skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper Bhic

Vincent van Gogh in Helvoirt, 1874

Rien Wols
Rien Wols Bhic
vertelde op 4 november 2009 om 16:10 uur
In de zomermaanden van 1874 maakte Vincent van Gogh enkele schetsen van Helvoirt. Het gaat om een krijttekening van 21x31 cm van de hervormde kerk van Helvoirt en om een kleinere potloodtekening van 11x19cm met een meer panoramische blik op Helvoirt, waarop de toren van de hervormde kerk een beeldbepalend element is.

Helvoirt door de ogen van Van GoghHet was niet toevallig dat Vincent juist de hervormde kerk tekende: sinds februari 1871 was zijn vader immers dominee van de hervormde gemeente in Helvoirt. Vincent zelf had het ouderlijk huis al enkele jaren daarvoor verlaten.

In 1869 was hij in dienst getreden bij de Haagse kunsthandel Goupil. In mei 1873 was hij overgeplaatst naar Goupil in Londen. Helvoirt was in deze jaren nog duidelijk de plek waar zijn "thuis" zich bevond. Anderhalve maand voordat hij naar Londen zou vertrekken, schreef hij aan zijn broer Theo: "Als ik maar enigszins kan, ga ik met Paschen naar Helvoirt".

Ingeloot voor militaire dienst

Op 15 februari 1873 moest hij in Oisterwijk gaan loten voor militaire dienst. Met lotnummer 7 was hij ingeloot. Volgens de registers van de Nationale Militie zou Vincent zich op 1 mei 1873 moeten melden bij het zesde regiment infanterie. Aan het eind negentiende eeuw hoefde maar een klein deel van de jongens die in aanmerking kwamen voor militaire dienst ook daadwerkelijk op te komen. Dat kleine deel werd aangewezen door er om te loten.

Militieregister HelvoirtHet lot was echter niet onontkoombaar. Men kon namelijk een vervanger inhuren, een zogenaamde remplaçant. Dat kostte natuurlijk wel wat, zodat zo’n optie vooral was weggelegd voor de beter-gesitueerden. Maar men kon zich ook tegen het lot verzekeren, iets wat dominee Van Gogh voor zijn zoons gedaan had. Bij de verzekeringsmaatschappij Eendracht in Oisterwijk had hij een verzekering afgesloten tegen inloting bij de Nationale Militie. De verzekeringsmaatschappij zocht dan zelf naar iemand die bereid was om tegen betaling de vervangende dienstplicht te vervullen. In het geval van Vincent werd dat een metselaar uit Geertruidenberg, Anthonie Blans geheten.

Helvoirt, potloodschets van Van GoghVerlangen naar huis

Hoewel Vincent het in Londen niet slecht naar zijn zin had, gingen zijn gedachten nog wel naar thuis uit. Een jaar na zijn vertrek naar Engeland schreef hij: …toch verlang ik soms zoo naar Holland en vooral naar Helvoirt (30 april 1874). Dat verlangen zou binnen enkele maanden na deze brief gestild worden: eind juni verliet hij Engeland voor een verblijf van een paar weken bij zijn ouders.

Uit deze periode stammen de schetsen waarmee dit stukje begon. Overigens is hij waarschijnlijk ook in het voorjaar van 1873 nog enige tijd in Helvoirt geweest. Hij schrijft althans op 9 mei aan Theo: maandagmorgen vertrek ik vanuit Helvoirt naar Parijs … Vanuit Londen ging hij een aantal malen naar Helvoirt.

Daarover bestaat een getuigenis van de Helvoirtse kleermaker Frederik van de Plas die meermalen een pak voor Vincent heeft versteld. Van de Plas herinnerde zich op zijn 70e nog hoe hij bij een van Vincents bezoeken vanuit Londen "het kostuum van den schilder, dat stonk van den rook en geheel ontoonbaar was" gereinigd had. "Vincent kwam alleen met vacantie te Helvoirt. Hij was opvallend stil".

Galerie Goupil in ParijsKerst in Helvoirt

In oktober 1874 werd Vincent vanuit Londen opnieuw overgeplaatst door de firma Goupil, ditmaal naar Parijs. Vanuit Parijs bracht hij in december 1874 de Kerstdagen in Helvoirt door. Blijkbaar waren de herinneringen aan deze dagen zo prettig dat hij bijna twee jaar later nog aan zijn broer Theo schreef:

Helvoirt in de sneeuwIk verheug mij reeds op kersmis, twee jaar geleden deden wij s’avons die wandeling in de sneeuw, weet gij dat nog, toen wij de maan zagen opkomen boven Mariënhof. En hoe vriendelijk zag Helvoirt en de lichten in het dorp en de toren tusschen de besneeuwde populieren er dien avond uit, in de verte van de weg naar ’s Bosch af gezien. (september 1876).

Mariënhof was het landgoed van de (protestantse) familie De Jonge van Zwijnsbergen, gelegen aan de doorgaande weg van ’s-Hertogenbosch naar Breda.

Nog meer Van Goghs

Helvoirt, MariënhofNiet ver van dit landhuis werd op dat moment een huis gebouwd voor drie zusters van dominee Van Gogh. Waarschijnlijk zijn Vincent en Theo tijdens hun winterse avondwandeling ook langs de bouwplaats gegaan om te kijken waar hun tantes zouden komen te wonen. Overigens woonde nog een vierde tante ook niet zo ver van Mariënhof af. Dat was Geertruda, gehuwd met kapitein-luitenant ter zee Abraham ’s Graeuwen. Dit echtpaar had zich na de pensionering van de militair in 1872 te Helvoirt gevestigd.

’s Graeuwen was bevriend met Jan van Gogh, de oudste broer van de dominee. Deze Johannes van Gogh had eveneens carrière gemaakt bij de Marine en was zelfs opgeklommen tot Schout bij Nacht. In 1883 nam hij zijn intrek in het landhuis Rosen Haeghe van zijn zuster Geertruda en zijn zwager en vriend Abraham. Twee jaar later al zou hij daar overlijden. In 1886 werd op initiatief van enkele hoofdofficieren van de Koninklijke Marine een grafmonument boven het graf van de vice-admiraal op het kerkhof in Helvoirt opgericht.

De tantes

De ongehuwde tantes Johanna, Dorothea en Maria besteedden hun tijd deels aan het geven van godsdienstlessen aan de protestantse kinderen in de hervormde gemeente Helvoirt-Haaren. Als leslokaal gebruikten ze een kamer in het grote Rosen Haeghe van hun zuster Geertruda. Het verhaal gaat dat de kinderen soms prijsjes kregen voor oplettendheid en ijver, prijsjes die vaak bestonden uit schetsjes gemaakt door neef Vincent.

Weinige van deze schetsen zijn overgebleven. We kennen er eigenlijk maar drie: tekeningen van de hand van de tienjarige Vincent, die geschonken waren aan Josina Erckelens, de dochter van een van de ouderlingen van de hervormde gemeente. Via allerlei omzwervingen zijn twee daarvan uiteindelijk in de collectie van het Van Goghmuseum terecht gekomen.

Reacties (17)

Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier zei op 5 juni 2012 om 12:20
Onlangs bezocht ik Helvoirt en ontdekte dat de twee graven van Dorothea van Gogh (tante van Vincent) en Johannes van Gogh (oom van Vincent) in erbarmelijke staat verkeren. De meeste letters zijn niet meer te lezen. Zo gaat men toch niet om met cultureel erfgoed. Wie gaat hier iets aan doen om restauratie te bewerkstelligen?
Ikzelf woonde minstens 20 jaar in de oud-pastorie waar vader van Gogh ook 4 jaar woonde.
Marilou Nillesen, namens BHIC bhic zei op 20 juni 2012 om 10:30
@Marie-Jeanne: Wat bijzonder om in de oud-pastorie te hebben gewoond! Ik kan me voorstellen dat het lot van de familie Van Gogh je dan ook extra aan het hart gaat.

Los daarvan, je zóu verwachten dat dergelijke graven goed onderhouden zouden worden. In Zundert, Etten-Leur en Nuenen zie je verschillende particuliere initiatieven die zich in een brede zin bezighouden met de erfenis van Van Gogh en zijn familie. Zou in Helvoirt niet zoiets zijn? Dat zou een uitgelezen kans zijn.

Mogelijk wordt het wel opgepikt in het kader van Brabant Culturele Hoofdstad 2018. Wat het BHIC kan doen, is er in ieder geval aandacht aan besteden en aandacht voor vragen. Mijn collega Henk maakte een foto van de graven zoals je hieronder ziet. Ook komen we er in binnenkort in een weblog op terug. Hopelijk wordt er op die manier iets in gang gezet!

<img src="http://www.bhic.nl/data/upload/helvoirt/helvoirt,%20graven%20van%20gogh%20081009.jpg" alt="graven van Johannes en Dorothea van Gogh in Helvoirt" width="400" height="495" border="0" />


Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier zei op 25 juni 2012 om 13:12
Wat een sympathieke reactie. Dank daarvoor. Ik ben blij met het aandacht vragen hiervoor. Op de foto lijken de graven nog heel wat maar in het echt is vooral het linker graf bijna niet te lezen.

Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier

PS Mijn vader was burgemeester van Helvoirt van 1959-1977
Marilou Nillesen, namens BHIC bhic zei op 26 juni 2012 om 14:04
@Marie-Jeanne: We krijgen inmiddels meer reacties binnen over meer verwaarloosde graven (niet gerelateerd tot Van Gogh overigens). Maar het is kennelijk wel een onderwerp dat "leeft". We komen er in ieder geval nog op terug.

Overigens, wat leuk om te horen van je vader. We hebben ook diverse foto's van je vader in ons bestand. Over één foto twijfel ik overigens nog wel. Als je "Westerflier" en "dochter" intikt in het kadertje Brabantse foto's, dan duikt er een mooie foto op waarop een meisje is te zien. Ben jij dat toevallig (of een zus wellicht) of zit ik er helemaal naast?
Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier zei op 26 juni 2012 om 19:18
Marilou: het dochtertje naast mijn vader, met strik, is Ernestine, mijn oudste zusje. Ze was toen 12 jaar.
Wanneer ik tijd heb zal ik eens door alle foto's gaan en kijken of de informatie erbij klopt.

Goed nieuws dat er meer mensen zich zorgen maken over behoud van cultureel erfgoed.
Marilou Nillesen, namens BHIC bhic zei op 28 juni 2012 om 10:05
@Marie-Jeanne: Als je een keertje door de foto's wil kijken en ze wil aanvullen met informatie, graag! Juist mensen die er zelf bij betrokken zijn (geweest) kennen de details en soms ook nog mooie anekdotes!
Janneke Segaar zei op 18 april 2013 om 17:04
Dit verhaal heb ik met veel plezier gelezen, niet alleen omdat Vincent van Gogh een beroemd schilder is geworden, maar ook omdat ikzelf in Helvoirt heb gewoond. Ik ben benieuwd of de genoemde huizen van de zusters/broers van vader van Gogh nog bestaan of anders waar ze gestaan hebben. Is de weg van Den Bosch naar Breda de weg over Vught en Helvoirt en Tilburg?
Ik herinner mij dat Van Hövell tot Westerflier burgemeester van Helvoirt was toen mijn ouders er in 1975 kwamen wonen. Woonde hij niet in het huis dat tegenover het oude protestantse kerkje staat aan de Torenstraat? Nadat Van Hövell tot Westerflier vertrokken was, kreeg dat huis een Franse voortuin. Mijn ouders kenden de burgemeester wel en ze vertelden dat hij niet eerder geholpen wilde worden in de winkels. maar rustig op zijn beurt wachtte.
Els Knoope zei op 9 november 2014 om 16:26
Helvoirt wil zich profileren als een Vincent van Gogh gemeente.
Daarom worden er vele initatieven ontwikkeld.
Ik geef zaterdag 29 November een Vincent van Goghwandeling in Helvoirt met lunch. Meer informative op mijn website: www.elsknoope.nl
Margot America
Margot America bhic zei op 11 november 2014 om 13:18
Wat leuk Els, hartelijk dank voor je tip! Wij zullen hierover een tweet op Twitter zetten. Veel succes met de organisatie!
Ilse van der Linden zei op 14 januari 2015 om 19:04
Beste allemaal,

momenteel doe ik onderzoek naar Vincent van Gogh en met name naar de invloed die hij nu nog heeft op de samenleving. Ook ben ik geïnteresseerd naar hoe hij mensen heeft geïnspireerd. Graag zou ik daarom wat persoonlijke ervaringen en meningen kunnen gebruiken voor mijn onderzoek. Na dit gelezen te hebben, ben ik er van overtuigd dat jullie een wellicht een toevoeging aan mijn onderzoek zouden kunnen doen. Mocht iemand geïnteresseerd zijn, stuur dan even een mailtje naar linden.ilse@lcl.nl voor meer informatie. Met vriendelijke groet,
Ilse van der Linden.
Cees van Loon zei op 2 april 2019 om 18:28
Geachte heer Wolfs,

Graag wil ik reageren op bovenstaand artikel. Op de inhoud is niks aan te merken. Op de foto's die zijn geplaatst echter wel. Zoals u zou moeten weten worden Van Goghs Juvenilia die zich in het Kröller-Müller Museum en het Van Gogh Museum bevinden niet langer aan hem toegeschreven (zie Sjraar van Heugten, Vincent van Gogh. Tekeningen 1. Vroege jaren 1880-1883.
https://www.google.com/search?safe=active&q=Van+Goghs+Juvenilia&tbm=isch&source=univ&client=firefox-b-d&sa=X&ved=2ahUKEwiAvsLJ5rHhAhVCIlAKHbkqDxIQsAR6BAgIEAE&biw=1920&bih=966

Vreemd dat ze desondanks toch geplaatst worden.
Cees van Loon
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 3 april 2019 om 09:22
Beste Cees, bedankt voor je reactie, en je oplettendheid. Ik zal Rien wijzen op je opmerkingen en dan komt hij daar nog vast op terug.

Wordt vervolgd!
Martien Vromans zei op 9 maart 2021 om 17:50
Het graf of beter Cenotaaf van Ome Jan in Helvoirt is in 2020 door de gemeente Haaren gerestaureerd.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 10 maart 2021 om 19:36
Ah goed te horen, mooie aanvulling, Martien. Dank je wel!
els knoope zei op 10 maart 2021 om 20:12
We willen echt een Vincent van Gogh gemeente worden. Nu staat Nuenen boven aan de lijstjes, Helvoirt wil daar dicht bij staan. We hebben in Helvoirt: De graven van ome Jan, tante Doortje, ome Hein, (halfbroer van de oma van Vincent) het huis van de tantes: Antje, Doortje en Mietje.
Het huis van oom Hein, het huis van dominee van Gogh, het koetshuis waar het koetsje van de dominee stond, de kerk, de bijbel van dominee van Gogh, de preekstoel van dominee van Gogh. Kasteel Zwijnsbergen waar de vriend van dominee van Gogh woonde en waar de familie Kerst vierde en de tuinen van het kasteel waar veel gewandeld werd. Meer informatie is te vinden op mijn website: www.elsknoope.nl/vincent van gogh.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 11 maart 2021 om 09:11
Bedankt voor je toevoeging, Els, mooie site ook! Ik kan me voorstellen dat Helvoirt trots is op de zichtbare sporen die Vincent van Gogh heeft nagelaten. Goed dat deze op deze manier worden gekoesterd.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Doe mee en vertel jouw verhaal!