skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper Bhic

Houtkrullen uit de rijschaaf

Bij het bewerken van lange planken gebruikte vader de “rijschaaf”, die lag opgeslagen onder in zijn werkbank. Tijdens het verspanen rolden er lange krullen uit het gereedschap en het gaf een prettig geluid. Daarin hoorde je de kracht die vader aan het scherpe gereedschap gaf.

Vader aan de werkbankBij de inrichting van het werkhuis in 1935 koos vader voor veel daglicht, de werkbank werd op het zuiden geplaatst met ervóór een warme ondergrond, de aven kelder werd afgedekt met planken.

Zijn rei- of rijschaven, tot 87 cm lang, werden gebruikt om glad en recht te schaven. Op de afbeelding schaaft vader met het vier kilo zware gereedschap een plank voor een doodskist.

Op de voorzijde staat het merk- (gilde)teken RDG, aangebracht met de blindstempel door vaders voorvaderen. Op de schaafbeitels staan ‘smidstekens’ (ongeveer 3x3 cm), zoals ‘Nooitgedaght IJlst’, ‘Peugeot’ uit Frankrijk en ‘Dodge’ uit Sheffield.

Smidsteken van J. Nooitgedaght IJlstHet Museum Oude Technieken in België vermeldt dat men reeds in de middeleeuwen smidstekens aantreft, vooral op messen en scharen. De smidstekens kunnen ons veel vertellen over het verleden en mensen helpen bij hun opzoekingen: de genealoog die de geschiedenis van zijn familie bestudeert, de heemkundige die zijn dorp beter wenst te kennen en de archeoloog.

Vooraan op het bovendeel van de schaaf bevindt zich een slagdop. Door daar een stevige klap op te geven en tegelijk de beitel vast te houden, lost beitel en wig.

Martien: “in 1946 maakte ik op de Ambachtschool in Veghel een rijschaaf. Vanwege de houtschaarste vroeg leraar Van Laarhoven het benodigde beukenhout voor twee stuks van thuis mee te brengen.” Het gereedschap weegt 3 kilo en draagt het beitelmerk van Peugeot. Die fabriek maakte tot 1949 schaafbeitels.

Bij het schaven van een plank vormt er één lange krul, hiervoor dient de op de beitel aangebrachte keerbeitel. Krullen werden links van de werkbank verzameld. Door een nog dikkere krul te maken krijg je fineer, vroeger werden daar zalfdoosjes van gemaakt. Kwam je ‘s middags als eerste uit school, dan waren de luchtige krullen om vuur te maken voor het theewater op houtfornuis of kolenkachel, andere kinderen raapte daarvoor kròtsen, dennenappels.

Bij machinaal schaven krijg je snippers, snitsel. Dat werd als stookmateriaal gebruikt en in de legnest van de kippen. De bewerking van grenenhout gaf een geurige harslucht, als van wierook.

Het geluid van de vandiktebank was in het gehele buurtschap te horen, bewegend er naast in de stuur, de kinderschommel, neuriede ik tegelijk een wijsje met als achtergrond het machinegeluid.

Bij een cursus creatief wilde mijn zus de królen, houtkrullen, speels verwerken. Jammer, er was voor haar geen luisterend oor. Het woord ‘hobby’ hoorde ik eerst jaren vijftig op de LTS, thuis was er toch altijd werk èn tegelijk hadden we daarmee de nodige lichaamsbeweging. We wisten niet beter en creativiteit kwam pas jaren later.

RijschaafAlleen bij activiteiten worden houtkrullen, pijpekrullen gemaakt. In het Ambachtscentrum van Goes maakte een timmerman met de rijschaaf krullen voor kinderen als arm- of haarbandje. Wie weet misschien nog eens, ‘wie schaaft de langste krul’?

Reacties (4)

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 2 mei 2016 om 12:24
Leuk verhaal Rini, vooral om te lezen waar de houtkrullen voor gebruikt werden.
Jan Blaas zei op 2 mei 2016 om 22:27
Beste Rini,
Dank voor je krullenverhaal dat ik met veel plezier heb gelezen.
Overigens bestonden er speciale schaven voor het maken van lange krullen.
Ik zal dat nog opzoeken.
Groeten.
Helena zei op 3 mei 2016 om 00:01
Nu ga ik straks eens kijken naar de diverse profielschaven welke mijn echtgenoot heeft [erfstukken van voorouders]..wie weet vind ik er nog merktekens op? Heeft nooit eerder mijn aandacht gehad, maar door deze interessante verhaaltjes over schaven ben ik wel wat nieuwsgierig geworden...
Helena zei op 3 mei 2016 om 02:55
Zojuist gekeken..geen stempels in de stuk of 10 oude schaven die we hier hebben. Alleen soms een nummer (mogelijk van de maat van het profiel). Vermoedelijk zijn ze door de grootvader of overgrootvaderen zelf gemaakt? De oude reischaaf of voorloper wordt hier nog wel eens gebruikt.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

Doe mee en vertel jouw verhaal!