skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman Bhic

Nistelrode in vogelvlucht

Rien Wols
Rien Wols Bhic
vertelde op 17 oktober 2009
bijgewerkt op 30 april 2014
Tot 1 januari 1994 was Nistelrode een zelfstandige gemeente in het noordoosten van Noord-Brabant, tussen Oss, Uden en Zeeland. Deze gemeente besloeg een oppervlakte van 3.299 ha en telde twee kerkdorpen - Nistelrode en Vorstenbosch – en een gedeelte van Loosbroek. Nistelrode bestond uit de volgende wijken: Laar, Maxend, Menzel, Delst, Donzel, Kleinwijk, Weijen en Loo.
Nistelrode anno 1865 (J. Kuiper, Gemeenteatlas) De naam

De oorspronkelijke naam van het dorp was "Nisterle". De uitgang "le" is hetzelfde als "loo" dat "bos" betekent. "Nister" kan te maken hebben met "nittel" ofwel (brand)netel. Dan zou de oudste naam dus bos vol netels betekend hebben.

Een andere mogelijkheid is dat "nester" het "westen" betekent. In dat geval gaat het dus om het Westerbos, om het zo maar eens te zeggen.

De naam van het dorp zou aan het begin van de 15e eeuw zijn veranderd in "Nistelrode", waarbij het tweede element samenhangt met rooien, ofwel ontginnen.

Oudste vermelding

Tussen 1200 en 1237 wordt "Nisterle" voor het eerst genoemd in schriftelijke bronnen, namelijk in een lijst van goederen en rechten van de abdij van Berne bij Heusden.

In 1291 is er sprake van goederen gelegen in de "parrochia de Nysterle". De term "parrochia" duidt op een plaatselijke kerkelijke gemeente. De eerste kerk, toegewijd aan Sint-Lambertus, stond aan de rand van de Maashorst, in het gehucht Kleinwijk.

In juli 1296 kregen de inwoners van Nysterle hun gement (gemeenschappelijke grond) in gebruik van hertog Jan II. Zijn zoon Jan III voerde in 1328 een schout ten tonele, waarschijnlijk de schout van het kwartier Maasland. Nistelrode behoorde tot het kwartier Maasland, waarvan Oss de hoofdstad was.

Daarmee hebben we ook het eerste schriftelijke bewijs dat in Nistelrode een plaatselijk bestuur in opbouw was. Vanaf 1391-1392 weten we in ieder geval dat er een schepenbank bestond.

Gemeentewapen

Op 16 juli 1817 stelde de Hoge Raad van Adel het gemeentewapen vast: "In blauw het beeld van de H.Lambertus van goud, hebbende in de rechterhand de staf en op de geheven linkerhand een kerkgebouw."

Dit wapen is afgeleid van het schependomszegel en stelt natuurlijk de parochieheilige voor.

Omdat de weefnijverheid vroeger van groot belang was in de gemeente, staan in de vlag van de gemeente ook enkele weversspoelen afgebeeld.

Middelen van bestaan

In de achttiende eeuw vormde de linnenweverij een belangrijke nevenactiviteit voor de overwegend agrarische bevolking. In 1794 waren er maar liefst 200 wevers actief. Toen eind negentiende eeuw deze tak van nijverheid meer en meer verhuisde naar de fabriek, kwamen de weefgetouwen in Nistelrode stil te staan.

Inmiddels was in 1858 de eerste verharde weg gereedgekomen: Uden - Nistelrode - Heesch. Pastoor Prinssen had bedongen dat deze weg werd aangelegd langs de in 1841-1842 nieuw gebouwde Sint-Lambertuskerk in Laar. Nog dichterbij kwam de buitenwereld ten gevolge van de aanleg van de stoomtramverbinding Oss-Heesch-Nistelrode-Uden-Veghel.

Bevolkingsontwikkeling

In 1813 telde Nistelrode 1.533 inwoners. Halverwege de 19e eeuw was dat langzaam aangegroeid tot 2.301, maar daarna leek er wel een soort stilstand opgetreden. In 1900 woonden er nog minder mensen dan in 1850, namelijk 2.174. Zoals in veel plaatsen kwam na de Tweede Wereldoorlog de bevolkingsgroei pas goed op gang. In 1950 telde Nistelrode 3.772, twintig jaar later waren dat er 5.585 en bij de opheffing van de gemeente (weer ruim twintig jaar later) 7.136.

Reacties (13)

Frank zei op 21 januari 2009 om 21:47
Helaas is het dorp Vorstenbosch op BHIC.nl nog steeds 'slechts' te vinden onder de 15 jaar geleden opgeheven gemeente Nistelrode.

Mariët Bruggeman, namens BHIC bhic zei op 23 januari 2009 om 10:35
Beste Frank,
je hebt helemaal gelijk dat je Vorstenbosch pas vindt door eerst onder de gemeente Nistelrode (of Bernheze) te kijken. De reden hiervoor is dat wij bij onze lokale pagina's uitgegaan zijn van gemeenten en Vorstenbosch is een kerkdorp en valt daardoor onder de gemeente Nistelrode. De bedoeling van onze lokale pagina's is om een begin te maken met het beschrijven van de geschiedenis van een bepaalde plaats. Maar we zijn natuurlijk afhankelijk van andere bezoekers van onze website voor hun bijdragen, foto's en verhalen.
We zagen trouwens aan je emailadres dat je webmaster bent van een hele leuke <a href="http://www.vorstenbosch-info.nl" target="_blank">website</a>, en zagen daar ontzettend aardige initiatieven, vooral het bijnamenwoordenboek zullen mensen graag lezen.
Graag nodig ik je daarom uit om eens met ons in gesprek te komen om samen een mooi digitaal geschiedenisboekje van Vorstenbosch te maken. Laat me maar even weten wat je hiervan vindt.
Luciën Bressers www.udenarchief.nl zei op 14 december 2013 om 01:04
Wanneer is dit kerkje in Nistelrode afgebroken? Ik heb een foto van een kerkje dat er erg veel op lijkt. Kan dit kloppen of ben ik misschien blij met een &quot;dooie mus&quot;??
R.van Berkom zei op 14 december 2013 om 19:24
Dit kerkje is rond 1841 afgebroken op de toren na. Dooie mus??
Luciën Bressers www.udenarchief.nl zei op 14 december 2013 om 19:29
Hoi Rien
Ik had het zelf ondertussen ook al gezien.
Inderdaad een &quot;dooie mus&quot;.
Maar komt binnenkort hoogst waarschijnlijk wel ander mooi materiaal over Nistelrode ter beschikking.
R.van Berkom zei op 14 december 2013 om 20:18
Wacht met spanning af.
Gr.
Luciën Bressers - www.udenarchief.nl zei op 14 december 2013 om 20:24
Ik heb hierover gisteren een email gestuurd naar de secretaris van de heemkundekring Nistelvorst.
Ben in afwachting van een reactie.
Henk Buijks, namens BHIC bhic zei op 16 december 2013 om 09:49
Ook wij vinden deze berichten spannend, @Luciën en Rien.....
Luciën Bressers www.udenarchief.nl zei op 23 december 2013 om 15:51
Op deze site vind ik niets over Toon van Duren, de amateur historicus van Nistelrode uit het begin van de twintigste eeuw. Wie weet er iets over hem?
Omdat ik hier geen bijlage kan toevoegen, stuur ik een foto van hem rechtstreeks naar Henk Buijks.
R.van Berkom zei op 23 december 2013 om 16:50
Wil je iets weten over Toon van Duren of over zijn boeken die hij schreef?
Bij de heemkundekring Nistelvorst is veel over zijn leven en boeken bekend.
Luciën Bressers www.udenarchief.nl zei op 23 december 2013 om 18:46
Ik ben bezig met scannen van een collectie glasplaatnegatieven van hem. Veel mooi materiaal van Nistelrode, maar ook enkele uit Heesch, Oss en gelukkig zitten er ook Udense platen tussen.
Henk Geurts
Henk Geurts zei op 31 oktober 2019 om 12:43
Hallo Luciën,
Het originele boek van Toon van Duren ligt in de bibliotheek van HKK Nistelvorst. Echter het wordt niet uitgeleend. In dit boek staat een schets van de oude kerk op Kleinwijk en van de Kapel op Laar.
Via drs. Lambert van den Heuvel zijn we op het spoor gekomen van een aantal geweldige landschapstekeningen van Thomas Sandby. Zie daarvoor het boekje van Lambert: "De betekenis van de Oostenrijkse Successieoorlog voor oostelijk Staats Brabant 1740-1748."
Thomas was tekenaar onder de hertog van Cumberland toen het hoofdkwartier zich in de oude kerk bevond. Vanaf de toren is er toen in 1748 een helder panorama geschilderd met de kerken van Heesch tot aan Ravenstein. Op een andere tekening zie je het legerkamp met tenten en met het kerkje op de achtergrond.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: