skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman Bhic

Rampjaar 1672 – Kwartiersarchief Peelland [9] - De bloedige veldslag in Seneffe

Henk Beijers
Henk Beijers
vertelde op 5 oktober 2022
bijgewerkt op 5 september 2022
Laten we eerst even stil staan bij de historische context rond deze bloedige veldslag. Een veldslag geleverd op 11 augustus 1674 tussen het Franse leger o.l.v. maarschalk Condé en een geallieerd Nederlands-Spaans-Oostenrijks-Duits leger onder stadhouder Willem III.

Gedurende de Franse oorlog trok Willem III met het Staatse leger naar de Zuidelijke Nederlanden om de oorlog die in de Republiek werd gevoerd naar de vijand te brengen. Nadat het Staatse leger te Brussel was aangekomen wilde de stadhouder zijn leger verenigen met de Spaanse troepen die uit Duitsland kwamen. Het Franse leger stond onder leiding van Lodewijk II van Bourbon-Condé.

De samenwerking met de Spaanse en de keizerlijke opperbevelhebbers verliep uitermate slecht. Uiteindelijk werd Willem III opperbevelhebber, maar wist niet dat de keizerlijke bevelhebber orders had zich niet met de gevechten te bemoeien.

Op 10 augustus besloot Willem direct naar Parijs te marcheren om de veldslag af te dwingen. Hij marcheerde in slagorde langs de hele Franse linie. Condé zag zijn kans en viel met zijn ruiterij de achterhoede aan van het geallieerde leger. De bagage ging verloren en het geallieerde leger werd teruggedrongen naar Seneffe.

Detail van de slag bij Seneffe van Bénigne Gagneraux uit 1788 – de Franse prins Lodewijk II van Bourbon-Condé is met zijn paard gevallen (bron: Musée des Beaux-Arts de Dijon via Wikimedia Commons; publiek domein)
Detail van de slag bij Seneffe van Bénigne Gagneraux uit 1788 – de Franse prins Lodewijk II van Bourbon-Condé is met zijn paard gevallen (bron: Musée des Beaux-Arts de Dijon via Wikimedia Commons; publiek domein)

In samenwerking met de infanterie drukte Condé het geallieerde leger weg uit dit dorp. Vervolgens viel hij de door Willem III opgezette verdedigingslinie bij het dorpje Fayt aan. Na een bloedig en langdurig gevecht lukte het de Fransen echter niet de linies te doorbreken. Na een 10 uren durende veldslag, waarin 8.000 doden vielen, trok het Franse leger zich terug. Beide partijen claimden de overwinning; de Fransen door het aantal vaandels dat ze veroverden en de geallieerden door het behouden van het slagveld. Zeer waarschijnlijk waren de verliezen ongeveer even groot.

In deze slag werden ook mariniers aan land ingezet, nl. twee regimenten o.l.v. François Palm en George van Weede, samen 3.000 man sterk, keurtroepen van het Staatse leger. Tijdens de veldslag bij Seneffe sneuvelde François Palm. Hij kreeg een staatsbegrafenis te Dordrecht.

De rol van kapitein Pascasius Turcq

Pascasius werd in 1646 geboren als zoon van Justus Turcq en Margaretha Hoveniers, een bekende Bergen op Zoomse familie. Zijn vader was destijds adviseur van de markiezin en was tevens dichter.

In 1674 was Pascasius gelegerd in het garnizoen Amersfoort, waar hij diende als kapitein van de infanterie van het Staatse leger. In dat jaar werden de Zuidelijke Nederlanden bedreigd door het Franse leger en prins Willem III besloot met een legermacht van ca. 60.000 militairen, de strijd aan te gaan. De compagnie van Pascasius maakte met negen andere compagnieën deel uit van het regiment van kolonel Torck.

De Slag bij Seneffe door Lambert van den Bos, 1675 (bron: Wikimedia Commons; publiek domein)
De Slag bij Seneffe door Lambert van den Bos, 1675 (bron: Wikimedia Commons; publiek domein)

Zo’n compagnie of eenheid bestond destijds uit zo’n 100 huursoldaten, inclusief een staf van 13 officieren. Ze waren bewapend met een lange essenhouten piek of met een musket, een zwaar vuurwapen waarmee men één schot per twee minuten kon lossen. Kapitein Turcq sneuvelde in deze bloedige, chaotische veldslag. Zijn huwelijk met Maria Waskin duurde nog geen half jaar! De weduwe hertrouwde zeven jaren later en overleed in 1723.

De veldtocht in het Kwartiersarchief

Ter illustratie een hele kleine selectie uit de series namen van personen die een aanzienlijk aantal dagen gediend hebben met hun paarden en karren voor het Staatse leger in de omgeving van Seneffe en Mechelen e.o. In de lijsten waren tevens opgenomen de schadebedragen o.a. de waarde op dat moment van de paarden die sneuvelden of in beslag werden genomen en die van de huifkarren inclusief de huif, het zadel, en het paardentuig. Uit de notities bleek dat veel paarden inderdaad in beslag waren genomen, soms zelfs al bij aankomst, en door Franse legeraanvoerders verdeeld werden onder de officieren van de cavalerie. Een van hen die daar verantwoordelijk voor was bleek een zekere kolonel La Verne. Je vraagt je af….wat hebben die mannen onderweg vanuit Peelland allemaal meegemaakt nadat ze uit ’s-Hertogenbosch waren vertrokken. We zullen het nooit te weten komen. Wat we wel weten is dat ze pas na ongeveer 10 à 11 dagen arriveerden in Mechelen en daarna maanden actief waren!

Aanhef van de lijst van karrendiensten [kwp 158 scan 83]
Aanhef van de lijst van karrendiensten [kwp 158 scan 83]

 

Plaats

Naam

Dagen

Bijzonderheden

St. Oedenrode

Jan Dirck Melissen 93 paarden en kar verloren in de veldslag​

Erp

Jacob Geven Hagemans 100  paarden doodgeschoten
Schijndel  Gijsbert Bastiaens  160 ----
Veghel  Jan Dielissen  160 paarden doodgeschoten voor Oudenaarde 
Veghel  Hendrik Jan Melissen  160  paarden doodgeschoten voor Oudenaarde 
Veghel  Jan Symonts  93 paarden en kar achtergelaten
Veghel  Hendrik Jan Hendricx  93 paarden en kar achtergelaten
Schijndel  Jan Huijgen  71 paarden en kar achtergelaten 
Schijndel  Frans van de Cromvoirt  71 paarden en kar achtergelaten 
Aarle-Rixtel Thonis Arien Thijssen 83 paarden in beslag genomen
Bakel Aert Joosten 93 beide paarden doodgeschoten
Vlierden Hendrick Aert Joosten 93 paarden en kar in beslag genomen
Lierop Hendrick Huijbers 93 paarden en kar in beslag genomen
Deurne Jan Janssen Horckmans 93 paarden en kar in beslag genomen
Asten Jan Peter Cuijlemans 93 paarden en kar in Seneffe gelaten
Someren Frans Jelis Ceelen 93 paarden en kar zijn hem ontnomen
Someren Claes Jan Weijnen 93 paarden en kar in Seneffe gebleven 
Budel Adriaen Bartel 153 paarden en kar in Seneffe gelaten
Leende Joost Reijnen 93 paarden en kar in Seneffe gebleven
Heeze Adriaen Cleinens   overleden en vervangen door Jan Willems Verhagen in de slag te Mechelen
Zesgehuchten Tonis Paulusse ---- in dienst gegaan te Duffelen 8/6 t/m 15/11
Leende Frans Dielissen ---- in dienst gegaan m.i.v. 8 juni
Tongeren Laureijns Jan Blockers 93 paarden gesneuveld te Seneffe en kar daar gebleven
Geldrop Gijsbert Fr. vd Broek 93 beide paarden verloren te Seneffe of Mechelen
Nuenen e.o. Dielis de Greeff 93 paarden te Seneffe verloren
Son/Breugel Jan Jan Schutiens 93 paarden zijn hem ontnomen te Mechelen
St. Oedenrode Jan Jan Lamberts ---- 1 juni in dienst en 17 oktober overleden te Brussel
Veghel Thonis Leunissen 110 op 11 juli te Mechelen aangekomen
Erp Thonis Claessen ---- ----
Schijndel Wilbert Thonis Smidts 99 1 juli vanuit Den Bosch vertrokken en 11 juli te Mechelen aangekomen
Tongeren Vreijs Blockers 99 idem als Wilbert Thonis Smidts

 

Opmerkingen

1) De combinatie van plaats versus naam is soms twijfelachtig.

2) De stad Helmond was gevrijwaard van karrendiensten

Bronnen

Wikipedia – De slag te Seneffe, geraadpleegd 11 juli 2022

J.A.Ph.Laguette in: Beleg en herovering van Grave in 1674 in de reeks Krijgsgeschiedenis van Grave 1672-1674 [Militaire Spectator]

BHIC, Kwartiersvergadering Peelland, inv.nr.158 scans 70/71, 39-50, 83, 94, 140, 156-160

Leune J.M.G., Staatse infanteristen die gedood werden, gewond raakten en gevangen werden genomen tijdens de slag bij Seneffe – zie ook: www.hanleune.nl/docman/militaire-geschiedenis (geraadpleegd 2022)

Lees ook

Meer weten over het Rampjaar 1672 in het Kwartier van Peelland?

Lees alle verhalen

Reacties (1)

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 30 oktober 2022 om 08:07
Indrukwekkend om te zien, Henk, een dergelijk overzicht en zo'n lijst met namen. Allemaal mannen (jongens soms nog?) en je vraagt je inderdaad af wat ze allemaal hebben allemaal meegemaakt. Dankzij jouw verhalen krijgen we in ieder geval een indruk hoe die periode moet zijn geweest.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: