i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Sint-Michielsgestel
Jaar: 1944
Tags:

Stukje konijn, bakker?

vertelde op 12 november 2019 om 04:26 uur

Mijn grootvader was bakker en werkte tijdens de Tweede Wereldoorlog voor zijn vader in diens bakkerij op Hoogstraat 30 in Sint-Michielsgestel, het pand waar al sinds midden jaren ’70 een dierenartspraktijk zit. Het was pas in de jaren ’50 dat het automobiel de nieuwe methode van brood thuisbezorgen werd.

Tot die tijd werd dat nog met paard en kar gedaan door mijn overgrootvader, of met fiets met broodmand door mijn grootvader - weer of geen weer. Mijn moeder: “Je overgrootvader had een paard dat een koets trok waarmee hij het brood bezorgde bij klanten in Sint-Michielsgestel, Gemonde en Halder. Dat paard kende de bezorgroutes. Als opa klaar was met het bezorgen van brood deed hij altijd een tukje op de bok van de koets. Het paard wandelde dan uit zichzelf naar huis.

Voorbeeld van een bakkerskar met paard, 1950. BHIC, fotonr. .

Toen hij een auto kocht voor de bezorging en het paard niet meer nodig was, werd het verkocht. Dat paard had hij ooit op een woonwagenkamp gekocht en was nogal wild. Het had streken en was over het algemeen niet te vertrouwen, maar opa kon er alles mee. De chauffeur van de vrachtwagen die het op kwam halen, kreeg het paard niet de plank van de vrachtwagen op. “Kom maar” zei opa, en het paard wandelde toen de plank op en de vrachtwagen in. Toen legde het paard het hoofd op opa, alsof het aanvoelde dat het een afscheid was. Als opa dat vertelde begon hij altijd te huilen. Hij had dat paard natuurlijk gewoon moeten houden op de Hoogstraat - ze hadden daar genoeg weiland.

Je grootvader bezorgde het brood met een fiets met zo’n enorme broodmand voorop. Die fiets was een doortrapper, zonder terugtraprem. Volgens mij zaten er ook geen handremmen op. Als kind wilde ik altijd mee naar de bakkerij. Als hij me dan meenam vanuit Vught naar de bakkerij in Sint-Michielsgestel, zette hij me voor in de broodmand en slingerde hij expres met zijn fiets dicht langs bomen om de rit spannender voor me te maken.”

Voorbeeld van een bakkersfiets met mand. BHIC, fotonr. 1903-000385.

Het moet in de laatste jaren van de oorlog zijn geweest, dat mijn grootvader met zijn fiets zijn ronde maakte en ergens bij een boerderij buiten Sint-Michielsgestel aankwam. “Bakker, wil je een stukje konijn?” vroeg een van zijn boeren klanten.

Mijn grootvader vertelde: “Ik zei, ‘da’s goed’ en parkeerde mijn fiets. Nadat we uitgegeten waren, vroegen ze me ‘weet je wat je hebt gegeten?’ ‘Ik vermoed de kat’, zei ik. Dat bleek juist en ik werd vervolgens gevraagd hoe ik dat wist. Ik redeneerde simpel dat in die laatste oorlogsjaren echt niemand nog konijnen had, want er was een tekort aan vlees. En ik had, toen ik mijn fiets parkeerde, buiten een gestroopt kattenvel te drogen zien hangen. Vroeger gooiden ze niets weg - alles was te gebruiken! Het smaakte trouwens prima. Konijn is niet van kat te onderscheiden. Dat is de reden dat, als je geslacht konijn koopt, slagers er tenminste één pootje aan moeten laten zitten, zodat je zeker weet dat je werkelijk konijn krijgt.”

Voorbeeld van een bakkersfiets met mand. BHIC, fotonr. 

Parool-journalist Paul Arnoldussen, die intensief studie maakte van het leven van de kat in oorlogstijd, bevestigt mijn grootvaders relaas: “Katten hadden in 1940-1945 meestal niet het knuffelgehalte van het ogenblik... Ze behoorden tot de ‘nuttige huisdieren’: ze moesten vooral muizen vangen. In de oorlog bleken ze nog een eigenschap te hebben: ze smaakten als konijn.”

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (4)

Mark Goossens zei op 13 november 2019 om 19:05 uur

Deze foto's zijn voor de sfeer toegevoegd en betreffen andere bakkers, niet uit mijn familie. Het is triest, maar we hebben geen enkele foto van mijn overgrootvaders bezorgkoets, zijn paard, of mijn grootvaders bezorgfiets. Het fototoestel verscheen op ongeveer hetzelfde moment als het automobiel--ergens midden jaren '50.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 14 november 2019 om 09:13 uur

Dat is inderdaad begrijpelijk (en vooral jammer), Mark, dat je geen foto's hebt van dat ambachtelijke verleden van je voorvaders. Maar deze opnames geven wel een goede impressie, hoor.

Dank voor je toelichting.

Mark Goossens zei op 14 november 2019 om 17:53 uur

Ja, ik heb foto's van die bakkersfietsen opgezocht, en die zien er allemaal hetzelfde uit: zwart van kleur, dubbele stang voor een steviger constructie, en een joekel van een mand. Volgens mij heb ik hem als vijfjarige begin jaren '70 wel eens achter in de schuur van Hoogstraat 30 zien staan onder het stof. Toen mijn grootouders verhuisden en dat pand werd verkocht en het een dierenartspraktijk werd, zullen ze die fiets hebben weggedaan.

De bezorgkoets van mijn overgrootvader moet er anders hebben uitgezien dan de kar in de eerste foto hier. Volgens mijn moeder was het echt een koets, en geen kar. Ze gebruikten die ook voor het dagelijks vervoer. Mijn overgrootmoeder was een rijke boerendochter die nogal van uiterlijk vertoon hield (en een kreng van een mens was schijnbaar; letterlijk door niemand gemist), dus ik vermoed dat die best wat gekost kan hebben. Helaas geen foto. Ik het het fotoarchief van het BHIC in Sint-Michielsgestel doorgezocht in de hoop een foto van die koets aan te treffen maar vooralsnog niets.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 15 november 2019 om 19:22 uur

Ik kon een lach niet onderdrukken, Mark, toen ik je reactie lag: je hebt een heldere en humoristische manier van vertellen ;)

Ik kan me overigens je teleurstelling wel voorstellen dat er geen tastbare herinnering meer is, maar kennelijk is destijds de waarde daarvan niet in gezien. Het is vaak moeilijk om van het alledaagse het bijzondere in te zien; wij trappen waarschijnlijk nu in dezelfde valkuil.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 19 september 2009 om 11:09 uur

Een geheimzinnige dreigbrief voor de bakker

vertelde op 21 maart 2014 om 11:23 uur

Voor de bakker

vertelde op 9 februari 2017 om 11:19 uur

Bakkerij Kuijpers aan de Taalstraat