i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Cuijk en Sint Agatha
Tags:

De NAVO: een Cuijkse vliegtuigfabriek in 1920

vertelde op 7 april 2014 om 16:24 uur

Nee, het gaat niet over de Noord-Atlantische Verdrags Organisatie van na de Tweede Wereldoorlog, maar om de Nederlandsche Automobiel- en Vliegtuig Onderneming, een ambitieus project van de Cuijkse koopman Jan van der Eijken om een heuse vliegtuigfabriek te beginnen in Cuijk in 1920. Een project dat geen lang leven beschoren is geweest, maar wel indruk maakte, toen.

Het NAVO-vliegtuig, ontworpen door Rethel en Keidel, met Dries Jetten en Jan van der Eijken 2e en 3e van links.

Op 30 maart 1920 schrijft de Graafsche Courant: “Als een bewijs dat ondanks de sombere tijden de ondernemingsgeest toch nog niet geweken is, kan dienen het feit, dat een onzer ingezetenen het plan heeft opgevat zich op de fabricatie van vliegtuigen te gaan toeleggen. De noodige technische krachten zijn in Duitschland reeds geëngageerd.” En eind mei 1920 meldt De Echo: “De onlangs alhier opgerichte N.A.V.O. (Nederlandsche Automobiel- en Vliegtuig Onderneming) is op energieke wijze met haar werkzaamheden begonnen. Reeds zijn een zevental vliegtuigen aanwezig, terwijl ervaren Duitsche technici aan den bouw van een nieuw type bezig zijn, waarmede men reeds over eenige maanden proefvluchten hoopt te doen om de voortreffelijkheid van het nieuwe model aan te toonen.”

Initiatiefnemer was Jan van der Eijken, 44 jaar oud, koopman, veehandelaar en slager. In februari 1920 importeerde hij de eerste vliegtuigen uit Duitsland als bouwpakket. En zoals de kranten al aangaven: ook zijn werknemers (en dus de expertise) haalde uit Duitsland.

Bekend waren al ingenieur Walter Rethel, Johann Keidel en de piloot Hans Wende. Door een toeval ontdekte ik, dat Hans Wende in pension was bij de metselaar Jan Heijl in de Maasstraat in Cuijk. En in het rijtje pensiongasten stonden nóg twee Duitsers, te weten:
Karl Keidel, geboren 18 juli 1884 te Augsburg, gehuwd, beroep monteur, ingekomen 11 december 1920 uit Katernberg en
Hans Steinrötter, geboren 24 april 1896 te Horst-Emschen (D.), ongehuwd, monteur, ingekomen 11 december 1920 uit Recklinghausen.

Deze vondst bracht mij op het idee het hele Cuijkse bevolkingsregister 1910-1922 na te zoeken op Duitse namen en dat leverde het volgende op:
• Walter Karl Paul Rethel, geboren 15 augustus 1892 te Wesel, ingenieur, ingekomen 11 december 1920 uit Hamburg;
• Johann Keidel, geboren 10 juli 1888 te Augsburg, gehuwd, vliegtuigmonteur, ingekomen 11 december 1920 uit Essen. Hij laat zijn vrouw Elsa Bärs overkomen en betrekt dan een woonhuis in Cuijk;
• Heinrich Bassmann, geboren 5 september 1883 te Horst-Emschen, gehuwd, timmerman, ingekomen 11 december 1920 uit Gelsenkirchen;
• Wilhelm Dömer, geboren 21 april 1899 te Katernberg, ongehuwd, monteur, ingekomen 11 december 1920 uit Essen;
• Georg Weber, geboren 4 december 1903 te Katernberg, ongehuwd, beroep niet ingevuld, ingekomen 11 december 1920 uit Essen.

Hoe het de NAVO verder ging kun je lezen in het uitgebreide verhaal van Ger Graat.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (27)

Peter van Kaathoven zei op 15 april 2014 om 11:38 uur

Wederom een leuk onbekend verhaal over een Nederlandse Vliegtuigbouwer.

Susan van der Eijken zei op 23 augustus 2014 om 16:31 uur

Geweldig dat mijn overgrootvader dit heeft kunnen bewerkstelligen!

Anneke Heijl zei op 5 februari 2015 om 23:23 uur

Heeft iemand Jan Heijl gekend ? Ben familie aan het traceren.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 10 februari 2015 om 08:59 uur

Hoi Anneke, het blijft lang stil hier he? Ik ga eens informeren bij de auteur Ger Graat of hij meer informatie heeft. Dan komen we er hier op terug.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 12 februari 2015 om 14:19 uur

Dag Anneke, via mijn college Lisette (die op de studiezaal in Grave werkt) is contact gelegd met Ger Graat. Meneer Graat gaat achter meer informatie aan. Het kan even duren maar er zit zeker schot in de zaak. We houden je op de hoogte!

Mat Heijl zei op 13 februari 2015 om 16:32 uur

Mijn naam is Mat Heijl. Ik ben een zoon van Jan Heijl. Mijn grootvader heet ook
Jan Heijl. De heer Hans Wende was in pension bij mijn grootvader.
Hans Wende was de piloot van dat vliegtuig.
Mijn vader heeft hier vaak over verteld.

Christian van der Ven
Christian van der Ven bhic zei op 16 februari 2015 om 08:50 uur

@Mat: Dank voor je reactie! Je vader heeft je hier vaak over verteld, zeg je. Kun je op basis van jouw herinneringen het verhaal van Ger aanvullen? En misschien heb je zelfs nog oude foto's uit die tijd? Ik ben benieuwd! :-)

Anneke Heijl zei op 17 februari 2015 om 01:46 uur

Hoi ik ben Anneke Heijl en mijn Oom Frits Heijl (sigarenmaker) woonde met mijn tante Anne in St. Agatha vlakbij het pondje naar Mook. Ik woon nu in Azie en ben vorige zomer met mijn ma en zus nog eens naar St. Agatha gegaan, wag een prachtige streek en een fijne omgeving. Ik probeer eigenlijk uit te zoeken of er een connectie is met een Heijl die in Indonesie gezeten heeft en bloedverwanten heeft

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 18 februari 2015 om 11:27 uur

Hoi Anneke, leuk dat je verder ingaat op dit verhaal. Mogelijk zijn er mensen van de familie Heijl die hier meer over kunnen vertellen, die melden zich dan hopelijk hier. En anders zou je de vraag ook nog altijd op ons forum voor genealogen kunnen stellen: http://www.bhic.nl/onderzoeken/forum

We zijn trouwens ook wel benieuwd naar oom Frits en tante Anne. Weet je over er nog foto's zijn van de sigarenmaker of ken je nog verhalen over die tijd in St. Agatha. Ze zijn hier meer dan welkom!

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 19 februari 2015 om 12:00 uur

O ja Anneke, al eerder beloofde ik je meer informatie te sturen, als auteur Ger Graat die voor handen had. Inmiddels heb ik een adres naar je op de mail gezet.

Veel succes ermee!

Jan Keidel zei op 6 oktober 2015 om 19:24 uur

Hoi ik ben Jan Keidel en zijn hier nog mensen die iets meer van Karl en Johann Keidel afweten?

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 14 oktober 2015 om 19:09 uur

Het blijft hier vooralsnog stil, he Jan? Je kunt je vraag ook stellen aan de Foto Archiefdienst Cuijk; mogelijk kunnen mensen je daar aan meer informatie helpen over Karl en Johann Keidel: info@fotoarchiefdienst.nl

Jan Keidel zei op 14 oktober 2015 om 19:46 uur

Misschien een stilte voor de storm Marilou, bedankt hiervoor, ik ga mailen.

Andreas Kahlert zei op 6 maart 2016 om 10:18 uur

Hallo, ich bin Andreas Kahlert aus Essen-Katernberg. Ich habe mich sehr über Ihren Bericht gefreut In dem Bericht wird mein Großonkel Wilhelm Dömer genannt. Er kam als Flugzeugmonteur nach Cuijk, weil unser Flughafen Rotthausen (Gelsenkirchen) geschlossen wurde. Dort baute Kondor Flugzeuge wie z.B. die Taube. Mein Großonkel wechselte, wie in dem Bericht vermutet, von Cuijk nach Amsterdam zu Fokker. Später wieder nach Deutschland nach Friedrichshafen am Bodensee vermutlich zu Zeppelin oder Dornier. Von meinem Onkel besitze ich noch einen gut erhaltenen Propeller aus Holz. Wilhelm Dömer verstarb 1975 in Essen Katernberg und wurde dort beerdigt.

Annemarie van Geloven
Annemarie van Geloven bhic zei op 7 maart 2016 om 11:29 uur

@ Andreas Kahlert, vielen Dank für Ihre Reaktion. Wilhelm Dömer ist am 7 Mai 1921 ausgezogen nach Amsterdam. Sie können die Einwohnerliste von Cuijk online übersehen mittels der Stammbaum Datenbank auf dieser Website.

Jan den Das zei op 14 september 2016 om 17:45 uur

Ik ben al geruime tijd, met onderbreking, bezig met een onderzoek naar zowel Kondor vliegtuigen en het NAVO passagiersvliegtuig. Ik heb een heel sterk vermoeden, aan zekerheid grenzend, dat het passagiersvliegtuig niet in Cuijk maar in Duitsland is gebouwd. Er is een reclame afbeelding, tekening, van dit vliegtuig en het had de aanduiding P-4. Er zijn nog invoerpapieren, van oa een paar Kondor E-IIIa vliegtuigen, de eendekker. Maar er is ook een waarop staat gebruikte onderdelen van een vliegtuig, de datum komt overeen met de artikelen die melding maken van de bouw van het
Hieruit maak ik op dat het toestel al in Duitsland was gebouwd, maar uit elkaar was gehaald en naar Cuijk was gebracht en daar in elkaar was gezet.

Mocht nog iemand afbeelding van de vliegtuigen hebben of van onderdelen, dan houd ik mij aanbevolen.
Ik heb geruime tijd terug de informatie gekregen dat er in een fotoboek een foto van het voetbal of sportvelden in Cuijk waar langs de kant duidelijk vleugels zichtbaar zijn. Wie heeft dit en kan mij aan een scan van deze foto helpen.
Bedankt
Jan den Das

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper bhic zei op 15 september 2016 om 10:50 uur

Beste Jan, hartelijk dank voor je reactie. In onze studiezaal in Grave hebben wij verschillende boeken en archieven over Cuijk. De boeken zou je zelf even door kunnen bladeren; wellicht is de foto van de sportvelden hierin opgenomen. In 2014 heeft één van onze vaste bezoekers, Ger Graat, een uitvoerig artikel geschreven over de NAVO-fabriek in Cuijk. Hieronder vind je de index van dit artikel:

GTA8 Merlet
GTA8.2014 50 (2014)

GTA8.2014 Een vliegtuigfabriek in Cuijk (1920) / G. Graat , 2014
Auteurs:
G. Graat
Titel:
Een vliegtuigfabriek in Cuijk (1920)
Illustraties:
ill., fot., tek.
pagina's:
17-28
Toegangsnummer:
1142
Inventarisnummer:
GTA8.2014

Dit artikel kun je zelf in Grave komen lezen en eventueel kopiëren. Jouw vermoeden lijkt te kloppen, lees maar wat Ger Graat hierover zegt: 'De in het bevolkingsregister ingeschreven personen komen allen uit de directe omgeving van Gelsenkirchen, waar de Kondor-Flugzeugwerke gevestigd waren. Ongetwijfeld op advies van ir. Rethel en Johann Keidel zal Jan van der Eijken, directeur van de N.A.V.O., hen naar Cuijk hebben laten komen. Blijkbaar was dit aantal voldoende om vliegtuigen te kunnen bouwen, die als een soort bouwpakken uit Duitsland geïmporteerd werden. (...) zijn schoonvader Hendrik Schelbergen heeft verteld, dat de vliegtuigonderdelen per trein in Cuijk aankwamen. De vleugels werden met twee man naar de fabriek gedragen (...) en de zwaardere onderdelen vervoerde hij met paard en wagen.'

Voor meer informatie kun je trouwens ook onze krantencollectie online doorbladeren via de volgende link: http://www.bhic.nl/onderzoeken/kranten en je kunt bij ons zoeken in de beeldbank via deze link: http://www.bhic.nl/onderzoeken/fotos. Veel succes ermee!

Jan den Das zei op 15 september 2016 om 14:47 uur

Hallo Lisette

Dank je voor je reactie.
Ik woon in Bakkum (gemeente Castricum) en het is dus een heel eind om even een paar boeken te komen doorkijken.
De online boeken zal ik zeker doorkijken, wat de foto's aangaat geloof ik dat ik ze wel allemaal ken. 1 ervan, ook gebruikt door Ger Graat, waarbij staat vliegveld Malden, is onjuist. Deze foto is via een journalist bij jullie uit de buurt in het archief gekomen. Enige jaren terug is hij nl bij mij geweest en heeft een artikel geschreven en deze geleend.
Van de heer Ger Graat heb ik een email adres en wil hem binnenkort benaderen.
Mocht jij iemand weten die voor mij zou willen kijken in de boeken, dan ben ik je zeer dankbaar.
Hartelijke groeten
Jan den Das

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper bhic zei op 20 september 2016 om 13:43 uur

Dat is inderdaad een eindje bij ons vandaan, Jan! Ik heb daarom alle boeken over Cuijk die bij ons in de studiezaal (Grave) staan voor je bekeken, maar helaas heb ik de bewuste foto van de sportvelden niet kunnen vinden. Weet je misschien iets meer over het fotoboek?

Wat betreft de foto die Ger Graat heeft gebruikt; die hebben wij in onze beeldbank, maar daarbij staat 'NAVO vliegtuigfabriek in Cuijk.' Via de volgende link kun je 'm bekijken: https://www.bhic.nl/foto/f4c33f16-45f9-11e3-b67f-43706813c5e7

Ger Graat heeft inderdaad in Merlet het onderschrift 'Op het vliegveld te Heumen/Malden' gebruikt. Hierover kun je hem het beste zelf benaderen, denk ik. Misschien dat hij ook weet in welk boek nog meer gezocht kan worden naar de foto van de sportvelden. Wellicht wil hij dat ook wel zelf doen; hij is hier namelijk bijna wekelijks te vinden! Veel succes!

Jan den Das zei op 23 september 2016 om 11:11 uur

Hallo Lisette, bedankt voor het nakijken in de boeken.
Betreffende het onderschrift van de foto.
In De Drie Steden van 1984, nr.2 stond een artikel, De Drumptse Vliegdemonstratie in 1920.
Tekst bij de foto:
De boomgaard op de achtergrond heette "de Waard"en werd vele jaren geleden gerooid. Deze boomgaard was gelegen tussen de Groenedijk, Lingedijk (nu Sportparklaan) en de huidige Praam. Achter de boomgaard langs de Dode Linge lag de Lingeweide.
De namen van de personen bij het vliegtuig konden niet allemaal worden achterhaald. Met zekerheid zijn bekend:
3e van links: Dirk van Zetten. Tot zijn pensioen was hij werkzaam bij de Prov. Geld. Electr.Mij. te Tiel.
4e van links: Met de hoge zijden pet Johannes Zetten, de vader van Dirk. Hij was wegwerker en onbezoldigd veldwachter. De familie van Zetten woonde in het huisje, thans "Edelweis" genaamd, naast het huidige streekarchief aan de Burg. Meslaan te Drumpt.
5e van links: Deze jonge was Kobus Visser en woonde op de Veluwe (Rijsakkerweg). Met het verrichten van allerlei los werk probeerde hij aan de kost te komen. Later werd hij wegwerker.
Uiterst rechts met snor en strooien hoed: Jan de Kruijff, van beroep fruitkweker en veehouder. Woonde aan de Groenedijk en later in het Zoelensepad. Hier woont thans zijn zoon Roel met zijn gezin.
De man in het vliegtuig is de Duitse oorlogsvlieger Hans Wende.

Groeten
Jan

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper bhic zei op 27 september 2016 om 09:58 uur

Ontzettend bedankt voor deze uitgebreide informatie, Jan! Heel leuk om meer te weten over deze heren die in meer of mindere mate betrokken waren bij de NAVO fabriek in Cuijk! Voor de liefhebbers, het gaat om deze foto: https://www.bhic.nl/foto/f4c33f16-45f9-11e3-b67f-43706813c5e7

Jan, als ik het goed begrijp is deze foto dus toch niet in Cuijk gemaakt, maar in de omgeving van Tiel. Klopt dit? Als dit namelijk het geval is, kunnen we de beschrijving in onze beeldbank aanpassen...

Jan den Das zei op 27 september 2016 om 10:11 uur

Ja Lisette dit klopt
Groeten
Jan

Jan den Das zei op 27 september 2016 om 11:25 uur

Een algemene vraag, welke krant (en) heeft/hebben het grootste bereik in Brabant?
Ik wil een artikel plaatsen omdat de NAVO verschillende vliegshows heeft gedaan in Brabant en misschien komt er op die manier nieuwe informatie/materiaals boven water.
Bedankt
Jan

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper bhic zei op 27 september 2016 om 13:29 uur

Bedankt voor je reactie, we gaan de fotobeschrijving zo snel mogelijk aanpassen.

Er zijn verschillende Brabantse kranten die onder één persgroep vallen, zoals het Brabants Dagblad, BN/De Stem, het Eindhovens Dagblad en zelfs de Gelderlander. Je kunt het beste een journalist van één van deze kranten aanspreken. Mocht het verhaal interessant zijn voor meerdere Brabantse regio's, dan zou het misschien in meerdere kranten gepubliceerd kunnen worden. Veel succes ermee!

Jan den Das zei op 27 september 2016 om 13:32 uur

Bedankt, da ik doen
Jan

Jos Hurkens zei op 24 november 2018 om 13:36 uur

Heeft er iemand foto’s of andere informatie over Heinrich Bassmann ? Hij bouwde rond 1920 mee aan vliegtuigen in Cuyk. Oorspronkelijk werkzaam bij Kondor in Gelsenkirchen. Ik ben zijn kleinzoon

Lisette Kuijper
Lisette Kuijper bhic zei op 28 november 2018 om 11:34 uur

Bedankt voor je vraag, Jos! Je zou het eens na kunnen vragen bij de fotoarchiefdienst Cuijk: http://fotoarchiefdienst.nl/ Hopelijk kunnen zij jou verder helpen! Heeft je opa ooit weleens wat verteld over de vliegtuigen die hij bouwde in Cuijk?

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: