i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Steenbergen en Kruisland
Tags:

Peilhuisje aan de Vliet

vertelde op 6 juli 2010 om 10:09 uur

Midden op de landtong bij het Benedensas, tussen de uitstromen van de schutsluis en de spuisluis in, staat een witgepleisterd huisje. Het gebouwtje is gedekt met blauwgrijze pannen, de dakgoten en topgevels worden ondersteund door gemetselde rondboogjes, het raampje heeft een keurige roedenverdeling en de deur heeft een stoep. Binnen is het leeg...

Ooit was dit een werkend peilhuisje van Rijkswaterstaat. Vanaf 1874 mat Rijkswaterstaat op 75 plaatsen langs de Nederlandse kunst de eb- en vloedstanden. Dat gebeurde met zogenaamde peilschrijvers, die opgesteld stonden in huisjes zoals dit aan het Steenbergse Sas.

Na de afsluiting van het Volkerak vielen de getijdeverschillen weg, en was het meetpunt dus onbruikbaar geworden. Rijkswaterstaat hief het meetpunt dan ook officieel op in 1987. Dat was zeven jaar (!) nadat de peilschrijver van het Benedensas daadwerkelijk opgehouden had te functioneren. Het meetapparaat zelf was al in 1981 overgebracht naar het kantoor van Rijkswaterstaat Tilburg. Daar is het helemaal opgeknapt en geconserveerd en staat het nog steeds te pronk in de hal van het gebouw.

De peilschrijvers werden door Rijkswaterstaat zelf ontworpen en gefabriceerd. In 1926 kregen alle 75 peilschrijvers hetzelfde model. Het meetinstrument stond in een houten kast, boven een stalen pijp die zes meter diep de grond in ging. Op die diepte was de pijp verbonden met het buitenwater van de spuisluis. Het water in de buis in het peilhuisje stond dus even hoog als het buitenwater. In de buis zat een vlotter die met eb en vloed op en neer ging. Deze vlotter was weer verbonden met een schrijfstift, die de op- en neergaande beweging vastlegde op papier dat op een draaiende trommel was bevestigd. De trommel werd aangedreven door een klok.

Door een ingenieus systeem van tandwielen werd het verschil tussen eb en vloed, dat in werkelijkheid wel drie meter kon bedragen, teruggebracht op schaal 1:20. Eén meter hoogteverschil in het water werd zo vijf centimeter op papier. De waterstandengrafiek werd iedere dag naar Den Haag opgestuurd, waar Rijkswaterstaat ze verzamelde. Van de 75 peilschrijvers die er ooit waren, is die van De Heen nu nog één van de drie resterende.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (10)

LJM Balemans zei op 8 maart 2012 om 22:02 uur

Ik als vrijwilliger en gids in opleiding van Natuurmonumenten op de Dintelse Gorzen vraag me het volgende af:De rolpapier op de schrijver moest dus regelamtig vernieuwd worden of...........Wordt een m ooi verhaaltje bij mijn toekomstige excursies.mvg Leo

LJM Balemans zei op 8 maart 2012 om 22:03 uur

regelamtig....euh regelmatig

Paul Huismans bhic zei op 9 maart 2012 om 08:01 uur

Beste mijnheer of mevrouw Balemans, Leuk dat u dit "waterelement" in uw rondleidingen verwerkt! Het verwisselen van het papier zal ongetwijfeld door medewerkers van Rijkswaterstaat zijn gedaan. Namen zijn ons niet bekend, maar misschien wel bij de bezoekers van deze webpagina. Ook wij houden ons aanbevolen voor verhalen over het peilhuisje, de Vliet en de Benedensas

P vd Sande zei op 9 augustus 2012 om 15:10 uur

'RWS mat vanaf 1874 in 75 peilhuisjes' staat in de tekst.

Is dit betreffende peilhuisje dan ook gebouwd in 1874?

Paul Huismans bhic zei op 24 augustus 2012 om 13:59 uur

Beste mijnheer of mevrouw Vd Sande,
Het bestek voor de bouw van het peilhuisje is van dienstjaar 1873 (Archief Rijkswaterstaat, inventarisnummer 544). Het zal dus in dat jaar of kort daarna zijn gebouwd. Want in 1874 werden ze, zoals in het verhaal wordt verteld, in gebruik genomen.

P vd Sande zei op 25 september 2012 om 15:18 uur

Beste dhr. Huismans.
Dank voor uw antwoord.

Met vriendelijke groet,

Jan en Rietje v.d.Bergh zei op 13 december 2012 om 14:41 uur

Als bewonderaar van A.M. de Jong kom ik in diens boek "De Zware weg" de vermelding tegen van het peilhuisje aan het Benedensas.Ik vermeld hier de bewuste passage: "Daar waren al de populieren,die voor het huis van de Sasbaas stonden en hij zag ook het PEILHUISJE staan aan den oever van het buitengat,de monding van de rivier buiten de sluizen.Hij sloeg een zijpaadje in,sprong een sloot over en liep door een klein,drassig weiland.Dan kroop hij door een gat in de haag en was in de kleine boomgaard van de VEERMAN Hannes." Toevallig zijn we in de voorbije zomer nog bij het peilhuisje geweest.Wat is dat een mooi plekje ! Trouwens het hele Benedensas is schitterend ! Met vriendelijke groet, Jan en Rietje v.d.Bergh,Kruisland

Marilou Nillesen bhic zei op 31 december 2012 om 12:24 uur

Wat een leuke aanvulling, Jan en Rietje! Mooie vondst en leuk dat je dat hier meldt, dank daarvoor.

willy raaijmakers zei op 14 juli 2013 om 15:32 uur

Erg leuk verhaal. In Herwijnen staat het laatste nog werkend peilschijvershuisje , inclusief instrument. Altijd welkom voor een rondleiding. Zie peilschaalhuisje Groet, Willy Raaijmakers, secretaris stichting tot behoud van peilschaalhuisje Herwijnen.

Annemarie van Geloven bhic zei op 15 juli 2013 om 09:37 uur

Wat een juweeltje en zo prachtig onderhouden! Heel goed dat u dit hier meldt omdat peilhuisjes bij het grote publiek niet zo bekend zullen zijn. Is het opgenomen in een fietsroute?

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 5 juli 2010 om 10:29 uur

Sluis Benedensas