i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Grave
Tags:

Massale militaire operaties in Grave

vertelde op 9 oktober 2019 om 09:22 uur

Onlangs is vrijwel het gehele Graafse stadsarchief gedigitaliseerd en kan iedereen zich vergapen aan prachtige eeuwenoude stukken. De logies- en serviesrekeningen vormen wellicht een wat minder bekende bron, maar zijn zeker de moeite waard. Vooral tijdens de oorlogsperioden puilde het vestingstadje uit van de massa's militairen die vaak bij burgers ingekwartierd moesten worden. Dit bracht natuurlijk de nodige problemen met zich mee, die eeuwen later nog steeds zichtbaar zijn in het stadsarchief.

Kaart van het beleg van Grave in 1602

De officiële naam van het proces waar we naar gaan kijken, is 'de ontvangsten en distributie van logies- en serviesgelden.' In modern Nederlands betekent het dat er wordt gekeken naar de ontvangsten en verspreiding van de vergoedingen die burgers ontvingen voor het onderbrengen van soldaten (logiesgelden) en de lonen die officieren en soldaten betaald kregen (serviesgelden).
 
Deze handelingen zijn onder meer vastgelegd in een serie serviesrekeningen, die in Grave in 1602 begint. Hieronder zie je twee voorbeelden van dergelijke rekeningen, één uit de periode 1627-1629 en één uit 1662-1665. Het verschil in omvang van de rekeningen is te verklaren door de toename van het aantal oorlogshandelingen tijdens de Nederlandse Opstand en de afname daarvan na de Vrede van Münster in 1648.
 
De omvangrijke serviesrekeningen uit 1627-1629
 
De compacte rekeningen uit de periode 1662-1665 na de Vrede van Münster
 
Inkwartiering

Een verzameling logiesbriefjes uit begin 19e eeuw
Tot en met begin 19e eeuw gingen de Graafse burgers gebukt onder de last van de aanwezigheid van vele militairen. De meeste burgers werden namelijk gedwongen slaapplaatsen aan de soldaten aan te bieden. Hiervoor kregen zij uiteraard een vergoeding, de zogenaamde logiesgelden, van de Raad van State. Deze logiesgelden werden door het stadsbestuur namens de Raad uitgekeerd en dit resulteerde vaak in onenigheid over achterstallige betalingen.
 
Om de vergoedingen te ontvangen, werd per gezin bijgehouden hoeveel soldaten er waren ondergebracht op zogenaamde logiesbriefjes. Hieronder een voorbeeld van dergelijke briefjes, waarbij ook duidelijk de schade aan de archiefstukken te zien is, veroorzaakt door de brand op het gemeentehuis in 1902.
 
 
Eindelijk: kazernes!

De burgers begonnen steeds meer te klagen over de vele soldaten die de stad moest herbergen. Op een gegeven moment, in 1629, waren er maar liefst 4000 militairen in Grave gelegerd, terwijl het vestingstadje zelf slechts 2000 inwoners telde! Steeds meer stemmen gingen op voor het bouwen van kazernes. Onderstaande notitie van het stadsbestuur laat het overschot aan militairen goed zien. Hiermee wilden de bestuurders aan de hogere autoriteiten de penibele situatie duidelijk maken en zo toestemming vragen voor de bouw van kazernes. Uiteindelijk werd deze toestemming pas in 1743 door de Raad van State verleend. Helaas was de capaciteit van de kazernes niet altijd groot genoeg, waardoor sommige burgers opnieuw tot inkwartiering van soldaten werden gedwongen.
 
Notitie van het stadsbestuur in 1742 met een opsomming van het aantal huizen (309) en het aantal gelegerde militairen (rond de 1500) in Grave
 
Klik hier om direct de scans van het stadsbestuur Grave te bekijken, zodat je zelf ook de vele mooie archiefschatten van dit eeuwenoude vestingstadje kunt ontdekken. 
 
Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 2 november 2009 om 11:20 uur

Vestingstad Grave

vertelde op 15 mei 2014 om 15:36 uur

Grave bevrijd