i

Stevensbeek in vogelvlucht

vertelde op 21 november 2009 om 15:54 uur

Stevensbeek is een typisch ontginningsdorp. De wegen lopen kaarsrecht door het landschap. Ten westen ligt Oploo, in het noordwesten ligt Sint Anthonis. Voorbij de Stevensbeekse bossen zuidoostwaarts ligt Overloon.Het dorp zelf ligt langs de Stevensbeekseweg en de Kloosterstraat, hoofdzakelijk aan de westkant van de weg.

Lactaria

De kern van Stevensbeek ligt bij de modelboerderij Lactaria. In 1910 verkocht de gemeente Sambeek 455 hectare woeste grond aan J.H.B. Klijnen uit Maastricht. Die richtte het bedrijf Lactaria NV, een ontginningsboerderij, op. In een korte tijd werd de bijbehorende grond omgezet van onmetelijke heidevelden in bouw- en grasland.

Stevensbeek, LactariaDe ontginning en exploitatie was aanvankelijk in handen van de Nederlandse Heidemaatschappij. De nieuwe “nederzetting” Lactaria bestond uit een modelboerderij en drie dubbele arbeiderswoningen.

Na enkele jaren ging de ontginningsboerderij over in handen van de Arnhemse jonkheer Willem de Blocq van Scheltinga. Die was protestant en dat was in de ogen van Piet Stevens, die in 1914 zijn vader was opgevolgd als burgemeester van Sambeek, eigenlijk niet goed. Dat bleek toen de Arnhemse baron in 1933 stierf. Stevens wilde boerderij en land dolgraag terugkopen.

Stevensbeek, de oprichter StevensZoals hij zelf schreef: “Wat is het toch jammer dat onze Gemeente Sambeek indertijd dat complex gemeentegrond heeft verkocht! En zou het niet mogelijk zijn dit weer voor de Gemeente in handen te krijgen? Wat zouden we hier toch iets moois tot stand kunnen brengen, door bijvoorbeeld het stichten van een Kerkdorp en hoeveel jonge boeren zouden hier een bestaan kunnen vinden?”

Omdat het gerucht ging dat de familie niet aan de gemeente wilde verkopen, maakte Stevens gebruik van een stroman. Dat lukte en na deze geslaagde actie gaf Stevens zijn ware motivatie prijs: “ ... wij van onze kant vreesden, en niet ten onrechte, dat hier onze Katholieke Eenheid zou worden verbroken en dit moest ten koste van alles worden voorkomen. (...) Het Katholieke Zuiden moet Katholiek blijven. (...)” 

Stevensbeek, klooster Maria ReginaDorpsvorming

Lactaria werd opgesplitst in percelen van tussen de acht en vijftien hectare groot. In 1934 werd het nieuwe dorp gesticht, waar een 25-tal pioniersfamilies, meestal afkomstig uit de directe omgeving (de Radioweg) of van iets verder weg, zoals uit Boekel, Escharen, Rijkevoort en Venray. Het centrum was een driehoekig plein, met linden omzoomd en aan de randen bebouwd met woonhuizen en winkels. Het nieuwe dorp werd naar de burgemeester Stevensbeek genoemd.

Religieuzen

De modelboerderij als zodanig werd na de opsplitsing van de gronden opgeheven. De hoofdgebouwen van Lactaria werden verkocht aan de zusters Dominicanessen van Bethanië uit Venlo, die er het Maria Regina Klooster van maakten. De huidige penitentiaire inrichting De Maasheggen komt voort uit de activiteiten van de zusters met betrekking tot de opvang van meisjes en vrouwen onder justitieel toezicht.

Stevensbeek, Sint-JozefkerkEen ander gedeelte van het landgoed werd in 1936 verkocht aan de paters van het Allerheiligste Sacrament uit Brakkenstein (Nijmegen). Die gingen zich bezighouden met de zielzorg en later ook met de opleiding van priesters in kostschoolverband. Uit deze laatste activiteit is de Scholengemeenschap Stevensbeek voortgekomen.

De Sint Jozefkerk

De bevolking van Stevensbeek was en is hoofdzakelijk Rooms-Katholiek. In januari 1954, twintig jaar na het ontstaan van het dorp, werd de Stevensbeekse kerkgemeenschap tot rectoraat verheven. Men kreeg een eigen grondgebied, een eigen kerkbestuur en een kerkhof. Een echte officiële parochie is Stevensbeek overigens nooit geworden. Stevensbeek, topografische kaart

Bijzonder

Even ten noordoosten van Stevensbeek liggen de Radioplassen en het Radiobos. Bijzondere namen in deze rustige, natuurlijke omgeving. Ze stammen uit het jaar 1919, het jaar van de oprichting van “Radio Sambeek”. Geen lokale omroep, maar een lange-golf radio-telegrafieverbinding met Bandoeng in Nederlands-Indië.

In deze tijd van radiopioniers bleek het mogelijk om zogenaamde radiotelegrammen over lange afstanden te verzenden en te ontvangen met behulp van de langegolf. De Sambeekse heide was uitermate geschikt om een ultramodern draadloos radio-ontvangststation neer te zetten. Dat bestond uit zeven masten van elk 61,5 meter hoog, met elkaar verbonden door antennedraden. In november 1919 kwamen de eerste berichten vanuit Nederlands Indië binnen.

Stevensbeek, de RadioplassenLang heeft het radio-ontvangststation overigens niet gefunctioneerd. Het personeel kwam voor het overgrote deel uit Amsterdam en deze grootstedelingen vonden de eindeloze heidevlakte van Sambeek maar niks. Ook gingen de ontwikkelingen in de radiotelegrafie heel snel in die jaren. Aanvankelijk mochten zendstation en ontvangststation niet bij elkaar in de buurt liggen. Daarom kwam het Rijkszendstation in Kootwijk, zodat er tijdens het seinen ook kon worden geluisterd. Die scheiding van zend- en ontvangstfunctie was later niet meer nodig.

Door de aantrekkelijker ligging van Kootwijk voor het “randstedelijk” personeel werd er voor gekozen om alles op de Veluwe te centraliseren. Waarmee de rust terugkeerde op de Sambeekse heide. Alleen de namen Radioweg en Radioplas herinneren ons nog aan de tijd dat het “wonder van de twintigste eeuw”, een langegolf radio-ontvangststation, op de Sambeekse hei stond.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (14)

Henriette Janssen zei op 13 juli 2010 om 14:43 uur

Hallo!
Leuk om dit verhaal door een ander verteld toevallig op internet te zien!
Mijn opa Hendrik Janssen werd tot zijn grote vreugde bij het radiostation in Sambeek als chauffeur aangenomen (als bloemenkweker in Boxmeer viel de kost niet te verdienen) en hij mocht met zijn gezin daar in de buurt in een voor het doel neergezet houten huis met de rest van het gezin wonen. Mijn vader is er geboren en op zijn 7e (ca 1925)met het bedrijf mee naar Den Haag verhuisd. Een van die hoge heren uit Amsterdam was zo aardig wat foto's te maken van mijn opa-chauffeur bij de dienstauto en zijn kinderen bij dat huis aan de Radioweg: de enige foto's die ik heb van mijn vader als kind. Mijn vader (92)vertelt nog met veel plezier over zijn leuke jeugd daar bij bossen en heide; met een auto naar school gebracht te worden was in die tijd en omgeving uniek!

Met vriendelijke groeten,
Henriette Janssen uit Nieuwegein

Marilou Nillesen bhic zei op 14 juli 2010 om 10:27 uur

Dag Henriette,

Wat een toeval he? En wat aardig dat je vader er zoveel herinneringen aan heeft!

Je verhaal maakt overigens wel nieuwsgierig. Denk je dat het mogelijk is die foto in te scannen?

Ook voor overige anekdotes over die tijd houden we ons van harte aanbevolen!

Henriette Janssen zei op 15 juli 2010 om 09:00 uur

Hallo Marilou,
Ik heb sinds kort en scan-apparaat en kan foto's mailen als bijlage. Hoe dat op de BHIC-site moet, weet ik nog niet, maar dat zoek ik uit. Er zijn meer foto's gemaakt. Ik stuur ze allemaal. Nu ga ik..als elke donderdag naar mijn vader die nog zelfstandig woont: de prachtige natuur van de Radioweg heeft hem goed gedaan! Ik zal nog vragen naar andere verhalen over zijn jonge jaren daar, weet maar nooit.
Tot gauw dan!
Henriette

Marilou Nillesen zei op 23 juli 2010 om 11:28 uur

Heel leuk Henriette; we zijn benieuwd! ;-)

Thijs Hekkens zei op 25 januari 2011 om 23:18 uur

Een boeiend verhaal, maar heeft de stroman waarvan Stevens gebruik maakte een naam.

Jan van den Oever zei op 26 januari 2011 om 22:56 uur

De burgemeester schrijft in een verslag "Toen werd door mij een hier geheel onbekend persoon gevraagd of hij ons ter wille wilde zijn en eventueel als koper zou willen optreden". Het spel werd gespeeld en de onbekende persoon deed het hoogste bod. Maar dan komt er een kink in de kabel, of althans bijna: de onbekende koper wordt na enig beraad bij de heren op het podium geroepenen hem wordt gevraagd "of hij voor zichzelf heeft gekocht of als makelaar voor anderen aan bod was en of hij dan zijn opdrachtgever wilde noemen, dan zou men mogelijk beslissen ten gunste of niet". De man vroeg om een uur uitstel, in dat uur werden in de woning van de heer Widdershoven de twee lastgevers klaargestoomd, ze gingen met de koper terug naar de zaal en daar werd de koopakte ondertekend. De verkopers hadden ook wel begrepen dat ze geen wezenlijke bezwaren konden hebben tegen de verkoop aan de gemeente. De dag erop heeft de burgemeester aan de familie eerlijk verteld hoe de zaak zich had toegedragen en waarom ze zich genoodzaakt hadden gevoeld om deze weg te bewandelen. Aldus het boekje "Stevensbeek 50". De naam van de koper wordt natuurlijk genoemd in de koopakte en zal wel bij de heemkunde van Stevensbeek bekend zijn.

Thijs Hekkens zei op 27 januari 2011 om 07:47 uur

Het verhaal wat ik gehoord heb van vader op zoon, is dat mijn Opa, een koopman uit Kerkrade, destijds het landgoed Lactaria destijds had gekocht, het grootste gedeelte weer vlug heeft doorverkocht en zelf +/- 100 ha bos tussen de Mulmsedijk en de Groeningsedijk aan deze handel had overgehouden. Van dit bos waarvan nu nog 63 ha over is, zijn mijn broers zussen en ik nu eigenaar van. Overigs mijn Opa had meer bos.

Jan van den Oever zei op 27 januari 2011 om 11:01 uur

Hallo Thijs, ik heb even contact gehad met de heemkunde, de stroman zou de heer Bert Peters zijn geweest en jou opa zou direct na de oorlog de bossen hebben gekocht, de gemeente Vierlingsbeek was ook geïnteresseerd.
Jou opa heeft vervolgens enkel stukken grond weer verkocht aan boeren. Wil je het fijne ervan weten dan kan ik je in contact brengen met de heemkunde. Mijn adres is janpuntvandenpuntoeverapenstaartjehetnetpuntnl.

Annemarie van Geloven bhic zei op 27 januari 2011 om 11:01 uur

De naam van de koper is te achterhalen via het rijkskadaster, dat u bij het BHIC digitaal kunt raadplegen op beide locaties in Den Bosch en Grave. U zoekt dan in de bestanden van Sambeek. In de studiezaal van Den Bosch kunt u ook de koopakten raadplegen in het archief van de Hypotheekbewaarder van Den Bosch (t/m 1974).

Van sambeek is een alfabetische naamlijst van het kadaster aanwezig, dus wie durft het aan?
Onze studiezaalmedewerkers begeleiden u graag bij uw kadastrale onderzoek.

Jan van den Oever zei op 21 maart 2013 om 13:10 uur

Dag Henriette,
Vandaag las ik weer het verhaal van jouw vader die geboren is aan de Radioweg in een van de houten huisjes. Sinds een jaar ben ik lid van de heemkundekring in Stevensbeek om die reden ben ik en de heemkunde erg geïnteresseerd in jouw verhaal over jouw vader in zijn tijd aan de Radioweg. Verder zouden wij het erg fijn vinden als je de foto's ook naar onze heemkundekring wilt sturen, dit kan naar het volgende e-mailadres janpuntvandenpuntoeverapenstaartjehetnetpuntnl (punt en apenstaartje even vervangen). We zijn op dit moment bezig met het inventariseren van alle oud/bewoners van het Stevensbeekse grondgebied dus ook ten tijde van Lactaria en het Radiostation.
Bij voorbaat dank,

Annemarie van Geloven bhic zei op 21 maart 2013 om 15:41 uur

@Jan van den Oever, ik heb Henriette Janssen ook persoonlijk even een e-mailtje gestuurd met het verzoek contact met u op te nemen.

Jan van den Oever zei op 22 maart 2013 om 12:24 uur

Annemarie bedankt voor het doorsturen van het E-mailadres en we gaan zeker nog een keer naar de studiezaal om de kadastrale gegevens van de gemeente Sambeek op te zoeken.

Gerrit Hendriks zei op 20 februari 2019 om 21:57 uur

er komt binnenkort bord te staan langs fiets route radioplassen waar de schuilkelder ligt heb dit aangegeven in de vergadering van de heemkunde
dit zou ook kunnen waar nu de steen nog licht van de radiostation Stevensbeek

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 22 februari 2019 om 13:29 uur

Ah dank je, Gerrit, voor deze aanvulling. Fijn dat je ons hiervan op de hoogte houdt!

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: