i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Bergen op Zoom
Tags:

Voor twee kwartjes luisteren naar de Draadomroep: radiodistributie Bergen op Zoom

vertelde op 12 mei 2020 om 10:00 uur

In de jaren dertig van de twintigste eeuw waren eigen radiotoestellen voor velen, mede door de toenmalige economische crisis, nog onbetaalbaar. Daardoor ontstonden in het land de 'radio-distributie organisaties', ook bekend als de Draadomroep.

Deze centrales, uitgevonden in 1924 door de scholier Bauling, boden een bekabeld netwerk aan met een drie of viertal keuzes, waarop de omroepen uitmuntend te horen waren. Dat was veel beter dan op privétoestellen, want die waren technisch nog niet perfect. Veel ruis en gekraak maakte het luisteren niet altijd even fijn. Het voordeel van deze centrales was dat je geen eigen toestel nodig had, want je kreeg alleen een luidspreker en een programmakiezer aangemeten. Zo kon men tegen een vast bedrag per week toch van ongestoorde ontvangst en populaire muziek genieten.

In de gemeenteraad van Bergen op Zoom was reeds in de raadsvergadering van mei 1932 een positief principebesluit over de radio-centrale genomen en derhalve kon op 8 augustus ook een dergelijke organisatie opgericht worden. Initiatiefnemers waren de radio-handelaren Crusio, Jordans, Steenbak, Andriessen, Bliek en Rood. Zij sloten zich ook aan bij de B.E.R.C.(Bond van Exploitanten Radio Centrales).


Pand Radio-Distributie vlak voor de sloop ( WBA) Koevoetstraat 43 Bergen op Zoom

De abonneekosten waren 'slechts' 50 cent per week en de aansluitkosten waren eenmalig 15 gulden. De Bergse Centrale had rond 1940 vier lijnen: op lijn 1 zat Kootwijk, op lijn 2 Jaarsveld, op drie Brussel en op lijn 4 het station Bremen.

Twee gulden

De Staat had snel door dat er wat te halen viel en besloot per 1 oktober 1936 een heffing in te voeren van 25 cent per aansluiting. Dat zou tot 1940 oplopen tot twee gulden. Deze heffing stond los van de reeds aanwezige gemeentelijke heffingen.


Luidspreker draadomroep

De uitzendtijden van deze organisatie waren van 7 uur in de morgen tot ’s avonds 8 uur. Eén uitzondering werd er gemaakt: op 10 mei 1940 toen de Duitsers ons land binnenvielen. Toen mochten de centrales de gehele dag en nacht door uitzenden om eventueel regeringsnieuws te kunnen uitzenden.


Adv in 23 september 1937 de Zoom

Over de eerste vier boekjaren (boekjaar liep van 1-5 t/m 30 – 4) werd toch al forse winst gemaakt, dat overigens weer in de explotatie en materialen werd teruggestort. Vanaf 2 mei 1937 werd de Steenbergse Centrale overgenomen en later volgden nog Kruisland (dhr. Baselier) en Princenhage. De abonnee-aansluitingen explodeerden de eerste jaren, maar al snel deed zich een vreemd verschijnsel voor. In bepaalde tijden van het jaar (zomer) werden veel abonnementen op hold gezet. Boeren en tuinders hadden in die periode geen tijd om naar uitzendingen te luisteren en schorten dan hun abonnement op tot de herfst. In de winter waren de abonnementenaantallen beduidend groter tot 1489 aansluitingen. Dit kon dan in de zomermaanden terugvallen tot 1343 abonnementen.


Adv 16 december 1940 de Zoom

In de Tweede Wereldoorlog wordt met ingang van 13 juli 1940 de Radio-Distributie aan banden gelegd door de bezetter. Slechts door hen voorgeschreven zenders en muziek mogen worden doorgegeven en dat is het begin van de ondergang van de radiocentrales. Vanuit het ministerie van Volksvoorlichting wordt er gewerkt aan een “centrale staatsomroep”. U kunt wel raden wat daarvan de oorzaak was. Deze ontwikkelingen steken de kop op in het najaar van 1940 en met ingang van 27 december 1940 zijn de radiocentrales verplicht overgegaan naar het Staatsbedrijf der Posterijen, Telegraaf en Telefonie ( PTT). Dat was de eerste stap.

Begin van het einde

De tweede stap volgde in maart 1941. Daarbij werd bepaald dat alle distributie-organisaties werden ontbonden en hun vermogens moesten worden overgezet naar de nieuwe rijksradio-omroep. Er blijft dus slechts één organisatie over en dat is de rijksradio-omroep. Voor de belanghebbende en eigenaren van de centrales wordt nog een schadevergoeding uitgekeerd, die later wordt vastgesteld. Tevens werd het luistergeld ingevoerd en dat betekende een forse prijsverhoging van de abo’s. Deze luistergelden zijn al in januari 1941 ingegaan. Dit was het einde van de Draadomroep.

Foto pand uit WBA / adv’s uit mediafiches in WBA / poster uit home.luna.nl / luidspreker uit techniek toen.nl / info en financien uit fam.archief Jordans. (Adv = advertentie)

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (9)

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 13 mei 2020 om 12:10 uur

Mooi verhaal, Hans! Er zijn vast nog mensen die zich het gebruik van de Draadomroep kunnen herinneren, denk ik.

Norah zei op 13 mei 2020 om 13:09 uur

Ik kan het me ook nog herinneren, en ik ben niet van vóór de oorlog;)
Alleen bij ons (Zuid-Limburg) heeft het tot zeker 1959 geduurd, en misschien nog wel later. Er zaten 4 zenders op.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 14 mei 2020 om 12:02 uur

Oh, dus daar zit landelijk verschil in? Waren dat vier Nederlandse zenders, Norah? Weet je nog waar naar je luisterde?

Norah zei op 14 mei 2020 om 12:18 uur

Ja Marilou, ik dacht van wel. Staat me ook zo iets bij van een klassieke zender op zondagmiddag. Veel weet ik er niet meer van, ik was erg jong.
Maar ik hoorde net dat in het noorden dit ook nog tot ca. 1960 actief was.
Gr.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 14 mei 2020 om 15:46 uur

Soms wel tot 1973, lees ik hier:
http://www.techniekvantoen.nl/draadomroep/

Dat verklaart ook dat nog veel mensen er herinneringen aan hebben ;)

Norah zei op 14 mei 2020 om 17:07 uur

Aha!

Peter van Grinsven zei op 15 mei 2020 om 06:32 uur

Maar het systeem van distributieradio is er na de oorlog ook nog geweest. Ik ben van 1954 en ik weet dat wij m.n. op zondag stil moesten zijn als Mr. G.B.J. Hilterman het nieuws beschouwde. En voor boeren en tuinders waren de berichten voor land- en tuinbouw zeer belangrijk. Ook de waterstanden werden doorgegeven.

Piet Hoofs zei op 15 mei 2020 om 11:00 uur

Soms denk ik wel eens terug aan de distributieradio. Deze stond hoog op een console. Althans de luidspeker. Er ging een draadje naar een grote peervormige knop, waar dan weer een schijf opzat waar je de zenders mee kon zoeken. Op zaterdag gingen mijn moeder en mijn zus naar het gemeentelijke badhuis op het Paduaplein, om in bad te gaan. Er liep een man in een wit pak rond die de boel zuiver hield. Wij waren in pyama, met daar over een regenjas. Als we dan thuis kwamen mochten we onder de distributie radio gaan zitten. We kregen warme chocomel en koekjes. Dan luisterde we naar een hoorspel op die radio. Titels als: het is weer koek en ei, de zaterdagavond expresse, loeren aan de hor, het is weer hommeles, waren favorieten programma’s. Later kwam daar ook nog: Saint de men de pres, bij. Een programma waar “Dorus” (Tom Manders) in speelde. Nog later kregen we een televisie, en ik snapte maar niet dat datzelfde programma nu te zien was. Ook had ik me een heel ander iemand als Dorus voorgesteld, maar we lagen vaak wel dubbel van het lachen, met zijn doldwaze streken. In Tilburg is de distributsieradio, veel langer gebleven dan hier wordt vermeld.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 17 mei 2020 om 19:12 uur

Bedankt voor jullie reacties, Peter en Piet. En inderdaad hoor, op andere plekken is de distributieradio veel langer in gebruik geweest. Prachtige herinneringen overigens, Piet, mooi om te lezen hoe jullie, zo mooi schoon, naar de hoorspelen luisterden.

Overigens kun je via de volgende linkjes wat meer informatie vinden over die hoorspelen van vroeger. Kijk maar eens hier:

https://wiki.beeldengeluid.nl/index.php/Koek_en_ei
https://wiki.beeldengeluid.nl/index.php/Categorie:Hoorspel
https://www.youtube.com/playlist?list=PLwGqmDZ37N05yISpS7WRLGiYrGEhdHwMI

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 11 februari 2015 om 11:44 uur

Radiodistributie

vertelde op 4 november 2018 om 14:43 uur

Eerste radio