i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Berlicum
Tags:

Van wie is zij er een?

vertelde op 31 mei 2016 om 09:46 uur

Naamgeving van hertrouwende vrouwen in Berlicum (1696-1702)

huwelijk, detail uit Philip Galle Fides. Collectie BoijmansBij het bewerken van het Berlicumse schepenprotocol over de periode 1695-1703 (BHIC, toegangsnummer 5120, inventarisnummer 91) stuitte ik op een behoorlijk aantal akten waarin de hoofdrol is weggelegd voor weduwen die op het punt stonden te hertrouwen.

Om precies te zijn gaat het om vier akten van huwelijkse voorwaarden tussen de aanstaande echtelieden en om elf inventarissen van de roerende goederen uit het eerste huwelijk van de vrouw. Zou ik deze huwelijken ook in de trouwregisters van Berlicum terug kunnen vinden?

Om die vraag te kunnen beantwoorden ben ik te rade gegaan bij de twee Berlicumse trouwboeken uit deze periode. Ten tijde van de Republiek was alleen een huwelijk voor de Nederduits Gereformeerde kerk rechtsgeldig. Huwelijken in andere kerken gesloten waren niet wettig, maar werden dat pas als ze ook nog eens voor de plaatselijke overheid werden geregistreerd. Vandaar dat katholieke huwelijken uit deze periode zowel in de registers van de parochie als van de schepenbank zijn terug te vinden. In Berlicum zijn dat voor de betreffende periode:

  • het trouwboek van de rooms-katholieke parochie van Berlicum over de periode 1678-1806 (BHIC, DTB Berlicum 18).

  • het trouwboek van de schepenbank van Berlicum over de periode 1664-1698 (BHIC, DTB Berlicum 12). Het volgende trouwboek van de schepenbank begint pas in 1708.

De resultaten van deze exercitie zijn te zien in onderstaande tabel. Per cel ziet u eerst de persoonsgegevens van bruid en bruidegom en in de laatste regel het folio/bladzijdenummer van de vermelding, de datering en - in het geval van het schepenprotocol - of het om een inventaris of om huwelijkse voorwaarden gaat.

 

Schepenprotocol (Berlicum RA 91) RK trouwboek (Berlicum DTB 18) Schepenbank trouwboek (Berlicum DTB 12)
Peerken Peter Claes
weduwe van Jan Teunis Smulders
hertrouwt met Adam Jans Gelaudimans
29v - 2-8-1696 (inventaris)
Adamus Hendric
x
Petronilla Jansen
39 - 20-8-1696
Adam Janse Gelaudimans
x
Peerken Peter Claes
weduwe van Jan Teunis Smulders
117 - 5-8-1696
Jenneken Janssen
weduwe van Zeger Ariens vande Coeveringh
hertrouwt met Peter Jan Jacobs
35r - 11-9-1696 (huwelijkse voorwaarden)
Petrus Joannis
x
Joanna
40 - 7-10-1696
Peter Jan Jacobs
weduwnaar van Jenneken Claes
x
Jenneken Jans
weduwe Zeger Ariens vande Coeveringh
117 - 7-10-1696
Marijke Hendrick Jacobs
weduwe van Jan Jans Gelaudimans
hertrouwt met Jan Peters vande Westerlaecken
41v - 24-1-1697 (huwelijkse voorwaarden)
Joannes vander Westerlaeken
x
Maria Hendrici
40 - ?-?-1697 (januari of begin februari)
Jan Peters vande Westerlaecken jongeman
x
Marijke Hendrick Jacobs
weduwe van Jan Jans Gelaudimans
118 - 10-2-1697
Jenneken Hendrick Jacobs
weduwe van Philip Philips van Uden
hertrouwt met Peter Hermens van Vucht
46r - 29-3-1697 (inventaris)
Petrus Hermes
x
Joanna
40 - 2-12-1696
Peter Hermens van Vucht
weduwnaar van IJken Claes Goijerts
x
Jenneken Hendrick Jacobs
weduwe van Philips Philips van Uden
118 - 2-12-1696
Jenneken Hendrick Willems van Helvoirt
weduwe van Thomas Geerts van Gerwen
hertrouwt met Aert Hendricx van Beeckvelt
53r - 29-4-1697 (inventaris)
Arnoldus Hendrix
x
Joanna Hendrix
41 - 19-5-1697
Aert Hendricx van Beeckvelt jongeman
x
Jenneken Hendrick Willems van Helvoirt
weduwe van Thomas Geerts van Gerwen
120 - 5-5-1697
Ariken Peter Sepen
weduwe van Jan Frens
hertrouwt met Lambert Jacobs
59v - 1-6-1697 (inventaris)
Lambertus Jacobs
x
Adriana Peters
41 - 27-5-1697
Lambert Jacobs jongeman
x
Arijken Peter Seben
weduwe van Jan Frensen
121 - 27-5-1697
Catelijn Frans Hendrick Rovers
weduwe van Paulus Paulus
hertrouwt met Sebert Martens
59v - 1-6-1697 (inventaris)
Seeb Martens
x
Catarina Fransen
41 - 2-6-1697
Zebert Martens
x
Catelijn Frans Hendrik Rovers
weduwe van Paulus Paulus
122 - 2-6-1697
Grietie Teunis Jan Gielens
weduwe van Lambert Dircx van Zochel
hertrouwt met Ariaen Peters vande Coeveringh
61v - 24-6-1697 (inventaris)
Adrianus Peters
x
Margreta Lamers
41 - 30-6-1697
Ariaen Peters vande Coevering jongeman
x
Margriet Teunis Jan Gielens
weduwe van Lambert Dircx van Zochel
123 - 30-6-1697
Marija Hendricx van Gerwen
weduwe van Dries Jan Dries
hertrouwt met Dirck Jacobs Gelaudimans
64r - 24-6-1697 (inventaris)
Theodorus Jacobs
x
Maria Drise
42 - 7-7-1697
Dirck Jacobs
weduwnaar van Jenneken Willem Teunis
x
Marija Hendricx van Gerwen
weduwe van Dries Jan Dries
124 - 7-7-1697
Lijsbet Aert Lamberts
weduwe van Jan Willemse vande Bogert
hertrouwt Jan Teunis Eijmberts
77r - 24-1-1698 (inventaris)
Joannes Tunnissen
x
Elisabeta Aerts
42 - 26-1-1698
niet gevonden
Catelijn Dircx Smulders
weduwe van Aert Hendricx Vercuijlen
hertrouwt met Peter Frans Rovers
79r/81v - 24-1/7-2-1698
(huwelijkse voorwaarden/inventaris)
Petrus Fransen
x
Catarina Aerts
42 - 9-2-1698
Peter Frans Rovers jongeman
x
Catelijn Dircx Smulders
weduwe van Aert Hendricx Vercuijlen
130 - 9-2-1698
Dircxken Arien Jan Teunis
weduwe van Jan Teunis Peter Gielens
hertrouwt met Jan Jans van Gemert
86v - 1-3-1698 (inventaris)
Joannes Jansen van Gemert
x
Theodora Gilens
42 - 2-2-1698
register ontbreekt
Erken Gijsberts van Deursen
weduwe van Hendrick Dries van Runt
hertrouwt met Teunis Eijmbert Voets
156r - 13-5-1700 (inventaris)
Antonius Voets
x
Arnolda Hendric
44 - 31-1-1700
register ontbreekt
Lijsken Willem vande Ven
weduwe van Tijs van Heretom
hertrouwt met Jan Leenders s'Mulders
205r - 5-7-1702 (huwelijkse voorwaarden)
Joannes Lennaers Smulders
x
Elisabeta Theijssen
49 - 8-7-1702
register ontbreekt

Wat kunnen we uit deze vergelijking opmaken over de nauwkeurigheid van naamsaanduidingen in de verschillende bronnen?

De schepenen noemen van 14 van de 28 trouwlustigen een ‘achternaam’ als Gelaudimans, Van Vucht, Van Gemert etc. Van de andere 14 personen worden er 3 met slechts één patroniem aangeduid: Jenneken Claessen, Lambert Jacobs en Sebert Martens. Van de overige 11 worden minstens 2 generaties voorouders genoemd en soms zelfs 3: Peterken Peter Claes, Ariken Peter Sepen, Catelijn Frans Hendrick Rovers.

Detail van een verluchte initiaal 'C' (van coniugium, huwelijk): een priester  verenigt de handen van een man en een vrouw.In schril contrast met deze vrij nauwkeurige naamgeving door de schepenen staat de registratie door de Berlicumse pastoor. Om te beginnen wordt in geen van de gevallen vermeld dat het om een nieuw huwelijk van een weduwe of weduwnaar gaat. En wat de naamgeving betreft wordt slechts viermaal een ‘achternaam’ genoemd, in 22 gevallen slechts één patroniem, tweemaal zelfs alleen een voornaam. Van de 14 bruiden worden er 2 alleen met hun voornaam aangeduid, de overige 12 krijgen van de pastoor een ‘patroniem’ toegevoegd. Maar vergelijking met de schepenregistratie wijst uit dat het hier in slechts 5 gevallen daadwerkelijk om de naam van de vader gaat. In de overige 7 gevallen blijkt het ‘patroniem’ afgeleid te zijn van de naam van eerste echtgenoot. Zo blijkt Margreta Lamers bijvoorbeeld de dochter van Teunis Jan Gielens te zijn, maar wordt ze hier ‘Lamers’ genoemd omdat ze eerder getrouwd was geweest met Lambert Dircx van Zochel.

huwelijkssluiting (Roxburghe Ballads)De conclusie moge duidelijk zijn: de registratie van huwelijken (en waarschijnlijk dus ook van dopen en begraven) door de rooms-katholieke geestelijken was weinig nauwkeurig. Op basis van uitsluitend gegevens uit het katholieke trouwboek van Berlicum zijn genealogische fouten snel gemaakt. In de onderzochte gevallen is dat eenvoudig te voorkomen omdat er andere bronnen beschikbaar zijn. Maar het is een feit dat in veel plaatsen de katholieke Doop-, Trouw- en Begraafregisters het verst terug gaan en niet zelden de énige bron uit het DTB-bereik zijn.

Foutieve interpretaties liggen dan al snel op de loer. Het adagium ‘één bron is geen bron’ is net als in de journalistiek ook van toepassing op genealogisch onderzoek. Gelukkig komen de laatste tijd steeds meer secundaire bronnen, zoals bijvoorbeeld bewerkingen van schepenprotocollen van een groot aantal Noord-Brabantse plaatsen ter beschikking, met een schat aan informatie, zeker ook voor de genealoog.

 

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (4)

Ronald Blancke zei op 27 mei 2017 om 11:03 uur

Even een korte reactie op een enkel gegeven...
In de tabel op de 2de rij noem je:

Jenneken Claessen
weduwe van Zeger Ariens vande Coeveringh
hertrouwt met Peter Jan Jacobs
35r - 11-9-1696 (huwelijkse voorwaarden)

Zo staat het inderdaad in de kop van het betreffende stuk, maar vlak daaronder staat: Compareerde etc. Peter Jan Jacobs weduwnaar van Jenneke Claes

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 29 mei 2017 om 11:56 uur

Bedankt voor je correctie Ronald. Je hebt helemaal gelijk, er staat inderdaad iets verderop in de tekst de juiste naam van de bruid. We hebben het inmiddels aangepast in de tabel naar 'Jenneken Janssen'.

Rini de Groot. zei op 26 december 2018 om 13:19 uur

'Van wie bende ge d,r een' waren vroeger de vragen die ouderen aan je stelde.
Nu doe ik zelf, eerder vraag ik aan een vreemde, 'waar ben je geboren en welk geloof bezit je, zodat ik weet waarover ik kan praten.

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 2 januari 2019 om 20:03 uur

Goed begin van een gesprek Rini, dan kun je altijd een mooi en goed gesprek opbouwen.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 20 oktober 2015 om 19:57 uur

Genealogisch slagveld