skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Jenna The
Jenna The
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Jenna The
Jenna The

Puin, rommel en bloemen op het dak!

Mijn tante Dini overleed in februari 2022 op 89-jarige leeftijd, haar echtgenoot Jan in 2016. Het paar was kinderloos. Ik erfde recent hun fotoboeken. Een goudmijn voor iemand die belangstelling heeft voor de historie van stad en land! Meerdere foto’s van de verbouwing van hun boerderij hebben direct mijn bijzondere aandacht. Bijna verloren gegane herinneringen komen weer boven.

Opruiming
Opruiming

"Ruimen, ruimen en nog eens ruimen". Met deze en bovenstaande onderschriften bij enkele foto's typeerde de toen 34-jarige Everdina (roepnaam Dini) Brouwer-Blok de situatie, nadat haar echtgenoot Johannes Cornelis Brouwer (roepnaam Jan) in 1968 mede-eigenaar en eeuwigdurend erfpachter was geworden van het vervallen boerderijtje aan de Lage Donk 9 te Etten. "De verbouwing kan beginnen!" schrijft zij bij de volgende foto's in haar fotoboek.

De boerderij is gesitueerd in het buurtschap “Lage Donk”. De Lage Donk is een natuurlijke pleistocene terreinhoogte van ruggen dekzand (lopend van noord naar zuid), die stamt uit de periode tijdens en na de ijstijden. Door haar ligging boven NAP overstroomde het land niet. Vandaar dat het buurtschap een lange historie van bewoning kent. Het oude bouwland (nog altijd in gebruik als akker en weidegebied) kent een humuslaag van +/-  50 cm daterend uit de 13e en 14e eeuw en later.

Puin..., rommel en... bloemen op het dak!
Puin..., rommel en... bloemen op het dak!

Ik was als 12-jarige op dit adres bij hen op bezoek geweest. Daarna nooit meer! Bijna 55 jaar later rij ik, samen met Martine (mijn echtgenote) het buitengebied van Etten-Leur weer in. Na even zoeken en vragen rijden we de klinkerweg van de Lage Donk op. Maar... nummer 9 blijkt niet te vinden. We stoppen bij een man die op nummer 49 blijkt te wonen. Kent hij de boerderij misschien uit het verleden? Tot onze …en zijn stomme verbazing kijken we naar zijn woning en de foto's in het fotoboek. Dit is het voormalige pand nummer 9. In het nog niet zo verre verleden zijn de panden in deze straat hernummerd. Mysterie opgelost!

De boerderij in 2022
De boerderij in 2022

Peter en Jacqueline, de huidige bewoners, kijken met bijzondere belangstelling naar de hen onbekende foto's van hun woning. De woonkamer was vroeger de koeienstal. Enkele originele balken (pin hout) zijn nog altijd zichtbaar. Wij zien op de foto's de vorige mede-eigenaar en rietdekker Cornelis Johannes Vermunt (roepnaam Nil) aan het werk. Dini: "Rietdekken, wat een troep! Er wordt door Jan gegast zodat de houtwormen worden uitgeroeid.”

Jan Brouwer en Nil Vermunt na het verwijderen van het oude riet
Jan Brouwer en Nil Vermunt na het afhalen van het oude riet


Jan gaat de houtwormen bestrijden
Jan gaat de houtwormen bestrijden

Op 20 juni 1967 wordt hun (vuilnisbakken)rashond "Lino" er geboren. De boerderij draagt dan de naam "Brouwershaven". Latere bewoners wijzigen de naam in “Het Hoefke”. Er worden door Jan en Dini nieuwe deuren en kozijnen geplaatst.

In de zomervakantie van 1968 wordt de rietvorst door Jan, zittend op het rieten dak, zelf onderhouden. Het zandpad (met recht van overpad!) direct voor de deur is inmiddels verdwenen. Een nieuwe in- en uitweg voor landbouwverkeer is nu een tiental meters zuidelijker gesitueerd. Dit is het bijkomend effect van ruilverkaveling en de aanleg van water en riool. Nil Vermunt heeft in die jaren ook een groot deel van de hoger gelegen “rode grond” achter het huis afgegraven en verkocht. Zo is het door hem aangekochte deel van het originele grondstuk behorend tot Hoge Donk 9 toch nog rendabel gemaakt.

Schilderen van de rietvorst, 1968
Schilderen van de rietvorst, 1968

Nog tijdens de verbouwing vinden Jan en Dini tijd om de Rucphense heide op te zoeken. De zwart-wit foto's in het fotoboek worden vanaf 1968 aangevuld met kleurenfoto's. Mijn tante geniet van haar tuin. Dat zij groene vingers had is op de foto’s goed zichtbaar. Het kippenhok wordt afgebroken. Jan rijdt met de ponywagen over straat.  De beide honden (Duitse herder Eric en kleine Lino) genieten in de winter van 1970 van een flink pak Ettense sneeuw.

Met de honden op de Rucphense hei
Met de honden op de Rucphense hei

Een terugblik. Op 10 mei 1843 wordt het bouwland van toenmalig eigenaar en landbouwer Adriaan Cornelis Geleijns opgedeeld. Anna Cornelia Geleijns (huisvrouw van Jacobus Adriaan van der Pul) sticht in 1848 op het bouwland een huis en erf. Sinds het bouwjaar 1849 is het boerderijtje bewoond door Jacobus Adriaan van der Pul en Anna Cornelia Geleijns. Mogelijk is ook landbouwer Jacobus van der Pul (vader van J.A. van der Pul) hier woonachtig en werkzaam geweest. Al in 1850 wordt melding gemaakt van erfpachter Marijn Antonie Claesen. In 1886 is Hendrika Rijnkels (de weduwe van M.C. Claesen) erfpachter en wisselt het eigendom van het perceel en pand naar Cornelis van der Klooster met de zeven kinderen Claesen (erfgenamen) als mede-eigenaren. In 1897 blijkt er naast huis en erf ook een stal gebouwd te zijn, want Cornelis van de Riet heeft het recht van opstal verkregen. In 1917 blijkt Adrianus Cornelis van Luij eigenaar te zijn, die het perceel verkoopt aan Petrus Cornelis Oostvogels. In 1926 is een bijgebouw geregistreerd. 1931 volgt weer een verkoop, nu aan Adriaan Oostvogels en de mede-eigenaren Adrianus Johannes van Lier en Christoffel van Lier. Het vruchtgebruik in erfpacht is dan toegekend aan Johannes van Lier en Magdalena Jacoba Lauwen. In 1958 wordt een sloopactiviteit officieel vastgelegd.  In 1965 is Antonius Oostvogels eigenaar en heeft Magdalena Jacoba Lauwen als mede-eigenaar het vruchtgebruik in erfpacht. Een veertiental personen (erfgenamen?) heeft ook een deelrecht als mede-eigenaar. Een veiling in 1967 laat de rechten overgaan naar Antonius Oostvogels (eigenaar) en Cornelis Johannes Vermunt (mede-eigenaar en eeuwigdurend erfpachter).

Verbouwde boerderij
Verbouwde boerderij

In 1968 is Johannes Cornelis Brouwer de nieuwe mede-eigenaar en eeuwigdurend erfpachter. Hij wordt in 1972 opgevolgd door Johannes Bromet, die nog in hetzelfde jaar de woning met 1185 m2 grond weer doorverkoopt aan de gepensioneerde Rotterdamse apotheker Dr. Jan Cornelis de Keuning en echtgenote Geertrui Zeelenberg. Vervolgens kopen in 1978 de lokaal bekende loodgieter en ondernemer Jacques Hol en echtgenote Anna Maria Susanna Baljon de boerderij van de erven (weduwe en vier kinderen) van J.C. de Keuning. Zij voeren gedurende 2 jaar een flinke verbouwing door vanwege optrekkend vocht in de muren.  Dan wordt ook het dak weer aangepakt en verschijnen er twee rietgedekte dakkapellen op de woning. Of het riet lokaal werd gesneden (want er groeide riet op de hillen in de Mark) of dat het “Zevenbergs riet” was is onbekend. Van 25 januari 1990 tot heden zijn Peter en Jacqueline de trotse eigenaren.  Een prachtig schilderij in de woonkamer weerspiegelt hun terechte trots.

Schilderij van het pand
Schilderij van het pand

Eind 2021 was Dini op het balkonnetje van haar seniorenappartement te Goes nog actief met haar barbeque. Nu zie ik dat zij in 1971 ook al actief met barbecuevlees in de weer was. Jan heeft rond die tijd aansluiting gevonden bij de jachtvereniging, schaft een jachtgeweer aan en neemt deel aan drijfjachten en de ganzenjacht. De jagersvereniging mag de boerderij benutten voor samenkomsten na afloop van de jacht. Ook Prins Bernhard Sr. is er na de jacht rond Etten-Leur in hun boerderijtje te gast geweest.

Met de jaarwisseling 1972-1973 eindigt het “boerenleven” van de dan 39-jarige Jan en Dini. Zij zijn beroepsmatig gebonden aan Den Haag, waar zij beiden werkzaam zijn in het Rode Kruis ziekenhuis. De watersport blijkt een grote aantrekkingskracht te hebben. Zij kopen een motorzeiljacht en varen meerdere jaren door Nederland. In de voorgaande vijf jaar hebben zij echter met hart en ziel een bouwvallig pand opgeknapt, in de weekenden en vakanties bewoond en tenslotte in goede staat overgedragen. Daarmee hebben zij hun steentje bijgedragen aan het behoud ervan. Met de familie Vermunt blijven zij hun verdere leven bevriend.

Reacties (8)

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 1 juli 2022 om 14:14
Wat je zegt, Aart, met recht een echte goudmijn voor de liefhebbers! Ook de handgeschreven bijschriften zijn prachtige getuigen van de vorige eeuw.
Maria zei op 11 juli 2022 om 12:39
De bouwstijl is erg herkenbaar. Ik geloof dat het een "langgevelboerderij".
Ik had er niet van gehoord als de toenmalige conciërge van de middelbare school dat het noemde. Die wist er verrassend veel van.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Langgevelboerderij
Veel van deze boerderijen zijn in twee delen gesplitst.
Ouders in het ene en een van de andere kinderen in het andere deel.

De humuslaag is inderdaad zeer vruchtbaar.
Vuilnisbelten waren er voor een bepaalde periode nog niet.
Maar veel minder afval en geen wegwerp. Daar was geen geld voor.
Jammer dat met de bio-industrie daar zoveel verandering in kwam.
Jammer ook dat nazaten uit die tijd niet mogen meepraten.
Ik ging met mijn ouders piepers rapen of pupers op het land.
De koeien kregen nog mangels en ander eerlijk voedsel te eten.
De mangels werden door zo'n apparaat gehaald. Dat was een soort bieten mandoline in groot formaat. Een mangel is iets anders, maar zo noemden wij dat ding.
Handmatig en zonder onnodige vervuiling.

Na even zoeken toch gevonden.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Voederbietensnijder

OPMERKING: Dit is toegevoegd n.a.v. spontaan opkomende herinneringen te melden. Is actueel en biodiverse bedrijven. We hadden zelfs nog een paard en wagen.

Het boerderijdeel waar de dieren stonden werd dus een tweede woning.
Prachtig die foto's. Het is van ver voor mijn tijd, maar als enige spruit die nog thuis was en nog niet naar school mocht. Ik mocht mee en kinderopvang was er niet. Wel mijn vader die mij meenam naar zijn werk. ; D
Ik kan me de rijen zwaluwen op de waslijnen. De bloemenweide waar de koeien liepen.

Nee, geen tijd voor verhalen maken.
Maria zei op 11 juli 2022 om 13:07
O, en het rund zie je in natuurgebieden weer terug.
Koeien voor melk? Mag niet, maar westenders lijken er op.
Ik krijg een beetje een dubbel gevoel bij van alles.

Goed dat er zoiets als deze foto's zijn.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Oeros#Terugfokken_van_de_oeros
Het ging over de bouwstijl.
Het dierenverblijf en hooiberg zijn afgeleiden.
Maar er staat wel enkele dingen in.

Overal was een kelder aanwezig. Er waren nog geen koelkasten.
Geen riool, maar wel een mestvaalt. Ik heb nog enkele poepdozen (hout met deksel) gezien. In totaal maar één keer op gezeten.
Afkoelende weckflessen en dergelijke werden in bed gezet.
Ik geloof om het bed op te warmen. Ik hoor te veel en te vaak "gelukkig hoef ik daar niet op te letten..." Dus het is nog ver verwijderd naar minder energieverbruik.

Nee, ik heb geen verhalen. Ik zat er tussen. Maar het is nog niet zo lang geleden dat er rijen zwaluwen op en waslijn zaten. Die nestelden in de schuren. Het vee was een kachel. Stinken deed het wel, maar alles werd gebruikt. Niets werd weg gegooid zolang het niet kapot was.
Een van de redenen dat archeologische vondsten meestal kapot zijn.
Geleerd van een archeoloog die bewust voor latere generaties van alles laten zitten. :)
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 12 juli 2022 om 16:52
Bedankt voor je levendig beschreven herinneringen, Maria. Leuke toevoegingen!
Cor Kerstens
Cor Kerstens zei op 14 juli 2022 om 11:52
#Aart van Bockel, mooi dat je dit voor het nageslacht hebt vastgelegd. Gistermiddig fietste ik nog over de Lage Donk, een van de mooiste buurtschappen in de gemeente Etten-Leur. Schuin tegenover het boerderijtje staat de voormalige boerderij van de Maatschappij van Welstand (zie artikel op Het Geheugen van Brabant). De laatste die hierop boerde, was Ko (Jacobus Gelijns).
Ad Rijkers zei op 20 juli 2022 om 16:51
Een bietensnijder dat was bij ons: unne mangelmeule.
Bert van Herk zei op 21 juli 2022 om 11:00
dit is inderdaad puur goud, wees zeer zuinig op deze foto's, gelukkig liggen ze bij het BHIC zeer goed opgeborgen.
Jo
Jo zei op 22 juli 2022 om 07:01
Een stukje geschiedenis met foto's in een mooi verhaal. Dank voor het delen Aart. En de herinneringen van Maria brachten mij even terug in de tijd.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Doe mee en vertel jouw verhaal!