i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Uden

Vader maakte kunst in 'Tramp Art'-stijl met hout van sigarenkistjes

vertelde op 16 oktober 2017 om 15:40 uur

De witgekalkte muren van Den Herd en Goeikamer waren versierd met een kruisbeeld en palmtak en met familieportretten. In de hoek een troontje met Mariabeeld, het brandende neonkruislampje ervoor. In de Goeikamer hing een afbeelding in een kunstig vormgegeven lijst die vader gemaakt had.

Moerdijkbrug (Foto: Rini de Groot)'Tramp Art'

Meteen bij binnenkomst die panoramafoto van de Moerdijkbrug uit 1872. De brug met veertien boogvormige overspanningen, de langste spoorbrug van Europa. Stichting Heemkunde Moerdijk beschikte over een soortgelijke afbeelding met kenmerken van de watersnood uit 1953.

Vader was in 1910 gelegerd in Breda en bij oefeningen in die omgeving boeide hem dat kunstwerk. Voor deze panoramafoto maakte hij een lijst in de klassieke 'Tramp Art'-stijl, een Amerikaanse volkskunst waarbij gewerkt wordt met stukjes gebruikt hout, vaak afkomstig van sigarenkistjes. Het rechthoekige raamwerk met 3,5 mm dikke plankjes werd trapsgewijs opgebouwd en vervolgens bewerkt door met een scherp voorwerp driehoekjes uit te snijden. Deze kunststijl was heel populair in de periode 1870-1940.

Orenlijst

Oortje (Foto: Rini de Groot)Een volgende en kunstiger lijst sierde de ouderlijke slaapkamer. Ook deze was gemaakt in Tramp Art-stijl, nu met uitstekende hoeken. In de volksmond heet dit een ‘orenlijst', terwijl ik voor deze sierlijke omlijsting een ‘duurdere’ naam had verwacht.

De 'orenlijst' wordt zo ook genoemd door lijstenrestaurator Huub Baija van het Rijks Museum in Amsterdam. Oudere spiegels hebben meestal alleen aan de bovenzijde oren en deze zou ik dan eerder een ’orenlijst’ noemen.

Lijsthoeken werden in verstek en trapsgewijs in vijf lagen gestapeld. Op de achterzijde vermeldt vader '1914-1918' en zijn intialen 'R.d.G'. De omlijsting is 36 x 42 cm groot en bevat ruim negen strekkende meter hout. Sigaren roken was toen algemeen. Houtbewerken was voor de jonge timmerman niets nieuws en hij maakte drie soortgelijke portretlijsten. In het Museum Jan Heestershuis van Schijndel ontdekte ik twee dezelfde lijstvormen met normaal profiel.

Sigarenkistjes

Fabrieksstempel (Foto: Rini de Groot)Vader vertelde dat hij voor de lijsten hout van sigarenkistjes had gebruikt. Een gedeeltelijke fabrieksstempel op de achterzijde bewijst dit ook. Op het stempel staat een symbool boven de beginletters 'GELDE'. Deze letters zouden kunnen verwijzen naar De Geldersche Baai of Geldersche Vallei.

Pas vanaf de jaren 30 waren bedrijven verplicht een wettig gedeponeerd handelsmerk te voeren door inschrijving in het openbaar register met een beschermde benaming, embleem of figuur.
Stichting Nederlandse Tabakhistorie vermeldt op 30 mei 1930 de registratie van De Geldersche Vallei van N.V.  F.M. Houbaer & Co’s als Sigaren-en Cigarillofabriek Amersfoort.

Fotolijst (Rini de Groot)Na de erfenis verwisselde m’n zus het aanwezige familieportret met een afbeelding van de ’lijstenmaker’ zelf, waarop vader de ‘klok optrekt’ door gewichten naar boven brengen.

In tabaksmusea heb ik geen voorwerpen gevonden die gemaakt zijn van sigarenkisthout. Wel bezit Heemkundekring Uden een naaidoos, gemaakt van hout van sigarenkistjes. De onderzijde vermeldt ‘Vorstenlanden Vlekjes’ en de achterzijde ‘Uden Vluchtoord 1918'. Op het deksel zit een speldenkussentje .

Kist Vluchtoor (Foto: Rini de Groot)

 

 

 

 

 

 

 

Knutselwerk wordt Kunstwerk

De winnaar van Guild Challenge Framing Award 2017 uit Schijndel zette me op het spoor van ‘Tramp Art' en de ‘oortjes’, dé benaming voor deze klassieke lijst. Dit verhaal bevat een vijfdelige zoektocht; ik ga nu verder met het vinden van het juiste tabaksmerk, want ’het bezit van de zaak is het einde van vermaak’.

Gezinsleden weten zich de panoramafoto van de Moerdijkbrug in die kenmerkende lijst nog wel te herinneren. Met in de blauwe lucht een vliegmachine en op de brug een rokende stoomtrein. Beseffen we nu pas dat wat vader vroeger 'knutselde' nu als kunst gezien wordt óf ga je kunst pas echt waarderen wanneer je ouder wordt?

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (12)

Rini de Groot zei op 18 oktober 2017 om 17:14 uur

Twee maanden ben ik intensief met dit verhaal bezig geweest.
Met bezoek aan Tabak- en Kunst musea en contact met Lijstmakerijen
waaronder het Rijksmuseum en het Kröller-museum.
En hiermee m’n kennis vergroot allemaal, bedankt.
En ga zoals ik schrijf, nog verder met onopgeloste vragen.

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 19 oktober 2017 om 12:26 uur

Wat leuk om te lezen Rini dat je voor dit verhaal zo veel vooronderzoek gedaan hebt en zoveel geleerd hebt. En nog fijner om te lezen is dat je gewoon doorgaat met schrijven!

Geertjan Alkema - GCF Schijndel zei op 20 oktober 2017 om 11:34 uur

Wat een leuk artikel is het geworden! U heeft veel speurwerk verricht.
Mooie informatie voor iedereen die daarin is geïnteresseerd.
Blijf zulke leuke dingen schrijven!
Met vriendelijke groet,
Geertjan.

Don Duco. zei op 21 oktober 2017 om 16:20 uur

Geachte,
Nee dit soort ‘tramp-art” hebben wij niet in de collectie, maar erg leuk hierover te lezen op uw site.
Met vriendelijke groet,
Conservator Amsterdam Pipe Museum

gerard van opstal zei op 31 oktober 2017 om 00:46 uur

Leuk stukje ambachtelijke huisvlijt.

G.elzinga zei op 2 februari 2018 om 14:28 uur

Volgens mij heb ik tramp art in mijn bezit, een enorme spiegel en kastje. Als geheel een halsetje.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 2 februari 2018 om 20:38 uur

Bijzonder G. Elzinga! Misschien is het leuk om een foto hiervan door te sturen? Dan zetten we die erbij (als je dat zelf wil natuurlijk).

Rini de Groot zei op 2 februari 2018 om 20:56 uur

Marilou en G. Elzinga ook ik ben heel benieuwd!

Maria van der Wijst zei op 12 november 2018 om 23:10 uur

Wat een leuk, of liever mooi en leerzaam verhaal. Van Tramp Art had ik nog nooit gehoord, dus weer wat geleerd, waarvoor dank!

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper bhic zei op 15 november 2018 om 15:36 uur

Ook ik had er nog nooit van gehoord! Ik ben het dus helemaal met Maria eens; een mooi verhaal en meteen ook weer heel wat geleerd. Bedankt, Rini!

Rini de Groot. zei op 5 december 2018 om 20:54 uur

Ja Lisette ik heb in die jaren dat ik voor BHIC schrijf ook heel wat geleerd.
Nu was het Geertjan die voor de eerste oplossing zorgde.
De Kunstvorm, Tramp-Art werd ook wel, 'laaghak' genoemd.
Graag had ik daarmee 'Kunst en Kitsch' bezocht, echter niet voor de waarde, maar de bekendheid aan de kijkers.

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 6 december 2018 om 11:26 uur

Goed idee Rini, dat horen we dan nog wel van je toch?

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: