

Het aandeel bos was nog geen 5 %, minder dan 70 hectare. Het eigendom ervan was verdeeld. Alleen de gemeente Heeswijk en J.C. Marggraff bezaten een perceel hakhout van meer dan 4 hectare. Voor de rest was het waarschijnlijk hout voor eigen gerief: veel kleine perceeltjes, verdeeld over het hele gebied.

Aantal

Gebruik

ha

are

ca

 

m2

%

percelen

             

78

Heide

494

62

14

 

4.946.214

33,41%

               

909

Weiland

464

66

0

 

4.646.600

31,38%

963

Bouwland

391

78

47

 

3.917.847

26,46%

4

Hooiland

17

97

70

 

179.770

1,21%

               

133

Hakhout

44

78

71

 

447.871

3,02%

60

Bos, dennenbos, geboomte, opgaande bomen

23

53

89

 

235.389

1,59%

               

52

Weg

9

95

62

 

99.562

0,67%

               

3

Water of heideven

9

30

60

 

93.060

0,63%

4

Moeras

 

93

90

 

9.390

0,06%

               

161

Huis, schuur en erf

7

67

34

 

76.734

0,52%

22

Bakhuis of bakoven

 

7

27

 

727

0,00%

123

Tuin

10

13

83

 

101.383

0,68%

               

2

Grond tot vermaak

1

22

20

 

12.220

0,08%

5

Water tot vermaak

1

13

96

 

11.396

0,08%

2

Waterkolk als omliggend land

 

26

80

 

2.680

0,02%

               

1

Kerk

 

4

86

 

486

0,00%

3

Kerkhof

 

23

92

 

2.392

0,02%

               

1

Kasteel en erf

 

11

60

 

1.160

0,01%

               

2

Huis, looijerij en erf

 

4

78

 

478

0,00%

               

1

Windkorenmolen en erf

 

2

95

 

295

0,00%

               

1

School en erf

 

2

29

 

229

0,00%

               

9

Niet benoemd

1

98

55

 

19.855

0,13%

 
De eigenaars van de grond

Was er in 1832 nog sprake van grootgrondbezitters? Nee! De enige die beschikte over veel grond en grote percelen was de gemeente. In totaal 38,8% van de grond was eigendom van de gemeente Heeswijk.

Achternaam eigenaar

Voornaam

Beroep

Woonplaats

ha

are

ca

M2

%

Gemeente                   

                             

                            

Heeswijk                 

      574  

          13   

        22  

5.741.322          

    38,8%

Daarna kwam er een groep van zes eigenaren, die meer dan 20 ha grond bezaten.

Achternaam eigenaar

Voornaam

Beroep

Woonplaats

ha

are

ca

M2

%

Speelman

Erven Cornelis Jacobus

Landbouwer

Heeswijk

103

44

18

1.034.418

7,0%

Brand van den

Jan

Landbouwer

Heeswijk

41

48

51

414.851

2,8%

Marggraff

J.C.

Vrederechter

‘s-Bosch

37

41

95

374.195

2,5%

Brand van den

Theodorus c.s.

 

Heeswijk

34

85

16

348.516

2,4%

Voort van de

Willem

Landbouwer

Heeswijk

24

38

15

243.815

1,6%

Galen van

Arnold

Advocaat

‘s-Bosch

22

46

26

224.626

1,5%

       

 

 

 

 

 
       

264

4

21

2.640.421

17,8%

Samen hadden zij 17,8% van het land in hun bezit. Van deze zes was Het Kasteel (de erfgenamen van jonker Speelman) de grootste grondeigenaar. Met ruim 103 ha beschikte het Kasteel over ongeveer 7% van de grond.

Zij werden op de voet gevolgd door de familie van den Brand met ruim 75 ha. De andere Heeswijkenaar was Willem van de Voort. Marggraff en van Galen waren twee investeerders uit Den Bosch.

Vijftien grondeigenaren beschikten over meer dan 10 ha grond. Dat waren voornamelijk Heeswijkse en Dintherse boeren. Deze twaalf Heeswijkenaren waren zo’n beetje de grote boeren in het dorp.

Achternaam

eigenaar

Voornaam eigenaar

Beroep

Woonplaats

ha

are

ca

M2

%

Heertum van

Kind. illem        

 

Heeswijk

17

14

69

171.469

1,2%

Suijskens

Jan

Landbouwer

Heeswijk

14

16

4

141.604

1,0%

Dobbel-steen

Jan

Landbouwer

Heeswijk

14

0

32

140.032

0,9%

Sleeuwen van

Adriaan

Landbouwer

Dinther

13

85

5

138.505

0,9%

Boxtel van

Johannes

Landbouwer

Dinther

13

79

59

137.959

0,9%

Pennings

Johannes

Landbouwer

Heeswijk

13

69

34

136.934

0,9%

Kilsdonk

Nicolaas Hendrik

Landbouwer

Heeswijk

12

70

5

127.005

0,9%

Schijndel van

Johannes

Landbouwer

Heeswijk

12

43

95

124.395

0,8%

Heertum van

Hendrikus

Landbouwer

Heeswijk

11

47

80

114.780

0,8%

Houthem van

Jan

Landbouwer

Heeswijk

11

7

2

110.702

0,7%

Doorn van

Willem

Herbergier

Heeswijk

11

2

43

110.243

0,7%

Dobbel-steen

Kind. Martinus

 

Heeswijk

10

85

36

108.536

0,7%

Verhaagen

wed. Hendrikus

 

Heeswijk

10

61

50

106.150

0,7%

Verstegen

wed. Johannes

 

Dinther

10

60

0

106.000

0,7%

Brand van den

Jacobus

Landbouwer

Heeswijk

10

10

10

101.010

0,7%

       

 

 

 

 

 
       

187

53

24

1.875.324

12,7%

32 personen waren eigenaar van tussen de 5 en 10 ha grond. Samen bezaten zij bijna 224 ha oftewel ruim 15% van de grond. Op acht na kwamen ze uit Heeswijk. 85 personen waren eigenaar van tussen de 1 en 5 ha. Zij bezaten samen ruim 196 ha, ruim 13%. 26 van hen kwamen niet uit Heeswijk zelf, maar vrijwel iedereen kwam wel uit de buurt (Dinther, Schijndel). Een enkeling kwam van verder weg.

Ten slotte waren er nog 80 eigenaren van een stukje grond van minder dan één ha. Samen bezaten zij ruim 34 ha, 2,3% van het totaal.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (3)

Marja Waals zei op 28 juni 2014 om 00:47 uur

Wie kan mij iets meer vertellen over de Adriaan van Sleeuwen die hierboven vermeld wordt? Onderzoek de naam van Sleeuwen.

marja waals zei op 9 juli 2014 om 15:32 uur

Hoi Marilou,

Dat is me bekend maar toch bedankt voor de moeite.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: