i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Veghel
Tags:

Veghelse raadhuizen

vertelde op 29 augustus 2007 om 11:09 uur

Het dorpsbestuur van het oude Veghel vergaderde vóór 1700 in een ruimte die men de Raadtkaemer noemde. Rond 1700 is er al sprake van een echt “raadhuis”, al was dat niet groot genoeg om het archief te bergen. Dat lag in de kerk. In 1782 is dit raadhuisje vervangen door een stijlvol nieuw raadhuis, dat bijna een eeuw is meegegaan.

de ingang naar de cultuurIn 1877 werd het indrukwekkende multifunctionele gemeentehuis gebouwd, dat we nog steeds kennen als het “oude raadhuis”. Dat huisvest tegenwoordig nog steeds verschillende, nu vooral culturele, functies tegelijk.

Veel weten we niet van die oudste raadkamer. In de dorpsrekening van 1688/1689 treffen we een postje aan voor het openen, sluiten en schoonhouden van de raadkamer. Dat kostte in dat jaar tweeëneenhalve gulden.

Al iets meer komen we te weten in 1707. Dan stellen de schepenen namelijk een “camerbewaerder” aan voor het regelmatig vegen, stoffen en met zand bestrooien van de ruimte waarin de schepenen bijeenkomen.

Ook moet deze man, Martinus van Heijnsberge, het vuur in de open haard aanleggen en ervoor zorgen dat dat blijft branden. Hij krijgt daarvoor een vast jaarlijks bedrag. De schepenen zeggen over de hoogte daarvan, dat dat het gewoonlijke bedrag moet zijn dat daarvoor al “vanouds” betaald wordt. Het suggereert in ieder geval dat Veghel al in de zeventiende eeuw gewoon was zo’n “camerbewaerder” in dienst te hebben.

In 1779 constateren de schepenen dat het raadhuis in een zeer slechte staat verkeert en behoorlijk bouwvallig aan het worden is. Ze besluiten gemeentegrond te gaan verkopen om met de opbrengst daarvan een nieuw raadhuis te bouwen. Daarin moest in ieder geval plaats zijn voor de boterwaag die Veghel sinds 1730 in gebruik had. burgemeester De Kuijper

De Bossche architect W. Hubert werd uitgenodigd een ontwerp te maken. In maart 1781 vond de openbare aanbesteding plaats van een raadhuis van drie verdiepingen. Het moest ruim 13x6 meter groot worden en onderheid met 12 eiken palen. Voor bijna 5.000 gulden mocht aannemer Peeter van Roy uit Schijndel met de bouw beginnen.

Op de begane grond kwam de boterwaag en op de eerste verdieping de secretarie en de raadkamer. Midden op het dak kwam een torentje met een luidklokje. Op de spits stond een verguld vaantje. Het gebouw met zijn hardstenen lambrisering verrees naast het koor van de Lambertuskerk. Het werd in 1782 opgeleverd.

het kantongerechtDe Rooise koster A.C. Brock schreef in 1820 nog over dit raadhuis: “het schoon Raadhuys (…) mag onder de fraaije gebouwen der Meijerij worden gerekent.”

De bouw van de nieuwe Lambertuskerk in 1863 aan de andere kant van de Markt leverde een bouwlocatie op de plek van de oude kerk op. Veghel maakte een periode van groei door en het raadhuis met waag van 1782 werd te klein. In 1866 constateerde het gemeentebestuur, dat tijdens de donderdagse marktdagen het zo druk was met publiek, dat het personeel van de gemeentesecretarie ernstig in zijn werkzaamheden werd belemmerd.

Een jaar later komt het voorstel in de gemeenteraad om de oude kerk af te breken en op die plek een multifunctioneel gebouw neer te zetten. Behalve raadhuis moet ook het kantongerecht een plaatsje vinden in het nieuwe gebouw, er moet een gevangenis (met cipierswoning) in komen, een boterwaag, een telegraafkantoor en er moet ook nog plaats zijn voor de brandspuiten.

De grote stimulator van het nieuwe gemeentehuis is Jhr. Victor F.A.H. de Kuijper, geboren Veghelaar en burgemeester van 1858 tot 1906. Mede op zijn aandringen doet het gemeentebestuur in 1867 opnieuw een beroep op een Bossche architect, en wel J.M. Nabbe, de gemeentearchitect van ’s-Hertogenbosch. Hij ontwerpt inderdaad het gebouw.

Maar daarmee staat het er nog niet, want er zijn nog tal van problemen te overwinnen. Al met al duurt het nog tot 1874 voor de openbare aanbesteding van het bouwproject kan plaatsvinden, al verloopt ook dat ritueel niet rimpelloos. Maar in december kunnen dan toch de funderingen gelegd worden.

de raadzaalDe bouw zelf verloopt evenmin helemaal gladjes: architect en aannemer blijken slecht door één deur te kunnen. De burgemeester moet de architect regelmatig “onderhouden”, lees: op het matje roepen. Maar in november 1876 wordt in ieder geval toch het post- en telegraafkantoor opgeleverd. En niet lang daarna, op 11 februari 1877, volgen het kantongerecht en de gevangenis met cipierswoning.

Inmiddels werkt de architect eind 1876 aan de verfraaiing van het gemeentehuis: hij ontwerpt achtkantige koperen gaslantaarns voor aan de gevel en het meubilair en de verlichtingsarmaturen voor de raadzaal. Op maandag 16 april 1877 is het dan zover: het nieuwe gemeentehuis wordt in gebruik genomen.

Dankzij de snelle ontwikkeling van Veghel aan het eind van de negentiende eeuw is het gemeentehuis, hoe ruim ook van opzet, binnen twintig jaar eigenlijk te klein aan het worden. In 1896 worden plannen gemaakt om het inpandige postkantoor te verbouwen. Die plannen pakken uiteindelijk anders uit: het post- en telegraafkantoor krijgt in 1900 een geheel nieuwe behuizing langs de rivier de Aa, waardoor er ruimte vrij komt in het gemeentehuis voor de ambtenaren.

Door het opblazen van de Aa-brug in mei 1940 loopt het gemeentehuis zware beschadiging op. De herstelwerkzaamheden in 1941 worden aangegrepen om meteen een grondige verbouwing te realiseren. De versieringen van het oude gebouw verdwijnen. Het torentje op de voorgevel verhuist naar het dak en de voorgevel krijgt een mooi timpaan van architect Uyterwaal. Er komt een grote hal met trappenhuis, waarin drie ramen worden aangebracht.

een deel van één van de ramen in het trappenhuisEr kwam geld beschikbaar van de Kultuurkamer om deze ramen van gebrandschilderd glas te voorzien, maar de ontwerpen van een NSB-kunstenaar kwamen niet toe aan uitvoering. Na de bevrijding in 1944 kreeg Jos ten Horn een nieuwe opdracht om een raam te ontwerpen. Centraal staat de versregel “De vrije staet luikt op [bloeit op], als ’t volk de Wetten eert” uit Vondels lange gedicht Inwydinge van 't stadthuis t'Amsterdam (het huidige Paleis op de Dam). Het citaat komt uit de beschrijving van een schilderij van Ferdinand Bol in de Schepenzaal van het stadhuis. Dat stelt Mozes voor die met de Tien Geboden de berg Sinai afdaalt.

Tijdens de oorlogsjaren was er nog een noodtelefoonlokaal in het gemeentehuis ingericht en ook de distributiedienst had ruimte in gebruik gehad. Na de oorlog werd het hele gebouw gebruikt als gemeentehuis. Dat vereiste af en toe wel wat verbouwingen, maar het groeiende gemeentelijk apparaat kon er nog steeds in.

Dat veranderde in de jaren zeventig: verschillende gemeentelijke diensten, zoals gemeentewerken, de afdeling onderwijs en de afdeling financiën verlieten het gebouw. Het verspreiden van gemeentelijke diensten over verschillende locaties in het dorp, werkt uiteindelijk niet efficiënt.

Plannen voor een nieuw gemeentehuis beginnen vorm aan te nemen. In 1979 wordt gesproken met het Rotterdamse architectenbureau Kraayvanger. In maart 1982 gaat de eerste paal de grond in en twee jaar later, op 24 maart 1984 opent Commissaris van de Koningin Dries van Agt het nieuwe gemeentehuis.

De maatschappelijke rol van het oude raadhuis is daarmee intussen allerminst uitgespeeld. Onder leiding van architect Janssen is het oude raadhuis verbouwd en geschikt gemaakt voor huisvesting van de openbare bibliotheek, het streekarchief en de heemkundekring Vehchele. Later krijgt ook de Vereniging voor Amateurkunstenaars er een expositieruimte en sinds 2004 is in de hal van het oude raadhuis het Veghelse Uitpunt gevestigd.

Al die gebruikers zijn anno 2007 in overleg met de gemeente bezig om die diversiteit van culturele functies nog beter tot hun recht te laten komen. Dat zal uiteindelijk leiden tot het mulitfunctionele bibliotheekgebouw dat het oude gemeentehuis tegenwoordig is.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (12)

M.J. van den Boer zei op 20 januari 2014 om 13:01 uur

Het gemeentehuis van Veghel uit 1877 zou van binnen zijn voorzien van decoraties door de Tilburgse decoratie- en kerkschilder Pieter Nicolaas van den Boer (1846-1926). Zijn deze schilderingen nog steeds aanwezig en te bezichtigen?

Berry Hurkmans zei op 12 februari 2017 om 08:29 uur

Volgens mij heeft mijn opa, Alphons van den Heuvel, in 1941 de verbouwing uitgevoerd. Mijn tante weet nog dat ze de natuurstenen decoratie op het timpaan omhoog takelden.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 13 februari 2017 om 09:36 uur

Beste M. van den Boer, excuses voor de zeer late reactie: kennelijk is dit berichtje ertussen door geglipt. Ik heb uw vraag neergelegd bij Thuispunt Veghel, mogelijk weet men daar meer.
<BR><BR>
En Berry, dat is bijzonder! Een snelle zoektocht door onze online kranten levert al wel een ander berichtje op over de aanbesteding die je opa wordt gegund. Kijk maar eens hier:
<BR><BR>
<img src="https://www.bhic.nl/media/document/file/veghel-krantenberichtje-echo-1939-03-31-aanbesteding-van-den-heuvel.jpg?3-2-6" title="tekst voor tooltip" width="600" height="500" border="0">
<BR><BR><BR>
Ben je benieuwd of er meer over je grootvader in de kranten staat? Dan kun je hier aan de slag:
<BR>
http://www.bhic.nl/onderzoeken/kranten

Berry Hurkmans zei op 13 februari 2017 om 20:03 uur

Beste Marilou, heel leuk.
't Zou kunnen zijn dat A. v.d. Heuvel mijn opa was (Alphons).
Zijn vader was W. (Wilhelmus) van den Heuvel uit Veghel en heeft waarschijnlijk in Veghel ook veel werk gedaan als aannemer.
Mijn zoektocht betreft echter de broer van mijn opa, Rudolphus (Dolf) geheten. Hij ging als oudste zoon van Willem in het klooster van Saint Louis te Oudenbosch en is op zijn 42e jaar weer uitgetreden en getrouwd.
Tot op heden kan ik van hem niet vinden wat ik zoek, namelijk het 'bewijs' dat hij in het klooster heeft gezeten.

Norah zei op 13 februari 2017 om 21:02 uur

Bewijs dat hij daadwerkelijk is ingetreden zou je kunnen vragen bij www.westbrabantsarchief.nl Oudenbosch valt hieronder, klooster bestaat niet meer.

Ik vond wel het volgende: Rudolphus Henricus van den Heuvel * 24-12-1885 Veghel, zoon van Wilhelmus van den Heuvel en Elisabeth van Dijk.
In het bevolkingsregister staat dat hij op 23-05-1899 naar Maastricht is verhuisd. Vermoed internaat omdat hij pas 13 jaar was.
Dan is hij op 09-08-1933 te Culemborg getrouwd met J.C.M. van Avezaath.
Van beroep was je oom hoofdonderwijzer in Den Helder. Een dochter Maria Elisabeth. Toen dit gezin in Den Helder zich vestigde kwam hij uit Uitgeest.
www.wiewaswie.nl
Mvg.

Norah zei op 13 februari 2017 om 21:12 uur

En wanneer je oom in 1939 nog in leven was, dan kun je altijd nog een persoonskaart van hem aanvragen bij het CBG in Den Haag.

Berry Hurkmans zei op 13 februari 2017 om 21:16 uur

Ha Norah, je zit op het goede spoor. Helemaal geweldig.
Ik heb vorige week een mailtje gestuurd aan het westbrabants archief met de vraag of zij informatie hebben over mijn oom.
De informatie over de verhuizing naar Maastricht is nieuw voor me, hoewel ik wel ergens een notitie was tegengekomen over Maastricht, maar ik kon dat niet plaatsen.
Ik heb vorige week ook contact gehad met de schoonzoon van mw. Van Avezaath. Hij is nu 80 jaar en zijn vrouw Marijke is zo'n 4 jaar geleden overleden. Ik had gehoopt op 'n paar familiekiekjes als inspiratie voor de Familiegeschiedenis die ik aan het schrijven ben. Maar dat vond hij niet goed.
Ik dacht dat mijn oom verbonden was aan de Mulo in Alkmaar en daar hoofd van de school was. Dat zou hij geworden kunnen zijn nadat hij in 1926 was uitgetreden bij de broeders.
Na zijn pensionering is hij met zijn gezin naar Vught verhuisd. Ik weet waar hij heeft gewoond en dat hij is begraven op de begraafplaats van Voorburg (via info van Reinier van Arkel).
Dolf heeft in Vught misschien ook nog wel les gegeven en/of een maatschappelijke functie gehad. Dat zou leuke informatie zijn voor mijn Familiegeschiedenis.

Berry Hurkmans zei op 13 februari 2017 om 21:30 uur

Ha Norah,
Mijn oud-oom is in 1971 overleden.
Welke informatie staat er op een persoonskaart?

Berry Hurkmans zei op 13 februari 2017 om 21:52 uur

Mijn oud-oom heeft volgens de familieoverlevering indertijd meegewerkt aan de 1e Katholieke Encyclopedie.
Inmiddels heb ik een digitale versie ontvangen van deze encyclopedie, maar bij de medewerkers wordt de naam van mijn oud-oom niet genoemd.
Zou er een andere manier zijn om hier achter te komen?

Norah zei op 14 februari 2017 om 12:03 uur

In een persoonskaart staat o.a. waar men gewoond heeft, beroep, ouders, echtgenote, kinderen. Het kan wel zo zijn dat in dit geval geen adres van je oudoom begin 20e eeuw staat...
Het kost je rond de 9 euro, en dan krijg je copieën van twee persoonskaarten voor de prijs van één.
Ik lees hier van jou dat hij in 1926 al uitgetreden was, mogelijk nooit meegewerkt aan die encyclopedie.....? Men was toen niet zo gecharmeerd;) van uitgetreden priesters. Overigens familieverhalen werden vaker wat mooier gemaakt. Hoeft natuurlijk niet in dit geval te zijn.
Dan Maastricht; je grootvader Alphons is ook naar een internaat in Maastricht gestuurd op jonge leeftijd. Een zusje naar Sint-Oedenrode. Kun je vinden bij BHIC; stamboom > personen zoeken(geregistreerde Veghel + naam).
Op internet vond ik Rudolphus H. niet bij kloosterlingen Oudenbosch staan.
Mevrouw van den Heuvel-van Avezaath's grafsteen vind je terug bij -begraafplaatsen-online-. Dit voor je "album".
* 25-06-1901 Culemborg + 29-03-1987 Harmelen.
Mvg.

Norah zei op 14 februari 2017 om 12:14 uur

Voor Vught zou je ook eens kunnen informeren bij
www.dekleinemeijerij.nl

Bibliotheek Veghel zei op 14 februari 2017 om 14:08 uur

Beste meneer/mevrouw van den Boer, het plafond in de raadzaal in het voormalige Raadhuis (nu Bibliotheek) is meer dan tien jaar geleden gerestaureerd. U bent natuurlijk van harte welkom hier naar te komen kijken! Het is wel aan te raden even een afspraak te maken, omdat de ruimte regelmatig in gebruik is voor o.a. lezingen, huwelijken en workshops.

<img src="https://www.bhic.nl/media/document/file/veghel-oude-gemeentehuis-plafondschildering-foto-gerri-vd-wetering.jpg?3-2-6" title="tekst voor tooltip" width="500" height="700" border="0">

<BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR><BR>

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: