skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen Bhic

Oorlog liet veel sporen na in stadsbeeld

De oorlog veroorzaakte persoonlijk leed en sloeg gaten in de stad. Het prachtige station ging verloren. Een verhaal uit het 'Brabants Dagblad' van 22 oktober 2014. Bij de bevrijding van Den Bosch werden naar schatting 240.000 granaten afgevuurd.

 Behalve 219 Britse doden en vermisten en 274 gesneuvelde Duitsers kwamen bij de bevrijding 118 burgers om het leven, en raakten 80 burgers zwaar gewond.

Er was dus veel persoonlijk leed. Maar tot in lengte van vele jaren liet de oorlog ook zichtbare sporen na in stad en omliggende dorpen.

Foto Stadsarchief 's-Hertogenbosch, voormalig station rond eeuwwisseling 1900

Foto: Stadsarchief 's-Hertogenbosch, station rond 1900 

Als gevolg van de beschietingen in oktober 1944 en in de maanden erna waren de meeste woningen in Den Bosch min of meer beschadigd geraakt.

Liefst 722 panden werden totaal verwoest of onherstelbaar beschadigd. Er zaten gaten in de gevelwand van de Markt, er was veel schade in onder andere het Hinthamerpark, bij Sluis 0, en in de wijk Het Zand rond het stationsgebouw, het Brugplein en de woonwijk Lombok. In Engelen en Empel werden vernielingen aangericht. Empel werd op een andere plek opnieuw opgebouwd. Tijdens de oorlog was op het stadhuis al nagedacht over een saneringsplan om de uit zijn voegen barstende stad te vernieuwen. In 1946 kwam een wederopbouwplan voor de zwaarst getroffen stadsdelen. Hierbij werd rekening gehouden met nieuwe ideeën voor stadsvernieuwing.

De oorlog had een gat geslagen in de Visstraat. Vanaf de Sint-Janssingel werd de rooilijn teruggelegd zodat een brede toegangsweg naar de stad ontstond. De rooilijn tussen Karrenstraat en Hoge Steenweg zou later nog worden aangepast, maar dat is nooit gebeurd. De woonwijk Lombok, de zuidpunt van Het Zand, werd niet hersteld. Daar verrees het nieuwe kantoor van de Pnem (nu Essent). Het Emmaplein was vóór de oorlog trapeziumvormig, maar werd bij het herstel rechthoekig. De oude trapeziumvorm is nog mooi te zien aan de stompe hoek in de herstelde bebouwing van Emmaplein/Korte Havenstraat. Bij Sluis 0 verdween de Diepstraat en kwam nieuwbouw voor bejaardenhuis Antoniegaarde.

Wat zichtbare schade betreft waren de Bosschenaren in hun hart vermoedelijk het meest geraakt door de verwoesting van het monumentale station uit 1896 van architect Eduard Cuypers.
‘Den Bosch bezat een schoon station, dat men de stad benijden kon, Een oorlog komt, het wordt gekraakt, de daders worden zeer gelaakt, Nu welt de vraag ons naar de keel: hoe krijgen wij dat ding weer heel?’
Zo luidden de eerste regels van een spotdicht van begin 1951, toen een plan was gepresenteerd om de nog steeds overeind staande restanten van het uitgebrande oude station te slopen en te vervangen door een nieuw ontwerp van ir. S. van Ravesteyn.

Cuypers’ station, Hollandse neorenaissancestijl met rijke decoraties in ex- en interieur, had de toegang tot de stad een enorme allure gegeven. Er werd veelvuldig gepleit voor restauratie of herbouw. Ook het stadsbestuur wilde dat aanvankelijk, maar liet zich tenslotte overtuigen door de Nederlandse Spoorwegen, dat om diverse redenen een nieuw station wilde. De perronkappen bleven wel behouden en overleefden zelfs het inmiddels alweer gesloopte station van Van Ravesteyn.

Brabants Dagblad woensdag 22 oktober 2014 | 26-27

Reacties (20)

Gerard H.A.A. de Bie
Gerard H.A.A. de Bie zei op 17 mei 2015 om 16:03
Vreemd dat ik over de overbekende St. Jans markt, een markt waar m'n opa vanuit Boekel al in de twintiger jaren met 't eerste vrachtwagentje in het dorp naar toe reed samen met boeren of middenstander uit 't dorp om te gaan handelen, hier geen enkel verhaal vind.
Ik vind er wel iets over in "De Katholieke Illustratie"van 1923 - 1924 op bladzijde 499 : 'n foto gemaakt op deze markt met het onderschrift : " De aloude St. Jansmarkt te Den Bosch is in ere hersteld ! Een kijkje op de overdrukke markt, op Woensdag 25 juni.
Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 20 mei 2015 om 16:01
Daar heb je gelijk in Gerard, wellicht weet jij nog leuke verhalen te vertellen over de St.Jans Markt in 's-Hertogenbosch. Misschien heb je nog herinneringen aan je opa ?
Jules Vismale zei op 5 juni 2015 om 22:15
Het is zo vreselijk dat het prachtige station van 's-Hertogenbosch (1896-1944), gemaakt door Eduard Cuypers, door WO II is verdwenen! Alleen op schilderijen, tekeningen en foto's leeft het nog voort en dankzij een grote maquette die ik er ooit van maakte. Ik zou haast wensen dat het vierde station (een walgelijk en slecht functionerend misbaksel!) werd gesloopt en door een replica van het oude station werd vervangen! Dat was tenslotte het mooiste en meest symboliserende station dat hier ooit op 't Zand stond!
Rini de Groot zei op 5 juni 2015 om 23:47
Jules, ja, ik ben het met je eens, telkens wanneer ik de bestaande voorgevel zie, verafschuw ik het.
Ik herinner nog de Paaszaterdag dat het Station werd geopend of het nieuws in de Bosse krant Het Huisgezin stond.
Onlangs heb ik bij Siemei in Veghel de gerestaureerde wijzerplaat terug gezien.
Ik had verwacht dat na de publicatie van de restauratie het storm had gelopen bij Siemei, “geen hond“ werd mij verteld.
En nu wil Den Bosch de klok weer terug, ze hadden niet zo slordig met Kunstwerken om moeten gaan !!
Chris Born zei op 16 september 2017 om 18:21
Mijn moeder woonde op het stationsterrein ten tijde van het bombardement op het stattion. Ik heb een digitale copie van de brief die mijn oma er overschreef bij het archief van den bosch afgegeven. Ik zie het bombarde ment als voorbereiding van 'marketgarden' aangezien een groot station een verbindingspunt is.
Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 19 september 2017 om 15:20
Wat fijn dat je de brief van je moeder bij het Stadsarchief van 's-Hertogenbosch hebt ondergebracht; daar blijft het goed bewaard en kunnen ook anderen daar in meelezen.
Jules Vismale zei op 24 februari 2018 om 16:44
Wie toevallig nog wil weten hoe mijn maquette van het oude station van
's-Hertogenbosch (1896-1944) eruit ziet kan ik doorverwijzen naar twee krantenartikelen uit het Brabants Dagblad rond 2008 en 2011 die ik hieronder zal vertonen:

OUD STATION ALS MAQUETTE

DEN BOSCH - Een kleine vijf jaar werk en heel veel karton, papier en verf zitten in de maquette die Bosschenaar Jules Vismale maakte van het oude Bossche station van architect Eduard Cuypers. Afgelopen zaterdag kreeg de maquette veel belangstelling in het Jheronimus Bosch Art Centre, waar een symposium over de Tweede Wereldoorlog plaatshad.

Tijdens de bevrijding van Den Bosch in oktober 1944 werd het station door het oorlogsgeweld grotendeels verwoest. Na de oorlog werd besloten het prachtige station niet meer te herbouwen, en kwam er het simpeler station van Sybold van Ravesteyn, dat in 1995 werd gesloopt. Doodzonde dat het station van Cuypers weg is, vindt Vismale, en met hem vele Bosschenaren. "Het was een van de mooiste gebouwen die Den Bosch heeft gekend." Het station van Cuypers heeft Vismale altijd gefascineerd, zegt hij. "In 1998 heb ik op basis van foto's er al een tekening van gemaakt. Om de maquette te kunnen maken, heb ik opnieuw heel veel foto's bekeken."

Het station van Eduard Cuypers werd in 1896 gebouwd. Het imposante gebouw was het tweede station van Den Bosch en werd beschouwd als een 'Sieraad voor de poort van het zuiden'. Nog enkele jaren na de oorlog koesterden veel Bosschenaren de ijdele hoop dat het zwaar beschadigde gebouw hersteld zou worden. Maar volgens de Spoorwegen was dat onuitvoerbaar.

Vismale hoorde van het symposium over Den Bosch tijdens de oorlogsjaren, en nam contact op met de organisatie. Zo kwam de twee meter brede maquette zaterdag in het Jheronimus Bosch Art Centre terecht. Op dit moment staat zij weer bij hem thuis. Jules Vismale hoopt echter dat zich een mooie plek aandient, bijvoorbeeld via de Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch, waar de maquette permanent tentoongesteld kan worden. "Misschien dat mensen op dit stukje reageren."

HET OUDE BOSSCHE STATION TOT LEVEN GEWEKT

DEN BOSCH - Vijf jaar heeft hij eraan gewerkt. Vijf lange jaren van oude kartonnen doosjes knippen, papier plakken en verven. Maar dan heb je ook wat. Het oude Bossche station (1896-1944) van Jules Vismale staat als een huis. En zeker weten, ieder detail klopt, want daar heeft de jonge Bosschenaar zich uitvoerig in verdiept.

Dinsdag werd het kunstwerk van Vismale officieel onthuld op een plek die daarvoor het meest geschikt is; het Bossche station, vlak bij de loketten. Daar zal het de komende tijd te zien zijn. Over een definitieve plek voor dit Bossche kunstwerk wordt nog nagedacht.

Inmiddels legt Vismale, die autistisch is, de laatste hand aan de Leonarduskerk die vroeger op de plek van het Brabants Dagblad aan het Emmaplein heeft gestaan. Hij hoopt dat die maquette straks op het kantoor van de krant een mooi plaatsje krijgt.

Hierbij wil ik er nog aan toevoegen dat mijn maquette van het oude station zich in het Museum Dr. Guislain in Gent bevindt en dat ik thans bezig ben om een iets kleinere versie van deze maquette maak die ik oftewel zelf houdt of misschien toch ooit eens wordt vertoond in 's-Hertogenbosch.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 26 februari 2018 om 10:03
Bedankt voor deze mooie aanvulling, Jules! Kun je een foto van je maquette naar ons mailen (info@bhic.nl)? Dan zetten we die hierbij.
Jules Vismale zei op 26 februari 2018 om 20:45
Het is mij helaas niet gelukt om een foto van de maquette van het station te doen mailen daar ik niet exact weet hoe dat moet. Geef mij anders hier gewoon informatie over of ga anders op Google op zoek naar mijn naam met station daarachter en dan zullen jullie ongetwijfeld zeker foto's vinden van de maquette. Alvast bedankt!
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 26 februari 2018 om 22:11
Bedankt Gerard, zo is het mooi opgelost! (toch Jules?)
Jules Vismale zei op 26 februari 2018 om 22:18
@Marilou Nillesen, heb je anders nog niet gekeken op google bij mijn naam met daarachter station waar je goed op kunt zien hoe de maquette er in 2008 en 2011 er precies uit zag en hij heeft toen juist in het Jheronimus Bosch Art Centre en het huidige station tentoongesteld gestaan.
Jules Vismale zei op 28 februari 2018 om 00:32
En wat vinden jullie dan eigenlijk precies van mijn maquette? Ik was trouwens niet eens de eerste persoon die het Bossche station van Eduard Cuypers ooit als maquette nabouwde daar een zekere N.M. Wijmer mij allang voor was geweest. En zijn maquette (overigens wel mooi maar geen exacte kopie van het origineel) staat in de ModelSpoorGroep 's-Hertogenbosch in de wijk Maaspoort, samen met twee maquettes van het eerste station en het derde station van onze Brabantse hoofdstad!
Gerard H.A.A. de Bie
Gerard H.A.A. de Bie zei op 28 februari 2018 om 00:42
Je kunt alleen maar hopen dat ze jouw maquette gaan gebruiken om het weer in ware grote terug te bouwen Jules. En dat is niet ondenkbaar. In de ( nabije) toekomst kan dat zeer waarschijnlijk met kolossale 3D-printers. Althans dat beweren nu al reeds bestaande bedrijven.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 28 februari 2018 om 08:49
Je maquette ziet er indrukwekkend uit, Jules, daar zijn ongetwijfeld heel veel uren in gaan zitten!
Jules Vismale zei op 28 februari 2018 om 21:08
@Gerard H.A.A. de Bie, ik zou er een zeer groot voorstander van zijn als we hier in 's-Hertogenbosch voorgoed van het huidige station, een walgelijk misbaksel dat ook vreselijk slecht functioneert, ijskoud is, kapitalen aan onderhoud kost en dagelijks bij de drakenfontein levensgevaarlijke verkeerschaos oplevert, verlost worden en in Nijmegen zijn er trouwens genoeg mensen die zelfs het monumentalere station (1894-1944) van architect C.H. Peters graag terug willen en een maquette, gemaakt door Loek Bronkhorst, daarvan staat thans in Groesbeek, dus in het Nationaal Bevrijdingsmuseum.
Jules Vismale zei op 3 maart 2018 om 10:12
Ik zal trouwens opnieuw even aankaarten dat ik een kleinere maquette van het oude station aan het namaken ben en deze hopelijk zo snel mogelijk af zal hebben. Dan stuur ik er eventueel foto's van naar het Brabants Dagblad toe met een verhaal erbij en als jullie daar nog meer over willen weten kunnen jullie mij wel op mijn e-mail bereieken ofschoon ik liever geen pogingen doe om deze maquette te exposeren daar dit meer kost dan oplevert.
Gerard H.A.A. de Bie
Gerard H.A.A. de Bie zei op 3 maart 2018 om 11:31
Hint : @jules Vismale ik zou het verhaal met foto's ook doorsturen naar BHIC. Dan kan men het verhaal tot in lengte van dagen blijven opzoeken. Dagblad-artikelen op internet, is mijn ervaring, zijn altijd ver ingekort en verdwijnen meestal na verloop van tijd van internet naar hun archief.
Annemarie van Geloven
Annemarie van Geloven bhic zei op 5 maart 2018 om 11:09
Inderdaad Jules Vismale, bij het BHIC vindt u zeker een platform voor uw verhaal.
U kunt het met de foto's versturen naar info@bhic.nl t.a.v. Marilou Nillesen.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

Doe mee en vertel jouw verhaal!