i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Mill en Sint Hubert
Tags:

Mill in vogelvlucht

vertelde op 8 augustus 2009 om 09:57 uur

Mill is een van de 33 dorpen in het Land van Cuijk. In het noorden grenst Mill aan Grave. Ten noordwesten ligt Langenboom. Uden en Zeeland liggen westwaarts aan de andere kant van de Middenpeelweg. Aan de oostzijde ligt Haps, gemeente Cuijk. Even ten zuidoosten van Mill ligt Sint Hubert. Iets verder naar het zuiden ligt Wanroij, gemeente Sint-Anthonis.

Mill en Sint Hubert anno 1866Mill maakt samen met de dorpen Sint Hubert, Langenboom en Wilbertoord deel uit van de gemeente Mill en Sint Hubert.

Verder bestaat de gemeente uit een aantal kleine gehuchtjes en kleinschalige bewoning, zoals Molenheide, Borneo, Bruggen, De Gagel, Zuid Carolina en De Dellen.

De gemeente beslaat een grondoppervlak van 5.104 ha. Een groot deel van die grond wordt gebruikt voor de landbouw.

Het PeelkanaalMill ligt landinwaarts, de Maas ligt kilometers verder naar het oosten. In het noorden stroomt de Raam. Ten westen, aftakkend van de Raam, is het Peelkanaal gegraven door de voormalige woeste gronden.

Rondom Mill hebben aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw grootschalige ontginningen plaatsgevonden. Van de voormalige heidegronden rondom Mill is dan ook niets meer over. Slechts een enkele naam als Molenheide herinnert ons nog aan de tijden van weleer.

De naam

Waar de naam Mill vandaan komt is niet echt zonneklaar. In de loop der tijd heeft men allerlei verklaringen bedacht, maar geen daarvan is echt overtuigend. Mill zou afgeleid kunnen zijn van het Latijnse molendinum (molen), zoals ook het Engelse woord mill. Ook wordt wel gedacht aan een samentrekking van “middel” (een dorpje midden tussen andere in, zoals bijvoorbeeld ook Halfweg; een voorbeeld dichterbij is de Milakker onder Heeswijk, waarmee de middelste akker van bijvoorbeeld een drietal akkers werd aangeduid). Je kunt ook denken aan "the middle of nowhere".

Mil met één lEen meer speculatieve benadering is dat Mill afgeleid zou zijn van een oudere vorm (die we echter niet uit de overlevering kennen) Milliheim, ofwel het huis van een zekere Millo. We noemen het maar, voor de zekerheid.

De naam komt voor het eerst geschreven voor in een oorkonde uit 1166, waar gesproken wordt van Millen. Een afschrift van deze oorkonde is bewaard gebleven in het archief van de abdij Mariënweerd bij Beesd.

Een variant op deze spelling is “Myl of Mylle”. In de 19e eeuw schreef men de naam met slechts één ‘L’. Blijkbaar vond men dat op een gegeven moment te kaal en begon men, ongeveer vanaf 1870, in de officiële stukken “Mil” met twee “l”-en te schrijven.

Gemeentewapen

De Hoge Raad van Adel verleende op 20 februari 1816 aan Mill het volgende gemeentewapen:

“Zijnde van lazuur beladen met Sint Willibrordus van goud”.

De keuze voor Sint Willibrordus lag voor de hand: Willibrord is de beschermheilige van Mill. De schepenen gebruikten vóór de Franse Tijd de schutspatroon ook al op hun zegel: het ‘nieuwe’ gemeentewapen was gelijk aan het schependomszegel dat rond 1800 werd gesneden. Op een ouder schepenzegel staat Willibrordus ook afgebeeld, maar dan met een boek in zijn rechterhand en naast hem een schildje, waarop een vogel zit.

Schutspatroon

De band tussen Mill en Willibrord gaat ver terug. Rond 700 was deze Angelsaksische missionaris hoogstwaarschijnlijk eigenaar van bezittingen in en rondom Mill. Na zijn dood vervielen de bezittingen aan de abdij te Echternach. In de twaalfde eeuw kreeg abdij Mariënweerd bij Beesd toestemming om op het oude landgoed Pisla de mis te vieren. Toen de kerk van Mill zich eeuwen later losmaakte van Boxmeer, koos men als herinnering aan de oude band met Echternach de heilige Willibrord als schutspatroon voor de nieuwe parochie. En die is dat tot op heden gebleven.

Oudste bewoning en middelen van bestaan

De geschiedenis van Mill gaat terug tot in de middeleeuwen. Kloosterbezittingen werden o.a. bewerkt door inwoners die hun middelen van bestaan vonden in de landbouw. Nog steeds is de landbouw in de gemeente Mill en Sint Hubert een belangrijke bron van inkomsten. De opkomst van de houtindustrie in het begin van de vorige eeuw zorgde voor een verandering, al bleef de landbouw de voornaamste sector.

De laatste decennia is er wel een verschuiving merkbaar naar andere sectoren. Door Voorbeeld van de houtindustrie, de fabriek van Van Houtde vergroting van de mobiliteit vonden de afgelopen jaren steeds meer Millenaren hun emplooi verder weg in de industrie en de dienstverlening. Mill heeft wel een belangrijke centrumfunctie voor het omliggende gebied. “Voor de grotere boodschappen ga je naar Mill”.

Bevolking

Een relatief groot deel van de bevolking bestaat nog steeds uit landbouwers. De bevolking is overwegend Rooms-katholiek. De enkele protestanten kerken in Boxmeer of Grave, voor zover men nog naar de kerk gaat. Mill telt op dit moment ongeveer 6.000 inwoners. Daarmee is het verreweg het grootste dorp van de ruim 11.000 inwoners tellende gemeente.

In het verleden was de gemeente Mill een heel stuk kleiner. Bij de volkstelling van 1795 woonden er 1.041 inwoners in Mill en 269 in Sint Hubert. In 1829 was dat aantal gegroeid tot 2.150 inwoners. Twintig jaar later was het aantal al gegroeid tot 2.425 inwoners. In 1859 is de gemeente echter weer terug op het niveau van 1829, vrijwel zeker als gevolg van een emigratiegolf naar Amerika.

Daarna groeit de bevolking heel geleidelijk tot boven de 3.000. We zitten dan inmiddels rond 1910. In augustus 1933 werd de 4.000e inwoner ingeschreven. Na de Tweede Wereldoorlog groeide de bevolking relatief snel. Op 21 juni 1966 werd de 9.000e inwoner geboren. Ruim 13 jaar later passeerde de gemeente Mill en Sint Hubert de magische grens van 10.000 inwoners. De 11.000e inwoner werd op 25 juli 1997 geboren. Anno 2007 waren er nog steeds iets meer dan 11.000 inwoners, van wie er ruim 6.000 in Mill woonden.

Kasteel TongelaarMonumenten

Hoewel Mill relatief klein is, bezit het dorp een omvangrijk cultuurhistorisch erfgoed. Zo ligt vlakbij Mill zelf het Huis Aldendriel. Op het landgoed Tongelaar is het kasteel met de gelijkluidende naam te bewonderen. Na de opheffing van Gassel en Beers in 1994 werd dit Mills grondgebied.

Opmerkelijk

Sinds enkele jaren heeft Mill een eigen “ziekenhuis”, Via Sana (de gezonde weg) geheten. Het is een medische kliniek die het midden houdt tussen een gewoon ziekenhuis en een particuliere kliniek. Via Sana is enkele jaren geleden opgericht door de eigenaren van Fitland in samenwerking met specialisten van het Universitair Medisch Centrum Radboud te Nijmegen. Er worden zowel operaties verricht die vergoed worden door de zorgverzekeraars, als ingrepen op basis van eigen keuze, zoals ooglidcorrecties.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (9)

Tiny Blom zei op 19 september 2008 om 19:29 uur

Ik ben al een tijdje op zoek naar wanneer de gemeente Mill en St. Hubert is ontstaan. Wellicht weten jullie dit en ik zou dit graag van jullie vernemen.

Ik ben lid van het St. Barbaragilde in St. Hubert en wij bestaan in 2015 300 jaar. Ik heb vernomen dat in dat jaar de gemeente dan 200 jaar bestaat. Is dit zo??

m.vr. gr.: Tiny Blom, St. Hubert

Jan Lange. Nw.Vennep zei op 19 september 2008 om 21:51 uur

Tiny, speurwerk naar de oprichtingsacte is nodig ! In de website worden 2 data genoemd. In 1810 worden de dorpen Mill en St. Hubert samengevoegd tot de ene gemeente Mill en St. Hubert (zie De Verstraaten's en "hun" gemeente). Op 20 februari 1816 wordt het gemeentewapen vastgesteld. Ik denk dus, dat het St. Barbaragilde in 2015 zijn eigen feestje moet vieren !

Marilou Nillesen, namens het BHIC zei op 22 september 2008 om 12:03 uur

Beste Tiny en Jan,

Het is misschien wat verwarrend maar het ontstaan van een gemeente en de toekenning van een gemeentewapen staan los van elkaar. Mill en St. Hubert zijn in 1810 samengevoegd (het jubileum laat daarmee niet lang op zich wachten) en het gemeentewapen werd in 1816 toegekend.
Succes met de voorbereidingen van het gildefeest!

doeterniettoe zei op 16 november 2008 om 16:51 uur

Als ik het mij goed goed herinner bestond Mill in 1974 650 jaar, dat is toen groots gevierd. Ik heb m'n rekenmachine niet bij de hand anders zou ik zo effe uitrekenen wanneer Mill (officieel dus) is ontstaan.

doeterniettoe zei op 16 november 2008 om 17:10 uur

weer typisch zo'n touristisch reclamepraatje. Zou het niet beter zijn dat Mylleheem de openbaarheid opzoekt en hun archieven openbaar maakt? Dwz op het internet publiceert? Nu is het de kennis van een handjevol "vooraanstaanden", terwijl die gewoon voor een breed Mills publiek toegankelijk moet zijn, daar hebben de inwoners recht op.

doeterniettoe zei op 16 november 2008 om 17:12 uur
Jan Lange. Nw.Vennep zei op 18 november 2008 om 22:27 uur

Waar inwoners van Mill mijn inziens ook recht op hebben is, dat ingezonden stukken met naam en toenaam en niet a la "Geen Stijl.nl" ondertekend worden. Het 650- jarig feest, dat in 1976 gevierd is, onder meer met een herdenkingsboekje, slaat op het feit, dat in 1326 de parochie (en niet de gemeente) Mill is opgericht. De naam Mill is echter veel ouder. De hypothese is, dat halverwege de 12-e eeuw de oudere (de aan Echternach gerelateerde) naam Pusselen vervangen is door het woord "Mill(en)", waarschijnlijk inderdaad door een dan (door de Heren van Cuijk) nieuw opgerichte molen in Mill. Wellicht in plaats van de toentertijd in de nabijheid van Escharen, lager aan de Raam gelegen, in onbruik geraakte watermolen aldaar. Zie elders op deze site bij Mill en Escharen.

L. Keunen, historisch geograaf zei op 30 november 2010 om 09:55 uur

Beste Jan en Tiny,

De viering van het 650-jarig 'bestaan' heeft te maken met een eerste vermelding in de schriftelijke bronnen uit 1326. Dat is geen moment van oprichting, maar een eerste vermelding (alhoewel er in 1156-1160 en 1307 ook al vermeldingen zijn van onroerend goed in Mill!). Kun je dus feitelijk niets uit afleiden, zoals zo vaak met eerste vermeldingen. Gewoond werd er, blijkens archeologische vondsten, al veel eerder in deze regio. Dat de naam Mill afkomstig zou zijn van 'molen', is ook zo'n fabeltje. Taalkundig kan dat niet, en bovendien is de naam qua vorm ook veel ouder dan de 12e eeuw (een zogenaamde éénstammige naam). We moeten eerder denken aan een terreingesteldheid, zoals 'fijn zand' of 'vochtige akkergrond', die voor de bewoners onderscheidend was om ergens te gaan wonen en boeren. Vanuit dat perspectief ontstonden zeer veel toponiemen in de periode vóór 1000.

Hub. Verstraaten zei op 10 november 2011 om 17:16 uur

Op de Website

studio-domeinzicht.jouwweb.nl
staat een overvloed aan info, betreffende het ontstaan van Mill/Mil.

Hub. Verstraaten:
Stichting Myllesheem.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: