i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Uden
Tags:

Volkel in vogelvlucht

vertelde op 4 november 2009 om 12:19 uur

Volkel is een kerkdorp in de gemeente Uden. Het dorp telt momenteel bijna 3.600 inwoners. Het ligt ten zuidoosten van Uden en historisch gezien aan de rand van de beschaving: achter Volkel begon de wildernis. Tegenwoordig is het dorp vooral bekend van de vliegbasis Volkel, in gebruik bij de Koninklijke Luchtmacht, en het nabij gelegen recreatiepark Hemelrijk.

In Carnavalstijd heet Volkel “Piepergat” en laten de inwoners zich aanspreken als “piepers” en “pieperinnekes”.

De naam

Hoewel er verschillende spellingen zijn overgeleverd (en oudere inwoners de naam nog wel uitspreken als Volker), is de meest waarschijnlijke verklaring voor de naam Volkel die van “het bos van Fulco”. De slot-l is een relict van het achtervoegsel “-loo”, dat “bos” betekent. Volke zou dan een variant van de mansnaam Fulco zijn.

Oudste vermelding

Volkel wordt voor het eerst schriftelijk vermeld in een akte uit 1313, waarin Rutger van Herpen, Heer van Uden, Boekel en Zeeland, gemeenschappelijke gronden uitgeeft aan de bewoners van Volkel en Boekel. Omdat het beheer van die gemeenschappelijke gronden een zekere mate van organisatie vereist, mogen we ervan uit gaan dat er toen al zoiets als een Volkelse dorpsgemeenschap bestond.

Kerk van Volkel

In 1455 kwam de kerkelijke toestemming af voor de stichting van een kapel in Volkel, onderhorig aan de Udense moederkerk natuurlijk. Die stichting was een particulier initiatief van Aert Willems en zijn vrouw Lutgardis. De kapel werd gewijd aan de H. Antonius Abt en de H. Barbara. Vanaf 1485 konden de Volkelnaren in deze kapel aan hun zondagsplicht voldoen. Maar trouwen, dopen en de Paascommunie moest nog steeds in de parochiekerk van Uden gebeuren.

In 1635 werd de kapel door een plunderende groep Kroaten in brand gestoken. De kapel werd herbouwd. Dat herbouwen gebeurde ruim een eeuw later, in 1740, opnieuw. En weer een eeuw later, in 1836, werd de kapel vergroot. Vanaf toen mochten ook de sacramenten als huwelijk en doop in de Volkelse kapel toegediend worden. Nog geen twintig jaar daarna, in 1855, werd de kapel tot volwaardige parochiekerk verheven, met Andreas van Kilsdonk als eerste pastoor. 

De huidige parochiekerk van Volkel werd in 1938 gebouwd, naar ontwerp van architect van Halteren uit ’s-Hertogenbosch, in traditionalistische gotiserende baksteenstijl. Tijdens de Tweede Wereldoorlog haalden de Duitsers twee klokken uit de toren. Deze werden in 1947 vervangen door twee nieuwe klokken, gegoten bij gieterij Petit&Fritsen uit Aarle-Rixtel.

Middelen van bestaan

De bewoners van Volkel waren historisch gezien eigenlijk allemaal boer of ook wel schaapherder. Een enkeling oefende een ambacht uit dat direct met het agrarische bestaan te maken had, zoals de molenaar. Volkel kende vanaf het begin van de negentiende eeuw één molen op het “Heike”. Aan het begin van de twintigste eeuw bouwde Frans van Dieten een nieuwe stenen stellingmolen in het dorp. Een paar jaar later bouwde Bert Coppens ook een molen, even buiten de bebouwde kom. In reactie daarop bouwde Frans van Dieten nóg een molen, die in de volksmond de bijnaam Kreitmolen (van kreiten=pesten) kreeg.

De Kreitmolen brandde in 1935 af. In plaats van geheel nieuw te bouwen, kocht de toenmalige molenaar de molen op het Heike en verplaatste die naar de plek van de afgebrande molen. De nieuwe oude molen ging in 1983 tijdens een hevige storm in vlammen op, maar is na enkele jaren weer glorieus gerestaureerd aan de Brabantstraat.

De stenen stellingmolen van de familie Van Dieten was toen ook al volledig door brand verwoest. Dat gebeurde in 1949. Op de plek waar ooit die molen heeft gestaan, ligt nu het Schakelplein.

Vanaf 1926 begon men op grote schaal de omringende heidevelden te ontginnen. Dat was nog niet zo eenvoudig als het klinkt, want de grond was schraal en er moest veel (kunst)mest aan te pas komen voordat de nieuwe bedrijven rendabel werden. De nieuwe ontginning Terraveen kreeg een eigen kerk, dochterkerk van de Volkelse parochiekerk.

Bijzonder Volkel

Men kent Volkel van de vliegbasis en recreatiepark Hemelrijk. Dit laatste ligt in het zuidoosten van Volkel en bestaat uit een groot strandbad, een buitenspeeltuin en twee binnenspeeltuinen. Het wordt vooral in de zomermaanden druk bezocht door vakantievierende jongeren en gezinnen.

De vliegbasis Volkel is landelijk bekend geraakt door enerzijds de demonstraties tegen de vermoedelijke opslag van kernwapens op de basis en anderzijds het jaarlijkse evenement “Volkel in de Wolken”, georganiseerd door de gelijknamige stichting. Vaste onderdelen zijn een vliegshow (met deelname van onder meer F-16's van de Koninklijke Luchtmacht), een grote braderie en kindervermaak.

Verenigingsleven

Op het gebied van sport en sociaal-culturele activiteiten is Volkel actief. Het verenigingsleven bloeit er van oudsher. Volgens het Dorpsontwikkelingsplan Volkel van maart 2009 zijn er maar liefst 61 clubs en verenigingen actief in Volkel, waaronder 12 buurtverenigingen, 4 biljartverenigingen, 3 volleybalclubs en 2 toneelverenigingen.

Monumenten

Volkel kent een aantal gemeentelijke monumenten, zoals

  • een paar woonhuizen van rond 1900 (Antoniusstraat 2-4; Kloosterstraat 9; Rudigerstraat 16);
  • een villa in strakke Amsterdamse schoolstijl uit c. 1920 (Rudigerstraat 26);
  • een aantal boerderijen (Haverkampstraat 3; Heikantstraat 21; Wilgenstraat 4; Nieuwstraat 35);
  • het voormalige processiepark aan de Antoniusstraat / Wilgenstraat;
  • het kruisbeeld op sokkel op de kruising Zeelandsedijk / Brabantstraat;
  • het oude brandweerhuisje aan de Heuvelstraat;
  • een voormalige Duitse bunker aan de Zeelandsedijk;
  • de pastorie aan de Kloosterstraat 4;

Daarnaast telt Volkel ook vier Rijksmonumenten:

  • de standerdmolen op bakstenen onderbouw aan de Brabantstraat 20;
  • de R.K. Kerk uit 1938 aan de Kloosterstraat 2;
  • het Heilig Hartbeeld uit 1926, gegoten door J. Dechin;
  • de Deisselhangar op Vliegbasis Volkel.
Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (8)

Alexandra Meijer zei op 15 maart 2015 om 08:57 uur

wat leuk om dit te lezen. Ik ben Alexandra Meijer en ben op 24 september 1950 geboren op de Heuvelstraat 15 in Volkel. Omdat ik binnenkort Volkel wil bezoeken ben ik op internet eens gaan kijken wat er over verteld wordt. Ik heb nog foto's dat mijn ouders door het dorp liepen dus die neem ik mee als ik het dorp bezoek. Ik verheug me erop.

Annemarie van Geloven
Annemarie van Geloven bhic zei op 18 maart 2015 om 10:01 uur

Mocht u daar een leuk kort verhaaltje over willen schrijven en er een paar foto's aan toe willen voegen, ga dan op deze website naar Ontdekken/Verhalen/Uden. Op de lokale pagina van Uden ziet u midden onder 'Doe mee en vertel jouw verhaal'. Leuke dag in Volkel!

Cor van den Broek. (Bruukske) zei op 30 december 2017 om 13:01 uur

Wat een mooi verhaal over de geschiedenis van Volkel. Ik ben van "59 en mijn moeder kwam van de Lagerandweg, grens Volkel/Uden. Als kind gingen ze in Volkel naar school maar later trok het grootte dorp, Uden, wel meer. "Dan lieepe we van Volker naor de straot." werd er in de volksmond vaak gezegd.
Ik kan me vergissen maar volgens mij is het Hemelrijk ontstaan door zandafgravingen wat gebruikt werd om de vliegbasis te bouwen. Het kan ook zijn dat de Kleuter daarvoor uitgegraven is en het zand van het Hemelrijk gebruikt werd om de in 1956 aangelegde randweg N265 op te hogen.

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper bhic zei op 31 december 2017 om 08:45 uur

Wat fijn om te horen dat je ons verhaal over de geschiedenis van Volkel zo waardeert, Cor! Leuk ook om te weten hoe het Hemelrijk mogelijk is ontstaan. Mocht je nog meer verhalen of herinneringen met ons willen delen, schroom dan niet!

Gerard H.A.A. de Bie
Gerard H.A.A. de Bie zei op 15 juli 2018 om 14:20 uur

Vreemd dat het oude boterfabriekske waar soos Plock in gevestigd is (nog) niet een Rijksmonument is. Ja moet dan wel Rijksmonument zijn. Hoe soms met gemeentelijke monumenten wordt omgegaan is niet altijd lovenswaardig heb ik de indruk.

Hilde Jansma
Hilde Jansma bhic zei op 18 juli 2018 om 10:53 uur

Ik las net op de website van Cultureel Erfgoed dat alleen bij hoge uitzondering nu nog gebouwen op de Rijksmonumentenlijst worden gezet. Maar misschien dat in de toekomst alsnog deze oude boterfabriek toch nog een monument kan worden...

Gerard H.A.A. de Bie
Gerard H.A.A. de Bie zei op 18 juli 2018 om 13:43 uur

Hoge uitzondering ! Er is bijna niets meer! Alles is of wordt gesloopt door en met het zgn. 'nieuwe geld'. En ook ontbreekt dikwijls het inzicht / kennis en wil om iets bijzonders te behouden. Het lijkt erop als of maar een waarde meer telt n.l. die van de €uro.

Hilde Jansma
Hilde Jansma bhic zei op 18 juli 2018 om 13:56 uur

Gelukkig is ons rijksmonument nog wel goed behouden https://www.monumenten.nl/monument/20903

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: