skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman Bhic

Van ’t Gruytveld in Terheijden tot SOVAK en de voorgeschiedenis

Voor de geschiedenis, voor de inwoners uit Terheijden nog steeds ’t Gruytveld, moet men terug naar 1974. Aan de rand van Terheijden, buiten de bebouwde kom aan de Zeggelaan, werd het toen zo geheten zwakzinnigeninternaat ’t Gruytveld in gebruik genomen.

Zwakzinnigen, zoals die in vroegere jaren werden genoemd, werden tot ver in de vorige eeuw uit het zicht gehouden van de bewoonde wereld en veelal ondergebracht in tehuizen of internaten die min of meer verstopt waren in bossen of duinen. Het was ondenkbaar, dat verstandelijk gehandicapten werden gezien als mensen met mogelijkheden die met begeleiding zelfstandig konden wonen of werken. In de jaren na de Tweede Wereldoorlog kwam daar verandering in. Voorgegaan door ouders van verstandelijk gehandicapten. Er werden ouderverenigingen opgericht en er kwamen regionale stichtingen voor gezinsvervangende tehuizen alsook het kleinschaliger wonen kwam op gang in plaats van de grote instellingen.

Al in de zestiger jaren waren op het gemeentehuis Terheijden al plannen in de maak om tot de bouw van ’t Gruytveld te komen. Het Terheijden zoals het er anno 2020 uitziet, was op lange na nog niet voltooid. Slechts de bouw van woningen in de jaren zestig in de zogeheten polderwijk, Polderstraat en aangrenzende straten, waren de enige uitbreidingen.

21 november 1972 Eerste steen werd gelegd door de burgemeester van Terheijden Jhr. Lodewijk Eduard Diederik Sebastiaan (Lodi) Von Bönninghausen tot Herinkhave. Op de achtergrond links de voorzitter van de stichting Jhr. Mr.H. Quarles van Ufford en zijn dochtertje Jacqueline, die een zilveren troffeltje mocht aanbieden aan de burgemeester (foto: BN De Stem / Johan van Gurp. Bron:  Stadarchief Breda)
21 november 1972 Eerste steen werd gelegd door de burgemeester van Terheijden, jhr. Lodewijk Eduard Diederik Sebastiaan (Lodi) Von Bönninghausen tot Herinkhave. Op de achtergrond links de voorzitter van de stichting Jhr. Mr.H. Quarles van Ufford en zijn dochtertje Jacqueline, die een zilveren troffeltje mocht aanbieden aan de burgemeester (foto: BN De Stem / Johan van Gurp. Bron: Stadarchief Breda)


1974. Links: hoogste punt en vlag in top voor nieuwbouw tehuis voor gehandicapten ’t Gruytveld. Rechts: open dag voltooiing ‘zusterhuis’, voor verpleegsters in opleiding. Foto's: BN De Stem / Johan van Gurp. Bron: Stadarchief Breda JVG19740120031 en JVG19741017008
1974. Links: hoogste punt en vlag in top voor nieuwbouw tehuis voor gehandicapten ’t Gruytveld. Rechts: open dag voltooiing ‘zusterhuis’, voor verpleegsters in opleiding. Foto's: BN De Stem / Johan van Gurp. Bron: Stadarchief Breda JVG19740120031 en JVG19741017008

Het werd een voor die tijd modern gesloten complex van aaneengeschakelde paviljoens met alles in huis voor de eigen zorg, activiteiten en recreatie voor mensen met een verstandelijke beperking. Het gesloten complex kende gemeenschappelijke woon- en slaapvoorzieningen, een eigen sportzaal, zwembad, huisarts, tandarts en andere zorgvoorzieningen. ’t Gruytveld werd een tehuis waar een behoorlijk aantal kinderen verbleven naast ouderen met een verstandelijke beperking.

Links: 1974, open dag ’t Gruytveld, voltooiing paviljoens. Rechts: 1975, open dag ’t Gruytveld, aaneengeschakelde paviljoens. (Foto's: BN De Stem / Johan van Gurp. Bron: Stadarchief Breda JVG19741017011 en JVG19750507006)
Links: 1974, open dag ’t Gruytveld, voltooiing paviljoens. Rechts: 1975, open dag ’t Gruytveld, aaneengeschakelde paviljoens (Foto's: BN De Stem / Johan van Gurp. Bron: Stadarchief Breda JVG19741017011 en JVG19750507006)

Uiteindelijk was de komst van de instelling ’t Gruytveld, aanvankelijk nog ver buiten de bebouwde kom, mede een oorzaak tot tevredenheid door groei en welvaart in de vorm van werkgelegenheid en de daaruit voortvloeiende noodzakelijke woningbouw en uitgebreide voorzieningen op het gebied van sport, zorg en welzijn. Later ging deze vestiging op in de al bestaande SOVAK-organisatie.

Links: 1984, bouw kinderboerderij. Rechts: 1991, Veluwse geiten op de kinderboerderij (foto's: BN De Stem / Johan van Gurp. Bron: Stadarchief Breda, JVG19841114039 en JVG19911002027)
Links: 1984, bouw kinderboerderij. Rechts: 1991, Veluwse geiten op de kinderboerderij (foto's: BN De Stem / Johan van Gurp. Bron: Stadarchief Breda, JVG19841114039 en JVG19911002027)

Dertig jaar later werd deze oude hoofdlocatie op het toen nog besloten terrein in 2002 gesloopt om plaats te maken voor een gewone woonwijk, nu bekend onder de naam ’t Gruytpark. Een woonwijk waar mensen met en zonder handicap samen wonen en leven. Voor de cliënten werden er meer kleinschalige en eigentijdse dag- en woonvoorzieningen gerealiseerd.

Vijf jaar later zat de klus van vernieuwen van het woningenbestand, activiteitencentra, weekend- en vakantieopvang, naschoolse opvang, ambulante woonbegeleiding, dagopvang, en thuiszorg er op.

2004 luchtfoto aanleg het latere ’t Gruytpark. Linksboven het nog niet afgebroken ‘zusterhuis’, waar later seniorenappartementen kwamen. Op de nog onbebouwde vlakte werd het hoofdkantoor SOVAK gevestigd, alsook appartementen gebouwd (foto: BN De Stem / Johan van Gurp. Bron: Stadarchief Breda)
2004, luchtfoto aanleg het latere ’t Gruytpark. Linksboven het nog niet afgebroken ‘zusterhuis’ waar, later seniorenappartementen kwamen. Op de nog onbebouwde vlakte werd het hoofdkantoor SOVAK gevestigd, alsook appartementen gebouwd (foto: BN De Stem / Johan van Gurp. Bron: Stadarchief Breda)

Men leek klaar voor integratie en acceptatie voor de gehandicaptenzorg en het was inmiddels de gewoonste zaak van de wereld om cliënten tegen te komen op straat en in de supermarkt. Zij woonden en leefden in gewone straten en wijken tussen andere mensen. In verschillende straten en wijken in Terheijden verrezen moderne woonvoorzieningen en telden zo’n 440 bewoners in begeleide woonvormen. Beduidend meer dan eerdere jaren. Door voortschrijdend inzicht werd links en rechts het groepswonen teruggedraaid, panden verkocht en werden weer meer centraal op en rond het ooit eerdere terrein woonvoorzieningen getroffen..

2008 (foto: © René Schotanus, fotograaf)
2008 (foto: © René Schotanus, fotograaf)

Met de bouw in de jaren zeventig van het toenmalige ’t Gruytveld werd ook in een zogenaamd zusterhuis voorzien, een flatgebouw voor zo’n dertig tot veertig ‘verpleegsters’ in opleiding. Door de teruglopende belangstelling voor het wonen in dat zusterhuis kwam daar begin jaren tachtig een einde aan. Wat restte was menig avontuurlijke herinnering. De dames gingen uit in de plaatselijke horeca en menige vriendschap, verkering of huwelijk is daar uit voortgekomen. ‘Dat waren gezellige jaren’, wist menige bewoonster en Terheijdense jongens van weleer nog te herinneren. Hoewel een avondklok gold, stond menig raam ’s-nachts open.

Het gebouw werd gesloopt en daarvoor in de plaats werden seniorenappartementen gebouwd.

2020. Links: op de voorgrond een deel van het hoofdkantoor SOVAK en daarachter appartementen voor cliënten. Rechts: drie zogenaamde Ubantorens met seniorenappartementen op de locatie van het voormalige zusterhuis (foto's: © Jan van Vliet)

2020. Links: op de voorgrond een deel van het hoofdkantoor SOVAK en daarachter appartementen voor cliënten. Rechts: drie zogenaamde Ubantorens met seniorenappartementen op de locatie van het voormalige zusterhuis (foto's: © Jan van Vliet) 


Stichting SOVAK, waaronder de vestiging Terheijden is ondergebracht, is inmiddels een centrum geworden waar wordt (samen) gewerkt voor begeleid wonen, werken, buitenschoolse opvang en voor wat betreft de zorg met een AVG-arts (arts voor verstandelijk gehandicapten), bewegingsagogen, bijzondere therapieën, diëtiste, ergotherapeut, fysiotherapie, gedragskundige, geestelijke verzorging, gezond en veilig leven en logopedie.

Bron: BN/DeStem van 3 augustus 2005, 5 september 2007, 7 april 2008 en 6 augustus 2008 auteur Jan van Vliet

Reacties (1)

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 5 november 2020 om 13:40
Bijzondere geschiedenis, Jan, mooi om hiervan kennis te nemen. Met een aantal veelzeggende details bijvoorbeeld over de avondklok en de geopende ramen. Mooi verwoord en ook in beeld gebracht. Dank daarvoor!

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Doe mee en vertel jouw verhaal!