i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Oirschot
Periode: 1936 - 1940
Tags:

Werkloze jongeren spitten in jeugdwerkkamp De Baast

vertelde op 14 januari 2016 om 15:16 uur

Om aan de problemen van de jeugdwerkloosheid het hoofd te bieden, werden in heel Nederland in de jaren 1930-1940 jeugdwerkkampen van diverse signatuur opgericht. Ook kon persoonlijk initiatief, politieke lobby en eigenbelang aan de basis liggen van een jeugdwerkkamp. Een in 2016 openbaar geworden dossier uit het archief van de Familie Van de Mortel - de la Court bij BHIC, getuigt daarvan.

Werkkamp De Baast in Oostelbeers, nabij Oirschot aan het WilhelminakanaalEen markant en gedreven persoon was het wel, mr. Jan B.V.M. van de Mortel, burgemeester van Noordwijk. Na het overlijden van zijn neef Jhr. mr. Arnold de la Court was hij in 1932 de nieuwe eigenaar geworden van landgoed de Baast in Oostelbeers.

Ongetwijfeld was hij als inspecteur van de werkverschaffing in Noordwijk zeer betrokken bij de zorg voor werklozen in die tijd, maar hij zag er ook een kans in om het pas verworven landgoed in Noord-Brabant te ontginnen met flinke subsidie uit het Werkloosheidssubsidiefonds. Een mooie klus voor werkloze jongeren, al die spitwerkzaamheden, het rooien van stobben en een deel van het landgoed ‘De Baast’ om toveren tot bouw- en grasland.

Als burgemeester van Noordwijk nam hij ook opzienbarende initiatieven. De eerste bloembollenplantdag op 13-10-1937 stond op zijn naam en hij zette zich in voor een groot project duinverfraaiing als object van werkverschaffing. Door bebossing van duinen en het planten van bloembollen in kleurrijke mozaïeken konden toeristen nog eerder in het seizoen naar de bloembollenstreek worden gelokt. Hij droomde van grote bloemencorso’s.

Verder had hij hele goede contacten met het Nederlandse en Belgische koningshuis. De Belgische kroonprins Boudewijn en zijn zus kwamen regelmatig bij zijn gezin op zijn villa in Noordwijk logeren.

fragment uit vertrouwelijke brief tot aanleg "jeugdkamp voor werkloozenzorg"

Typerend voor Jan van de Mortel was zijn weerzin om als burgemeester onder de Duitse Bezetter te dienen en dat stak hij niet onder stoelen of banken. Meer over zijn kleurrijke levensloop kun je lezen in de inleiding op toegang 305 Familie Van de Mortel – De La Court, 1384-1978 op www.bhic.nl

Lobby

opening van Baast

Een nu openbaar geworden vertrouwelijke brief van de Hoofdinspecteur voor de werkverschaffing van het ministerie van sociale zaken Meijer de Vries aan Rector G. Bannenberg, secretaris van de Nationale RK Commissie voor Jeugdwerkloozenzorg te ’s-Hertogenbosch van 27 september 1935 geeft een goed inzicht in de lobby in die tijd. Er werd ook een barak aangeboden: ‘Ons Departement heeft nog de beschikking over een uitnemende barak, die bestaat uit vier slaapzalen voor 24 man met vier telkens aangrenzende groote zitkamers. Deze barak zouden wij net als bij de Prot. Christelijke Centrale gratis en franco geheel op het terrein in Noord-Brabant kunnen afleveren’.

Eind januari 1936 arriveerden de barakken per schip en werden gelost aan de kanaaldijk, een hele operatie, die ondersteund werd door Rijkswaterstaat. Ook kwam er een dam als uitweg voor het kamp naar het kanaal bij Oirschot.

Officiële opening op 4 mei 1936

Op 4 mei 1936 werd het jeugdwerkkamp officieel geopend. De minister van sociale zaken mr. M. Slingenberg kwam in hoogsteigen persoon en liet een werkkamp op de Hoge Veluwe door zijn plaatsvervanger Meijer de Vries openen. Na de openingsplechtigheden op 4 mei gaf Jan van de Mortel een koffietafel op huize Baast voor de genodigden.

Groepsfoto van het eerste kamp, genomen door één van de broeders van de kampleiding, mei 1936

Naast spitten ook tijd voor ontspanning

’s Avonds was er ook tijd voor ontspanning: kaarten, voetbal, muziek maken en werden er voordrachten in het eigen dialect gehouden. Er was zelfs een kampblad op Baast. Eén exemplaar van dit blad is bewaard gebleven. Naast luchtige aangelegenheden, kwamen daar ook serieuze zaken aan de orde, zoals blijkt uit de bijdrage over werkloosheid.

uit het Kampblad, over werkloosheid

Blijkbaar was de relatie tussen Jan van de Mortel en de jongeren goed. Op 16 juni 1936 werd de familie Van de Mortel op een Bonte Avond gefêteerd. En Van de Mortel moet ook een goede relatie met de kok hebben gehad.

 

Er zitten een paar ongedateerd briefjes in het dossier: ‘Frits vertelde dat u zoo graag eens soep (snert) gebruikte, een schitterende gelegenheid nu U zoo alleen op ’t kasteel uw maaltijd gebruikt. ‘Smakelijk eten’.

 

Ook een briefje in het Frans, waarbij Van de Mortel ter gelegenheid van zijn verjaardag ijs van eigen fabricaat wordt aangeboden. Dat ijs werd in Afrika ‘glace Fathma favorite!’ genoemd.

Jeugdwerkkamp De Witte Bergen

Op 3 oktober 1939 kreeg Jan van de Mortel te Noordwijk een brief van het ministerie van sociale zaken dat het barakkenkamp een dezer dagen door het Departement van Defensie ten behoeve van militaire doeleinden in beslag was genomen en overgeplaatst naar elders en dat het jeugdkamp op ‘De Baast’ moest worden opgeheven. De jongens gingen over naar het jeugdwerkkamp ‘De Witte Bergen’ onder Oirschot. De werkzaamheden op het landgoed en het terrein waarop het jeugdkamp had gestaan, konden nog via de werkverschaffing worden voortgezet tot in 1940.

uit Nieuwe Tilburgsche Courant 19-9-1939

 

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (2)

J.A.S. van den Berg zei op 24 juli 2018 om 15:16 uur

Mijn oom, Johannes Hubertus van den Berg, een broer van mijn vader is op 11 oktober 1940 overleden als gevolg van een 'noodlottig ongeval' tijdens een werkkamp. De aangifte van het overlijden is gedaan door de 22-jarige kampleider W.P. van Gaalen. Omdat ik, geboren in januari 1941, naar hem vernoemd ben, zou ik graag wat meer weten over zijn lotgevallen.

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 25 juli 2018 om 10:08 uur

Ik zag dat je oom is overleden in Oost-, West- en Middelbeers, dus in dit genoemde werkkamp. Helaas hebben wij in onze archieven slechts dit ene inventarisnummer uit het familie van de familie Van de Mortel, over dit onderwerp. Ik heb ook nog even gezocht op de site van het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven, of er misschien daar nog stukken over het werkkamp te vinden zijn. Die heb ik echter niet kunnen vinden. Wel zag ik dat op de site van het Nationaal Archief in Den Haag nog informatie te vinden is over de organisatie van deze kampen: http://www.gahetna.nl/collectie/archief/ead/index/eadid/2.15.28/node/c01%3A3.c02%3A1.c03%3A1.c04%3A2.c05%3A1.c06%3A11./open/c01%3A3.c02%3A1.c03%3A1.c04%3A2.c05%3A1.c06%3A12.

Dit is het archief van de Departementale Afdeling voor de Sociale Jeugdzorg.
Je kunt met het Nationaal Archief nog even contact opnemen om te achterhalen of er ook stukken inzitten over de mensen die in de werkkampen verbleven.
Heel veel succes met je onderzoek.
Mariët Bruggeman, BHIC

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 26 oktober 2009 om 15:41 uur

Werkverschaffing

vertelde op 29 oktober 2013 om 16:30 uur

Schijnvliegveld Oostelbeers