i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Uden
Tags:

Uden in vogelvlucht

vertelde op 11 oktober 2006 om 13:11 uur

Uden is een aantrekkelijke gemeente met ruim 40.000 inwoners, gelegen in het hart van Noordoost Noord-Brabant in de driehoek 's Hertogenbosch-Eindhoven-Nijmegen. De gemeente grenst in het noorden aan Nistelrode en Schaijk, in het oosten aan Zeeland en Mill en Sint Hubert, in het zuiden aan Boekel en in het westen aan Veghel.

Kuiperkaart Uden 1865Van Uden is voor het eerst sprake rond 1200. Uden bestond toen uit een aantal rond de kern verspreid liggende kernen, die geleidelijk een eenheid zijn gaan vormen.  

De omgeving van de huidige Pius X-kerk, een kerk in de Bitswijk die uit de vóór-Frankische tijd dateerde; een Frankische nederzetting in de buurt van het driehoekige marktveld; de omgeving van het Birgittinissenklooster en het Moleneind.

In 1339 verleende Jan van Valkenburg aan Uden een dorpsreglement (dat toen "keur" werd genoemd), het oudste dorpsreglement dat we van Uden kennen.

Uden kent als afzonderlijke kernen nog Volkel (landelijk bekend vanwege de vliegbasis) en Odiliapeel.

De naam

De oudste vermelding van Uden die wij kennen is in de persoonsnaam Ricolt van Uthen uit 1190. Geleerde naamkundigen hebben de suggestie gedaan dat dit Uthen afgeleid kan zijn van het germaanse woord uthwo dat ochtengloren of morgenwei zou betekenen.

Gemeentewapen

Het Udense gemeentewapen is eigenlijk een verminkte versie van het wapen van Kleef. Uden kwam in 1396 in handen van de hertog van Kleef. De schepenbank gebruikte tot die tijd een zegel (waarvan de oudste afdruk die we kennen, dateert uit 1331), waarop een eikenboom is afgebeeld, waaraan twee schilden hangen. Op deze schilden staan de wapens van de oudste heren uit het geslacht Van Herpen en dat van hun opvolgers uit het geslacht Van Valkenburg. Deze laatste familie kwam in 1328 in bezit van de heerlijkheid.

Op alle zegels van na 1396 komt het wapen van Kleef voor. Het 17e of 18e-eeuwse dorpszegel met het Kleefse wapen heeft in 1817 tot voorbeeld gediend voor het huidige gemeentewapen. Dat is echter niet in de oorspronkelijke Kleefse kleuren, zilver op een ondergrond van "keel" (dat is rood in de heraldiek), maar in de rijkskleuren blauw en goud verleend. Dat was de gebruikelijke manier van doen als de burgemeester geen kleuren had aangegeven bij de aanvraag.

Middelen van bestaan

Het dorp heeft van oudsher een centrumfunctie gehad. De Sint Petruskerk was het godsdienstige centrum voor heel de omgeving, rond het marktveld was het tweede, economische, centrum. Daar kwam de weekmarkt tot bloei, die zich tot op de dag van vandaag wist te handhaven. Op de markt, die geheel in dienst stond van landbouw en veeteelt, verkochten de boeren hun vee en landbouwartikelen. Pas in de 18e eeuw veranderde het aanzien van de weekmarkt. De particuliere boterproductie werd grootschaliger en men breidde de regionale markt uit met een boterwaag.

Na de Tweede Wereldoorlog zijn de ontwikkelingen spectaculair. In ruim 25 jaar onderging Uden een complete gedaanteverwisseling, van arme agrarische gemeenschap tot welvarende industriegemeente. De belangrijkste aanzet hiertoe vormde het gegeven dat Uden in 1951 werd aangewezen als  kerngemeente. De industrialisatie nam een hoge vlucht, mede door aanleg van een goed industriepark.

Een belangrijke injectie voor de ontwikkeling van Uden was de komst van Vliegbasis Volkel, waar nu drie F-16 squadrons zijn gestationeerd.

Bevolkingsontwikkeling

In 1827 kwam het inwoneraantal Uden voor het eerst boven 5.000. Het duurde vervolgens tot 1945 voordat A. van der Rijdt als 10.000ste inwoner kon worden verwelkomd.

De volgende verdubbeling had maar twintig jaar nodig: in 1965 was J. Wouters de 20.000ste inwoner. Nog geen twaalf jaar later waren al weer 10.000 inwoners bij: in 1976 was D. van Leur de 30.000ste inwoner. Daarna voltrok de groei zich in een matiger tempo: Furkun Yesiltas werd op 5 juli 2001 de 40.000ste inwoner van Uden. Op 19 juili 2012 werd de 41.000ste inwoner ingeschreven.

Gastvrij

Uden staat van oudsher te boek als een gastvrije plaats. Meerdere malen fungeerde het als toevluchtsoord. Aangezien het Land van Ravenstein en dus ook Uden, buiten Staats-Brabant lag, had het dorp geen last van het verbod op de uitoefening van de katholieke godsdienst, dat na 1648 in het Generaliteitsgebied van kracht werd. Deze godsdienstvrijheid was al de reden geweest voor de Kruisheren om na de inname van 's-Hertogenbosch (1629) hun heil in Uden te zoeken (in 1638). Ook de zusters Birgittinessen kwamen in 1713 om die reden naar Uden.

Maar het was niet alleen godsdienstvrijheid: de hedendaagse benaming van het bedrijventerrein Vluchtoord herinnert aan de periode van de eerste wereldoorlog, toen enkele duizenden Belgen in Uden hun toevlucht zochten voor het oorlogsgeweld.

Groen

Ondanks de snelle industriële ontwikkeling heeft Uden zijn groene karakter weten te behouden. In de bosgebieden van Bedaf, Slabroek en Odiliapeel is het heerlijk vertoeven in de vrije natuur. Voor fietsers en wandelaars is er volop ruimte en paardenliefhebbers vinden er speciale ruiterpaden. Ten noorden van Uden ligt het natuurpark De Maashorst, een fraai en rustig natuurgebied met vierduizend hectares bos, heide, en cultuurgrond, afgewisseld met stuifduinen, beekdalen en vennen.

Cultuur

Ook in cultureel opzicht doet Uden van zich spreken. Theater Markant, ontworpen door de  architect Herman Hertzberger, zet jaarlijks een uiterst gevarieerd programma op de planken.

Van landelijke betekenis is het Museum voor Religieuze Kunst. Dit museum werd in 1974 geopend. Het is gehuisvest in de Birgittinessenabdij Maria Refugie. Deze abdij is het meest monumentale gebouw in de gemeente. Het museum verzamelt kerkelijke kunst van Zuid-Nederland uit verleden en heden.

Heel bekend was de Collectie Uden. Het is een verzameling hedendaagse kunst die een goed beeld geeft van de belangrijkste ontwikkelingen in de eigentijdse kunst in de provincie Noord-Brabant. Men kon deze collectie bekijken in de Pronkkamer, die inmiddels wegens bezuinigingen is gesloten.

De collectie wacht in depot betere tijden af. De wereldberoemde schilder Piet Mondriaan leefde en werkte in het jaar 1904 in de Udense Sint Janstraat. Tijdens zijn verblijf legde hij onder meer Udense boerderijen op het doek vast.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (2)

Teklenburg zei op 12 april 2009 om 13:15 uur

Kunt U mij mailen of het museum in de abdij nog open is en als dat zo is,op welke tijden.Met vr. dank,
mevr. H.Teklenburg

Robert Staring zei op 13 april 2009 om 19:49 uur

Ja zeker is het museum nog open! Meer info op hun <a href="http://www.museumvoorreligieuzekunst.nl" target="_blank">website</a>.
Openingstijden Geopend:
Dinsdag t/m vrijdag 10.00 - 17.00 uur
zaterdag, zondag en feestdagen 13.00 - 17.00 uur Gesloten:
Maandag, eerste kerst-, paas-, pinksterdag, nieuwjaarsdag, tijdens carnaval (van zaterdag t/m dinsdag) en Goede Vrijdag na 13.00 uur

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: