i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Oss
Tags:

Verzet kraakt literaire brief van De Bourbon over 'Soldaten van Oss'

vertelde op 18 december 2019 om 16:18 uur

De Duitsers bezetten Nederland al ruim een jaar, als Louis de Bourbon in 1941 burgemeester van Oss wordt. Maar door toenemende maatregelen van de bezetter ziet De Bourbon geen andere uitweg dan in 1943 zijn ontslag in te dienen, en onder te duiken. In april 1944 schrijft hij een gloedvolle brief waarbij hij zijn ambtenaren mijn ‘Soldaten van Oss’ noemt. Het verzet schampert om deze omschrijving.


Dat De Bourbon zich na zijn burgemeesterschap wijdt aan het schrijverschap, is niet verwonderlijk als je zijn ‘Paasbrief’ uit 1944 leest. Hij roemt op literaire wijze zijn ambtenaren als ware strijders, die ook - nadat hun burgemeester is ondergedoken - “nog onwrikbaar staan”. Zijn situatie als onderduiker beschrijft hij bijna poëtisch: “Ik heet U welkom in dit landschap onder den waterspiegel.”

De Bourbon schetst een beeld van weliswaar beperkte bewegingsvrijheid, maar tegelijkertijd een mogelijkheid tot contemplatie. Hij neemt de lezers van zijn brief mee op ‘een excursie in deze onderwaterse contreien’. “Het is merkwaardig; we genieten hier vaak inniger van het leven dan vroeger, toen we ons de tijd niet gunden om naar de natuur te zien, of om ons te verdiepen in het wezen der dingen. Wanneer wij ons een ogenblik wegdenken uit de elende en droefenissen van deze tijd, dan bemerken wij juist nu hoeveel schoons er is in de wereld.”

Steekspel van de verbeelding

De Bourbon spoort mensen aan de noodgedwongen beperkte ruimte zinvol in te vullen. “Besteedt de thans zo ruime vrije tijd die U gedwongen werd opgelegd te eigen bate en zo voordelig mogelijk. Verdiept Uw ziel, maar verdiept en verruimt ook Uw geest. Leest en studeert. Ik gun U van harte in Uw eenzaamheid de ontspanning van de opwekkende, romantische lectuur, het kleurrijke steekspel van de verbeelding en het innige schoonheid."

Het verzet is minder gecharmeerd van alle literaire lof. Bezielend ja, maar die ‘goede geest onder zijn personeel was in een dergelijke algemeenheid niet aanwezig', constateert de Gemeenschap Oud Illegale Werkers Nederland, kring Ravenstein-Schaijk. De meeste ambtenaren waren op hun plek blijven zitten, ook onder de NSB-burgemeester. De omschrijving ‘soldaten’ vindt het verzet te veel eer. “Er waren veel duikers, maar bedroefd weinig daadwerkelijke medewerkers”, zo wordt geconstateerd. En in plaats van aan te pakken, “waarop wij al zo lang zaten te wachten”, inspireerde de brief tot nietsdoen. “En dat kwam ons wel erg slecht van pas.”

Het verzet schrijft de ondergedoken burgemeester dat “uw soldaten uit Oss eigenlijk minder soldatesk zijn”, types die vooral aan zichzelf denken. "Het is zeer jammer dat U persoonlijk niet van meer nabij de gang van zaken op Uw gemeentehuis kunt volgen." De brief is bezorgd, maar 'er werd nimmer antwoord op ontvangen', zo staat in het verslag te lezen dat de Gemeenschap Oud Illegale Werkers na de bevrijding opstelt.

Geheime archieven geven gezicht aan oorlogsjaar 1944

Van een moordaanslag door het verzet, tot in de problemen komen omdat je mof zegt. De archieven van 1944 – na 75 jaar openbaar - laten voelen hoe moeilijk dat oorlogsjaar moet zijn geweest. Het BHIC toont je deze maand opzienbarende, ontroerende en angstaanjagende archiefstukken, die na al die jaren nu mogen worden ingezien.  

(uit toegangsnummer 7393, inventarisnummer 135)

 

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (2)

Kees van Everdingen zei op 13 januari 2020 om 22:09 uur

Louis de Bourbon schreef wel mooi over het verzet.
In december 1943 schrijft hij op het landgoed Zegenwerp het gedicht 'Libertatis Cupido', opgedragen aan de verzetsman Carl Thomas.
Carl Thomas was een van de leiders van de Bosche Ordedienst:
https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/over-het-verzet-praat-je-niet-ook-niet-na-de-oorlog

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 14 januari 2020 om 13:19 uur

Wat een mooie aanvulling, Kees, veel dank daarvoor. Dat maakt het cirkeltje mooi rond. Ik ga proberen dat gedicht te achterhalen, of heb jij dat toevallig tot je beschikking?

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 2 november 2009 om 09:56 uur

Koningskind als burgemeester: Louis de Bourbon, 1908-1975

vertelde op 18 december 2019 om 15:50 uur

De risicovolle moordaanslag op NSB-burgemeester Apeldoorn