i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Huisseling en Neerloon
Tags:

Huisseling en Neerloon in vogelvlucht

vertelde op 7 juni 2009 om 12:35 uur

De gemeente Huisseling en Neerloon ligt aan de Maas, tussen Ravenstein in het noorden, Herpen in het zuiden en Deursen-Dennenburg in het westen. In 1811 was Huisseling met Neerloon tot één gemeente gevormd, van 783 ha groot en met nog net geen 600 inwoners. De kern Huisseling lag tegen de grachten van Ravenstein aan. In 1923 werd de gemeente Huisseling-Neerloon bij Ravenstein gevoegd. Huisseling telt nu rond de 400 inwoners, terwijl Neerloon rond de 240 inwoners heeft.

De naam

De oudste vorm van Huisseling stamt uit 1331. Het wordt dan geschreven als “Huseninghen”. Je kunt daarin de elementen “husum” (huis) en “eng” (akker- of bouwland) herkennen. “Huis op de akker”, dus. Het dorp bestond natuurlijk al lang vóór 1331!

Neerloon wordt vanouds, ook op oude kaarten, als Loon aangeduid. Loon is een vorm van "loo" dat bos betekent. Die plaatsnaam komt (net als bossen) vaker voor, ook in de directe omgeving. De behoefte om onderscheid te maken was er dus al vroeg. (Neer)Loon wordt dan soms ook als "Loon op de Maas" aangeduid (het Loon dat nu Overloon heet, ligt niet aan de Maas). Maar ook de ligging ten opzichte van elkaar in relatie tot de Maas werd gebruikt, en is uiteindelijk de officiële benaming geworden: Overloon ligt stroomopwaarts en Neerloon stroomafwaarts. Je ziet hetzelfde principe aan de gang bij bijvoorbeeld Neerlangel en Overlangel.

Het gemeentewapen

De gemeente voerde geen eigen wapen. De beide dorpen vormden oorspronkelijk ook geen eigen heerlijkheid, maar hoorden respectievelijk tot Herpen en Cuijk. Huisseling maakte deel uit van de schepenbank van het Maasland en had daarom geen eigen zegel of wapen. De burgemeester schreef in 1815 aan de Hoge Raad van Adel (die toen aan alle gemeenten in Nederland gevraagd had een voorstel te doen voor een gemeentewapen), dat Huisseling gebruik maakte van het zegel van Ravenstein en daarom geen wapen wilde voeren.

In 1992 stelde de Noordbrabantse Commissie voor Wapen- en Vlaggenkunde voor een groot aantal opgeheven gemeenten in het noordoosten van Noord-Brabant een dorpswapen voor.

Voor Huisseling had de Commissie het volgende bedacht:
In keel een kruis van goud; in een golvend schildhoofd van zilver drie merletten van keel.

In dit wapen zijn de merletten (de eendjes) afkomstig van Herpen en het schildhoofd van het Maasland. Het kruis symboliseert de kerkpatroon, de H. Lambertus. Kerkelijk behoorde het gebied tot Luik, de kleuren van het kruis zijn dan ook de kleuren van Luik.

Voor Neerloon was het voorstel: "In keel een verkort versmald breedarmig kruis van goud, in de armen vergezeld van vier vijfpuntige sterren van goud; in een schildhoofd van goud drie merletten van keel. "

Neerloon was in het bezit van de Heren van Cuijk en een enclave van Cuijk in het land van Herpen/Ravenstein. De schepenbank voerde tot de 18e eeuw geen eigen wapen. Er is wel een zegel bekend uit het einde der 18e eeuw, waarop een kruis met sterren voorkomt. De oorsprong van dat kruis is onduidelijk. Het kan een symbool zijn van de plaatselijke parochieheilige, Sint Victor van Xanten. In het wapen is het kruis uit het zegel opgenomen, terwijl de merletten afkomstig zijn uit het wapen van Cuijk.

Oudste bewoning en ontwikkeling

Huisseling wordt voor het eerst al in 783 genoemd, Neerloon in 1191. Het is echter duidelijk dat hier langs de Maas al veel eerder geschiedenis werd gemaakt. Neerloon was namelijk één van de drie plaatsen in Brabant waar ooit een doorwaadbare plaats in de Maas lag. De Romeinen maakten op weg naar Nijmegen al gebruik van deze doorloopbare plaats. Zij noemden dat een ‘statio’. De naam 'Staaystraat'  herinnert nog aan de tijd dat zij naar de overkant “staayden”. De Maas kronkelde als een slang door het landschap. Tussen 800 en 1200 was Neerloon zelfs helemaal omgeven door water en dus een eiland.

In 1332 vond er een verdeling plaats van de gement van Overlangel en Neerloon door Jan van Valkenburg, heer van Herpen. Twee jaar later, in 1334, raakte Loon apart van het Land van Herpen. Als Cuijks territorium lag Neerloon als een enclave in het Land van Ravenstein. De oudste Loonse schepenoorkonde die wij kennen dateert van 1358. In deze zelfde tijd, in 1348 of 1349, geeft Walraven van Valkenburg, heer van Herpen, de inwoners van Huisseling het recht om delen van de gement (de gemeen­schap­pelijke gronden) te kopen, te ontginnen en in particuliere erven te verdelen.

Beeld van Sint-Victor aan de dom van XantenHet patronaatsrecht (het recht om de pastoor te benoemen) behoorde toe aan het kapittel van Xanten. Dat is ook de reden dat de kerk dezelfde patroonheilige, namelijk Sint-Victor, heeft. Dat patronaatsrecht is voortgekomen uit het feit dat het kapittel al in de tweede helft van de 13

e

eeuw een curtis (een hoeve) in Neerloon bezat. Het kapittel inde ook de kerkelijke belasting in Neerloon. Toen de parochie op een gegeven moment bij de betaling in gebreke bleef, slaagde het kapittel er in het gehele dorp te laten excommuniceren!

In het begin van de negentiende eeuw telde Huisseling en Neerloon nog geen 600 inwoners. Dat aantal steeg in die eeuw langzaam tot rond 1850 bijna het hoogtepunt van 800 zielen was bereikt. Daarna zette een geleidelijke daling van het inwonertal in, zodat er in 1919 nog maar 585 mensen woonden. Tegenwoordig komt het inwonertal in de buurt van de 650.

Middelen van bestaan

In Huisseling en Neerloon leefde men in hoofdzaak van de landbouw. Een belemmerende factor daarbij was de regelmatige wateroverlast. In 1802 werd de Huisselingsche Kade aangelegd om meer bescherming te bieden tegen De afbraak van de spoorbrugde Beerse Maas. Het jaar daarop werd ook de Polder van Neerloon voorzien van zo’n kade. Dat voorkwam overigens niet dat in de winter van 1820 een groot gedeelte van de gemeente volledig onder water kwam te staan. Hoe breed (en ondiep) de Beerse Maas was, was goed te zien aan de (vrij lage) spoorbrug die bij Huisseling over het traject van het water werd aangelegd. Na de sluiting van de Beersche Overlaat in 1942 verloor deze brug zijn functie. Bij de ruilverkaveling in de jaren ’50 is de brug gesloopt

De huidige kerk van HuisselingBijzondere gebouwen

De kerk van Sint Lambertus in Huisseling heeft een roerige geschiedenis. Hij wordt voor het eerst genoemd in 1421. Deze parochiekerk zou in de loop der eeuwen een paar maal worden afgebroken en weer opgebouwd. De huidige kerk is van 1911-1912, naar ontwerp van de Roermondse architect C. Franssen.

De kerk van NeerloonDe kerk van Sint Victor in Neerloon wordt al voor het eerst in 1405 als quarta capella. Dat wil zeggen dat het om een echt klein kerkje ging. Het onderste gedeelte van de toren is nog uit tufsteen opgetrokken. Het is het restant van de middeleeuwse toren, die nu de onderbouw van de huidige toren vormt. Doordat de kerk bij de overstroming van 1820 onherstelbaar beschadigd was, zijn schip en koor in 1821 herbouwd in waterstaatsstijl.

In de kerk staat een Smits-orgel uit 1848 met nog alle originele pijpen. Tijdens concerten wordt de kerk druk bezocht en komen mensen van heinde en verre om naar de mooie klanken te luisteren.

Precies een eeuw vóór de Huisselingse periode van de Onderlinge Brandassurantie kende het dorp een “Theologische Hogeschool”. Althans zo noemde pastoor Ruijs zelf zijn particuliere seminarie dat hij van 1799 tot 1824 leidde en waar hij jonge mensen een theologisch georiënteerde opleiding gaf.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (11)

Joost Kocken zei op 23 januari 2008 om 22:16 uur

Uit: Regesten abdij van Berne 1134-1400 van H. van Bavel: Bijlage III.
Oorkonde 1e kwart 13e eeuw met vele plaatsnamen, waaronder HUSENIGGEN.

Christian van der Ven bhic zei op 24 januari 2008 om 10:45 uur

Bedankt Joost, voor deze info! Zo komen we steeds een stapje verder, maar dan terug in de tijd.. ;-)

Eric van Eldijk zei op 2 mei 2008 om 14:29 uur

De Maas is voor de geschiedenis van Neerloon heel belangrijk geweest. Voor heel de streek natuurlijk. Water was een belangrijke levensbehoefte en waarom zou men niet bij het water gaan wonen. Door opgravingen in verschillende plaatsen heeft men conclusies over de praehistorie kunnen trekken. Ook in Neerloon zijn opgravingen geweest en er zijn op het perceel De Loonse Woerden (woerd betekent begraafplaats) urnen gevonden die nog met as en beenresten gevuld waren. Deze grafheuvel is omstreeks 1930 afgegraven en lag op de huidige begraafplaats. De urnen stamden uit 800-1000 jaar voor Chr. (late ijzertijd (bron ROB)). Zodat er toen al mensen leefden op de plaats waar Neerloon zich nu bevind. Eigenlijk een omgeving met leven op de hooggelegen plaatsen. Een moerasrijke omgeving. Toen de Romeinen hierkwamen, die de tijd al ver vooruit waren, gingen die meteen "wegen" aanleggen. Ze gebruikte daarvoor de doorsteken en oversteekplaatsen die in Herpen, Overlangel en Neerloon wel enkele waren. In Neerloon was er zelfs een heel belangrijke een doorwaadbare plaats door de Maas. Genoemd een Staay. Een latijns woord dat afstamt van Statio. Waar ook ons woord station van afkomt. In de hele Maas lagen vier van deze doorwaadbare plaatsen waarvan 1 in Vierlingsbeek. De Romeinen legden door deze plaatsen een "weg". Een "weg" die hen naar Nijmegen bracht. De combinatie weg en water was dat er al vrij snel nederzettingen kwamen. Het begin van een dorp. In die Romeinse tijd kreeg zij echter een bij uitstek wild karakter en ontwikkelde zij talrijke zijarmen. Dit karakter bleef zij behouden tot ongeveer het jaar 800. In de tussentijd ontwikkelde ze echter nog een zijtak ten zuiden van Neerloon, en deze zijtak kan een tijdlang een dominerend karakter gehad hebben. Hoogst waarschijnlijk is de Graftstraat naar dit zijriviertje vernoemd. Zo is het mogelijk dat bij het ontstaan van de "gouw tussen Maas en Waal", die nog voor de twaalfde eeuw dekenaat werd, Neerloon als een EILAND nog tot Niftrik gerekend werd. Op het ogenblik waarop het Sint-Victorkapittel van Xanten te Niftrik voet aan land kreeg, het daarnaast liggende eiland Loon bij Niftrik en dus ook bij het aartsdiakenaat werd gerekend. Neerloon licht aan de Maas vlak tegenover Niftrik, en van Niftrik weten we dat het reeds van het jaar 1117 af schatplichtig was aan Xanten. Daar Neerloon in het bezit van Niftrik was en dat Wierus de zoon van heer Freso van Niftrik afstand deed van Niftrik (document getekend op 18-02-1244 in bezit stivsarchief Xanten) aan heer Godfried van Cuyk is dat de reden dat Neerloon bij het Land van Cuyk behoorde. Oorsprong van de naam Neerloon komt voort uit de naam loen wat in de volksmond in loop van tijd tot LOON gevormd werd. Wat betekend zou hebben BOSSEN of BOSRIJKE omgeving of LEEN of LEENGOED. Daar in het land van Cuyk zich twee dorpen met de naam LOON bevonden en het land van Cuyk verdeeld was in het over- en het nederambt kreeg de twee dorpen het voorzetsel NEERloon en OVERloon. Voor het eerst word Neerloon genoemd in de “Richtige Staet” van het jaar 1686 als “Agri in Nederloe bij Ravensteyn”.

Victor Heesen zei op 18 augustus 2008 om 11:03 uur

Ik ben op zoek naar informatie over mijn overgrootvader. Zijn naam is Franciscus Heesen, geboren in 1836. Hij trouwde met Johanna H,W.M.Gerritsen. in Deurssen geboren op 14 febr, 1849. Hij was hoefsmid in Huisseling en kreeg 10 kinderen, waarvan de oudste Victor Xaverius Heesen heette, Zo heet ik ook. MIjn overgrootvader stond in Huisseling bekend als een dronkelap. Voor een paar borrels zorgde hij dat een paard nieuwe hoeven kreeg. Is er iemand die mij meer over hem kan vertellen?

Francis Bulhof zei op 26 oktober 2008 om 21:47 uur

Aan Victor Heesen: als ik het goed zie zijn we familie van elkaar. De moeder van Franciscus Heesen heette Walterina Bulhof en was de zuster van mijn overoudopa Joannes Bulhof. Ik ben de laatste weken bezig uit te vinden hoe het zat met mijn familie in het land van Ravenstein. Ik zet voor de zekerheid mijn bevindingen hierbij. Dag neef. Francis Bulhof, Den Haag

Joannes BULHOF en Anna Maria van Londen hadden zelf tenminste drie kinderen:

II.1. Walterina (Woutrina) Hendrika, (Nijmegen 6-12-1801 - Ravenstein 6-8-1866), dienstmeid, x te Ravenstein op 27-5-1829 met Johannes Hendricus Heesen, geb. Gennip op 19-10-1789. Joannes Bulhof, van beroep schipper, verklaarde niet te kunnen schrijven (Hij leefde dus nog ! Misschien was het een zoon die op 20-7-1826 overleed). Zij hadden tenminste drie kinderen:
1. Joannes Heesen, (Huisseling 16-3-1832 - Elst Gld 9-10-1917), smid, getrouwd in Ravenstein op 15-10-1856 met Johanna Aloisia Daams, geb. Arnhem, 18-2-1828. Hertrouwt op 22-4-1873 met een meisje Hasselbracht/Hasselbach
2. Franciscus Heesen, (17-8-1836 in Huisseling en Neerloon, getrouwd in Deursen en Dennenburg op 29-4-1869 met Johanna Hendrica Wilhelmina Gerritsen, geb. 14-2-1849 in Deursen en Dennenburg.
3. Geertruida Heesen, (Huisseling 18-12-1839), getrouwd op 23-6-1875 met Petrus de Luy, geb te Ravenstein op 17-1-1846.

Joost Kocken zei op 31 december 2008 om 20:40 uur

Huseninghen anno 1331. Uit welke bron is dit afkomstig?

Victor Heesen zei op 5 augustus 2009 om 13:28 uur

Aan Francis Bulhof. Wel wat laat, maar alsnog bedankt voor je reactie. Ik heb nu weer wat meer informatie over mijn over-over grootouders. Je 'neef' Victor Heesen

Hanneke Meulenaars bhic zei op 5 augustus 2009 om 15:27 uur

Beste 'neef', blijf vooral regelmatig onze website bekijken en reageren voor het grootste-familie-van-nederland-gevoel.

Ger Brouwer zei op 8 augustus 2012 om 17:30 uur

Mijn grootmoeder Maria Elisabeth Reijs is op 26 maart 1876 in Neerloon geboren en overleden 24-11-1950 te Nijmegen. Wie uit Neerloon weet meer van de fam. Reijs uit Neerloon?
Zij is in Nijmegen getrouwd met G.J. Brouwer

Jeroen Arts zei op 8 augustus 2012 om 18:44 uur

Ik heb ooit gehoord dat ene Samuel, een uit Spanje afkomstige Jood, in Neerloon terecht is gekomen. Vanwege zijn lange reis naar Nederland, werd hij, of noemde hij zichzelf, Reijs. Als Jood bekeerde hij zich tot het Katholieke geloof en trouwde een Loonse vrouw. In hoeverre dit juist is en of er meer informatie hierover bestaat, wellicht binnen de familie Reijs, is mij niet bekend. Hopelijk horen we er meer over...

Theo Reijs zei op 3 december 2013 om 15:42 uur

Ja ik heb de samuel ook gevonden als oudste voorvader van mij. Hij heet bij ons: Reijs maar wordt ook genoemd als samuel Verwaaijen. NB er bestaat voor hem geen Reijs in mijn tak. Ik heb de hele stamboom van mij naar hem met wat zijtakken. Het "joodsche" verhaal ken ik ook en ben ik aan het uitzoeken. Tot nu toe geen echte relatie gevonden.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: