i

Dit verhaal gaat over:

Tags:

en maakt ook deel uit van:

Atlas: Waterlozing

Waterlozing in Noord-Brabant

vertelde op 9 juni 2011 om 12:58 uur

Zo rond 4.000 jaar voor Christus begonnen de bewoners van Brabant met landbouw. Niet alle grond is daarvoor geschikt: hij mag niet te nat of te droog zijn. De Peel en de veengebieden in West-Brabant waren toen met de beschikbare middelen nog niet geschikt te maken. Aan het begin van de Romeinse tijd kende Noord-Brabant dan ook vooral zandboeren.

Sloten en weteringen

Om overtollig water sneller van akkers en weilanden te laten wegvloeien, begon men in deze tijd greppels en sloten te graven, waarmee het regenwater naar een beek of rivier werd afgevoerd. Zo kon meer grond in gebruik worden genomen. Vanaf de Middeleeuwen werden weteringen gegraven voor de afwatering van grotere gebieden. Daarbij gebruikte men vaak bestaande waterlopen.

Zo werd tussen 1300 en 1310 de Hertogswetering aangelegd vanaf het riviertje De Raam bij Grave tot aan Gewande. Het water uit gebied tussen Grave en Lith werd door deze watergang afgevoerd. Dat was nodig, omdat de natuurlijke lozingen op de Maas onmogelijk waren geworden door de voortgaande aanleg van dijken langs die rivier.

Bij Gewande kwam een spuisluis, de Blauwe Sluis. Daarmee kon overtollig water worden geloosd op de Maas, maar bij een hoge waterstand in de Maas voorkwam de sluis juist, dat het rivierwater weer binnenstroomde.

Overlaten en afwateringskanalen

Een andere manier om watersnood te voorkomen en water kwijt te raken, is het gecontroleerd laten overstromen van de rivier. Dat werd al vanaf de vroege vijftiende eeuw toegepast bij de Maas via de Beerse overlaat. Nog in de achttiende eeuw werd de Baardwijkse overlaat aangelegd als een soort veiligheidsklep in geval van hoge waterstanden op de Maas.

In het begin van de twintigste eeuw nam men, zoals eerder bij de Hertogswetering, zijn toevlucht tot het graven van speciale afwateringskanalen, zoals het Drongelens kanaal en de Bossche Sloot. Soms was er een aanpassing in de rivier nodig om zo’n afwateringskanaal te vullen. Een voorbeeld daarvan is het “verdeelwerk” in de Dommel ten zuiden van Eindhoven, dat bij een grote watertoevoer moest voorkomen dat er teveel water de stad inkwam.

Molens en gemalen

Voor de wat hoger gelegen polders was een uitwateringssluis vaak voldoende om water te lozen. Maar bij laaggelegen polders was dat geen oplossing. Daar vond men in de vijftiende eeuw de poldermolen voor uit: een windmolen, waarmee water naar een hoger gelegen watergang kon worden afgevoerd. De polders in het Land van Altena, die in de zestiende en zeventiende eeuw werden bedijkt, gebruikten bijvoorbeeld dergelijke poldermolens, maar ook in West-Brabant waren er verscheidene, zoals de Zwartenbergse molen.

De vroegste molens werkten met schepraderen, maar al in 1630 werd het vijzelgemaal geïntroduceerd. Daarmee kon water tot grotere hoogte worden opgemalen dan met een scheprad, al is dat nooit helemaal verdwenen. In de negentiende eeuw begonnen stoommachines de windkracht te vervangen. Weer later kwamen dieselmotoren in bedrijf.

Rond 1900 werden voor het eerst in Nederland elektrische gemalen toegepast. Dat gebeurde bij een aantal Brabantse polders in de buurt van de Bergse Maas. De stroom werd geleverd door een stoomcentrale bij Vierbannen.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 29 juni 2011 om 11:41 uur

De Beerse Overlaat

vertelde op 15 juli 2011 om 15:17 uur

De Baardwijkse overlaat

vertelde op 18 juli 2011 om 14:27 uur

De Zwartenbergse molen

vertelde op 18 juli 2011 om 15:36 uur

De Vierbannen

vertelde op 18 juli 2011 om 16:41 uur

Afwateringskanaal ’s-Hertogenbosch-Drongelen

vertelde op 27 juli 2011 om 11:51 uur

De Bossche Sloot

vertelde op 27 juli 2011 om 16:37 uur

Het Verdeelwerk in de Dommel

vertelde op 1 september 2011 om 10:56 uur

De Hertogswetering

vertelde op 8 oktober 2012 om 12:57 uur

De Zandleij

vertelde op 5 mei 2014 om 14:11 uur

Het stoomgemaal van de polder Boschveld en May