i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: 's-Hertogenbosch
Periode: 1442 - 1996
Tags:

en maakt ook deel uit van:

Atlas: Kloosters

vertelde op 9 oktober 2012 om 14:16 uur

Dit huis aan de Hinthamerstraat werd in 1442 gesticht voor de ‘sinnelozen’, het was de oudste psychiatrische inrichting van Nederland. Het complex is nog steeds in gebruik.

Foto: J. Smits, 2009

Foto: © J. Smits, 2009

Het voorste deel van de oorspronkelijke behuizing is in 1686 afgebroken en vervangen door een groter gebouw. In 1767 werd het pand opnieuw vergroot. In 1838 breidde architect P.J. de Zutter het gebouw uit, daarbij kreeg het zijn huidige aanzien. De panden Den Hopwagen, Het Hoefijzer en Het zwart Lam werden toen ook bij het gebouw getrokken.

Nieuwe uitbreidingen vonden plaats in 1846 en 1852. De aangrenzende garnizoensbakkerij werd in 1905 aan het complex toegevoegd. De hoofdingang is in de Bethaniëstraat op nummer 2.

In 1853 begonnen de Broeders van Dongen met de verpleging. Ze vertrokken in 1976 naar de Sint-Jorisstraat. In 1869 vroeg het College der Regenten van de Godshuizen Zusters van Barmhartigheid van Ronse te sturen naar het psychiatrisch instituut Reinier van Arkel. De psychiatrische gezondheidszorg is de belangrijkste taak geworden voor de zusters in Nederland. Ze werkten er tot 1970.

De pleisterlaag van de streng classicistische gevel aan de Hinthamerstraat gaat schuil achter dikke verflagen. Bij de ingangspartij is een gevelsteen aangebracht met het jaartal 1838. Op de eerste etage hebben de ramen ijzeren balustrades.

Gevelsteen (foto: © Piet de Kort, 1966)

Gevelsteen (foto: © Piet de Kort, 1966)

Bron: J. Smits, Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant, Alphen aan de Maas, 2010

De foto's bij dit verhaal zijn aangepast op 14 januari 2019. Redactie.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (5)

piet de kort zei op 16 januari 2019 om 18:26 uur

Vroeger sprak men van "sinnenlose". De verzorging was ook zeer semier. De klienten zaten vast aan kettingen en vast op bed of zelfs in een bad met water.
Als je dit hoort dan is dat gelukkig veel veranderd. Het was zelfs een gebruik dat tijdens de kermis in de stad er kijkdagen waren. Daarom kun je wel zien, of zeggen, dat het gelukkig veel veranderd is, en dat het nu meer menswaardiger is.

Rini de Groot. zei op 16 januari 2019 om 21:24 uur

Het woord 'Kijkdagen' is dan ouder dan ik dacht.
Een collega behoorlijk ziek tijdens de vakantie in Spanje bezigde dat woord ook.
Hij streed ervoor op te knappen want wilde geen 'Kijkdagen' aan zijn kist.
Ik hoorde vertellen dat een meisje daar zou gaan werken maar werd medisch afgekeurd, zij kon niet tegen de tocht, wie is daar wel tegen bestand ?
Misschien is dat voor haar toch een uitslag geweest wanneer ik het verhaal lees.

Hilde Jansma
Hilde Jansma bhic zei op 17 januari 2019 om 08:34 uur

De geschiedenis van de psychiatrie en hoe er met 'sinnenlosen' werd omgegaan is inderdaad duister. Denk maar aan tentoonstellingen (kijkdagen), vastketenen, luizenplagen door slechte hygiëne, zelfs waterboarding en dat soort praktijken. Zelfs toen het begrip ontstond dat patiënten behandeld konden worden, bleef hun situatie niet heel menswaardig; behandelingen zoals elektroshocktherapie en lobotomie werden in de jaren vijftig grootschalig toegepast. Wat dat betreft heb je gelijk Piet, dan is er in vergelijking met nu toch een hoop voor het positieve veranderd.

Annette zei op 17 januari 2019 om 14:34 uur

Zo rond 1500 was er in ieder geval al een reglement voor wat betreft het bezichtigen van de zinnelozen. Voor een stuiver in de collectebus kon men terecht in het gasthuis. Alleen op de Vastenavond, als de patienten (toendertijd kinderen genoemd) warm wittebrood als traktatie kregen, werd er niemand toegelaten.
Op zijn sterfbed (19.11.1439) had Reinier van Arkel aangegeven dat zijn vermogen moest worden bestemd voor de bouw van een nieuw gasthuis. Alle gasthuizen waren bestemd voor de ‘armen’, maar in dit geval ging het over een bijzondere groep armen namelijk zij, die ”zinneloos zijn en hun zinnen niet meer meester zijn en wel in die mate, dat men ze van noetewegen spannen, bynden ende sluyten moet”.
Voor zover bekend was Reinier van Arkel bij zijn overlijden ongehuwd en had als enige nakomeling een onwettige dochter Liesbeth, waarvoor in het testament een gedeelte van het vermogen werd gereserveerd.
Het nieuwe gasthuis van de Reinier van Arkelstichting lag op het Hinthamerseinde (nu Hinthamerstraat) en nog steeds op dezelfde plaats als waar het tegenwoordige psychiatrisch ziekenhuis Reinier van Arkel is gevestigd.

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 18 januari 2019 om 13:25 uur

Bedankt voor je toelichting Annette. Mooi om zo meer te lezen over de oorsprong van het gesticht en om te zien dat de 'kijkdagen' dus al in 1500 gangbaar waren.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: