skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper Bhic

Koopman en kostschoolhouder

Willem Busch was een Herpense koopman in wijn en bier, die naast zijn handel nog een kostschool(tje) onder zijn hoede had. We weten het een en ander van hem, doordat hij een aantekenboekje bijhield, dat bewaard is gebleven.

Willem Busch bewoonde vanaf ongeveer 1770 een groot huis (dat in 1933 helaas plaats heeft moeten maken voor het parochiehuis) aan de Herpense Markt, nu het Alard van Herpenplein. Hij was koopman in wijn en bier, bespeelde het kerkorgel en runde ook een kostschooltje. Rond de elf leerlingen, jongens én meisjes van 12 tot 15 jaar, volgden bij hem onderwijs. Ze leerden er Frans, Latijn, godsdienst, rekenen (volgens de methode Bartjens) en muziek (ze kregen o.a. viool- en clavecimbellessen). Ze waren afkomstig van rijke families: zonen en dochters van hoge functionarissen uit het Land van Ravenstein, maar ook van katholieke kooplieden uit Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Die stuurden hun kinderen dus voor hun opleiding naar het katholieke Land van Ravenstein.

In het parochiearchief van Herpen is een kasboekje van Busch bewaard gebleven, waarin de koopman/schoolhouder allerlei wetenswaardigs vermeldde. We leren er uit dat een ton bruin bier evenveel waard was als twee zakken aardappelen en dat Busch met Piet Korsten in diens winkel een fles rode wijn leegdronk, nadat hij er enkele wapens had gekocht.

Busch was een streng opvoeder, die niet schroomde om op te treden. Er is een brief uit oktober 1778 van Busch aan de vader van een 12-jarige jongen die zich op kostschool misdragen had. Busch wond er geen doekjes om! Het ging dan ook om een “verwend kreng”, dat de mademoiselle lastigviel, medeleerlingen tiranniseerde en op een gegeven moment zelfs het clavecimbel in elkaar geslagen had. Het einde van deze schoolcarrière was in zicht gekomen, toen de jongeman een medeleerling geld gaf om samen met hem weg te lopen. De beide avonturiers waren al bij Ravenstein, toen zij werden aangehouden door een “braaf man” (zoals je die zoveel in Ravenstein aantreft, natuurlijk) die ze naar Herpen terugbracht. Busch stuurde de jongeman van school af en de ouders een fikse rekening.

Van de hand van Busch zijn ook een paar rijmen bewaard, die wel iets laten zien van ’s mans opvattingen (al is het literaire gehalte misschien wat minder):

          

Maakt uw letters na vermoogen

dat se voor een ieders oogen

cierlijk staan en even net

glat van snee en maatig vet,

dan zal men u naar vermoogen

prijzen en uw naam verhoogen.

          en                      

Dogters die tot elven slaapen

en veel door de vensters gaapen

en veel voor den spiegel staan,

laaten ’t huiswerk ongedaan;

’t is een erfzond van de vrouwen

die zij na den doop behouwen.

Reacties (13)

R.van Berkom zei op 8 april 2010 om 14:56
Hé, dat is interessant. Willem Busch (Buss) komt voor in de stamboom van mijn vrouw. Hij was ook organist en koster en werd geboren in Oploo in 1745. Zijn dochter trouwde met Johan Engelbert Peters, die diezelfde woning een Latijnse school had.
Ik zou dat boekje graag eens willen inzien. Waar kan dat?
Mariët Bruggeman, namens BHIC bhic zei op 18 mei 2010 om 09:20
Beste Meneer van Berkom,
het verhaal over de koopman en kostschoolhouder Busch is een verhaal dat ooit (erg lang geleden) is geplaatst op onze eerste website (www.brabantarchieven.nl) die wij samen met een drietal streekarchieven onderhielden. Tegenwoordig zijn wij met 2 van deze streekarchieven gefuseerd en de persoon die toen de foto heeft gemaakt van het boekje is inmiddels dus ook mijn collega geworden. Ik heb, samen met hem, zowat het gehele parochie-archief doorgenomen om dit betreffende kasboekje terug te vinden, maar helaas. We kunnen het niet meer traceren. Hoe vervelend ik dit ook vind, ik kan u niet aan dit boekje helpen. Zeer waarschijnlijk is het ooit verkeerd opgeborgen, maar tussen onze bijna 30 km aan archieven is het ondoenlijk om alle dozen open te maken.
We houden het zeker in de gaten en zodra we iets meer weten, mailen we u hierover terug.
Onze excuses voor alle ongemakken en met vriendelijke groeten,
R.van Berkom zei op 26 mei 2010 om 15:00
Beste mevrouw Bruggeman,
Dank voor de moeite die u genomen heeft om het boekje te traceren. Jammer dat het (nog) niet gevonden is. Uw archiefmateriaal is gigantisch, dat weet ik. Zou het kunnen zijn dat het boekje opgeslagen is in het archief van "Land van Ravenstein"? Het is maar een idee.
Hartelijke groeten ook aan de heer H.Buijks inmiddels uw collega.
Mariët Bruggeman, namens BHIC bhic zei op 31 mei 2010 om 11:56
Dank u wel voor uw reactie, Meneer van Berkom. En ik heb de groeten gedaan aan Henk Buijks, hoor.
Verder heb ik een groot aantal inventarissen doorgenomen met betrekking tot het Land van Ravenstein, maar helaas niets kunnen vinden. Jammer dat ook deze tip niets oplevert, maar ik houd me aanbevolen voor nieuwe ideeën.
Mariët Bruggeman, namens BHIC bhic zei op 9 september 2010 om 11:43
Beste Meneer van Berkom, we hebben goed nieuws voor u. Het kasboekje is gevonden. Het zit in inventarisnummer 14 (ongeinventariseerd materiaal) van het Dorpsarchief van Herpen (toegangsnummer 7384). Mijn collega Henk Buijks heeft het daarin gevonden. Als u me even laat weten of u het boekje nog in wilt zien, dan zorg ik dat het voor u klaarligt.
Met vriendelijke groeten,
R.van Berkom zei op 9 september 2010 om 18:36
Dat is werkelijk goed nieuws. "Zoekt en ge vindt zult", zei ooit eens een Herpenaar tegen mij. Hartelijk dank en een afspraak is inmiddels gemaakt.
Anneke van den Berg zei op 30 november 2011 om 21:35
Wij, Anneke, Meggie en Reina, zijn als kleindochters van Reinier van Berkel, op zijn beurt weer achterkleinzoon van Willem Buss, blij dat we dit verloren gewaande boekje, wat in bezit was van onze moeder, teruggevonden is en hier nu goed bewaard wordt.
Het is prachtig om te lezen wat enkele mannen in die tijd ontvingen voor het schoonhouden van "de Wettering"nu Hertogswetering.
Henk Buijks, namens BHIC bhic zei op 1 december 2011 om 08:19
@Anneke, Meggie en Reina, fijn dat jullie genoten hebben van het kasboekje van Willem Buss. Ik trof het 'n aantal jaren geleden aan in het parochiearchief van Herpen en begreep toen natuurlijk dat het daarin oorspronkelijk niet thuishoorde. We hebben het daarna aan het dorpsarchief van Herpen toegevoegd. Vroeg me wel af of jullie weten hoe het in de pastorie is terechtgekomen.
jos van Berkel Grave zei op 15 januari 2012 om 21:16
betr stamboom Reinier van Berkel,

Ik ben zelf bezig met mijn eigen stamboom, daarin komt de naam Reinier van Berkel enkele keren voor ( vanaf 1721, Herpen ) en kan deze persoon niet helemaal plaatsen in mijn stamboom. Welicht kan Anneke van den Berg mij hiermee verder helpen. Graag haar e-mail adres.
Mariët Bruggeman, namens BHIC bhic zei op 16 januari 2012 om 13:24
Beste Jos,

aangezien wij nooit email- en adresgegevens aan derden mogen doorgeven, heb ik Anneke van den Berg even gewezen op je reactie en gevraagd of zij contact met je op wil nemen.
Met vriendelijke groeten,
Anneke van den Berg zei op 29 januari 2012 om 19:29
Beste Mariët, dank voor je bericht. Na ondersteuning door Rien van Berkom, dé genealoog in onze familie van Berkel, blijkt dat er geen familiebanden bestaan met de heer Jos van Berkel uit Grave.

Dank ook de heer Buijks, ik ben nog opzoek naar de herkomst (envelop van congregatie MillHill uit Liverpool gericht aan pastoor Driever) en laat het weten.
jos van Berkel zei op 25 november 2014 om 20:28
Beste Anneke,
Ik wil nog reageren op jouw bericht van 29-01-2012
Jouw grootvader is Reinier van Berkel ( 1866-1958 ), via zijn vader Franciscus kom ik bij zijn grootvader Wilhelmus ( 1766-1845) Deze had een broer Petrus (1760-1831) Via zijn zoon Adrianus kom ik bij kleinzoon Petrus (1831-1906)
Diens zoon Adrianus ( 1881-1961) was mijn opa.
Er is dus wel een familieband tussen ons.
Wie is overigens Rien van Berkom ?
Graag je reactie, alvast bedankt.
Rini de Groot. zei op 25 november 2014 om 23:22
Anneke
Mijn broers zijn van de Congregatie van Mill Hill.
Informeer bij Mill Hill Vrijland
in Oosterbeek. 026-3398077

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Doe mee en vertel jouw verhaal!