i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Sint-Oedenrode
Tags:

Hoogwater bij de Hambrug, Hoge Vonder en Kromme Wiel

vertelde op 2 maart 2020 om 08:21 uur

De archieven van Sint-Oedenrode maakten er al een vermelding van. In 1643 op de vijftiende, zestiende, zeventiende januari en de volgende dagen steeg het water van de Dommel zo hoog dat de Hambrug geheel onder water stond.

De Dommel bij de Hambrug, februari 2020 (foto: W. Damen-v.d. Mosselaer)
De Dommel bij de Hambrug, februari 2020 (foto: W. Damen-v.d. Mosselaer)

De Merimond (vroeger een groot weiland dat zich uitstrekte van de Dommel tot aan de Valstraat), was zo hoog overstroomd dat men over de meanderende rivier met schuiten kon varen. Bij het bruggetje de Hoge Vonder stroomde het water zelfs over de leuningen van brug tot aan de hoeve de Neul. Daar stroomde het water door de huizingen, bakhuis en schuur.

De Hoge Vonder, met in de verte De Neul, februari 2020 (foto: W. Damen-v.d. Mosselaer)
De Hoge Vonder, met in de verte De Neul, februari 2020 (foto: W. Damen-v.d. Mosselaer)

Lenaert Roeloffs van de Horck, toen 76 jaar, verklaarde dat hij het water nog nooit zo hoog had gezien en zijn ouders had hij dat ook nooit horen zeggen.

Net voorbij kasteel Lochtenburg lag een bocht in de rivier van de Dommel genoemd de Kromme Wiel. Bij hoog water kalfde het hard stromende water de oever af en stroomde over de weg, zodat de voerlui, en voetgangers die niet konden gebruiken. Vaak begaven zij zich dan lopende of met voertuigen over het land van de hoeven Stroetbolle en Vogelenzang. Regelmatig was het gevaar zo groot dat weg naast de Wiel dreigde weg te spoelen en in de rivier te storten.

De Kromme Wiel, 1832
De Kromme Wiel, 1832

Van hogerhand kreeg Gerrit Cortie, kribbaas uit Driel, in 1780 de opdracht om een inspectie te verrichten. Ter voorkoming van de afspoeling van de weg gaf hij het advies om een doorgraving te maken van vijfentwintig roeden Rijnlandse maat. Pas in 1859, bij het aanleggen van de Provinciale weg, legde men de nieuwe grindweg rechtdoor over de Kromme Wiel en zoals de kribbaas in 1780 voorspelde verzandde de Kromme Wiel. Door latere afsnijding van bochten in de rivier kon het water sneller afgevoerd worden.

De pachters van Stroetbolle en Vogelenzang moesten op hun kosten het gedeelte van de rivier de Dommel bij de Kromme Wiel onderhouden. Elk jaar voerde de schepenen hun schouw uit, dat gebeurde om te zien of er geen belemmeringen waren dat het water kon tegenhouden. Werd er niets gevonden dan gaven de schepenen er hun goedkeuring aan, was het niet goed en was de belemmering bij een volgende schouw nog niet opgeruimd, dan volgde er een herhaling van de schouw totdat alles in orde was.

Jarenlang bleven de ingezeten klachten indienen over het bijna jaarlijks overstromen van de Dommel. Kostbare hooilanden en vele duizenden ponden hooi gingen verloren. De landbouw en veeteelt werden herhaaldelijk door deze gebeurtenissen getroffen.

Afgesneden Dommel bij de Neul
Afgesneden Dommel bij de Neul

In de negentiende eeuw werden er door het gemeente bestuur en Waterstaat plannen gemaakt om de Dommel recht te trekken. Vanaf 1860 werd dat werk voor Sint-Oedenrode uitgevoerd, dit zou leiden tot verbetering van de rivier en de zich daarin ontlastende riviertjes en beken.

Bronnen

BHIC, Schepenbanken Sint-Oedenrode, 1548-1811, toegang 7636
BHIC, Gemeentebestuur Sint-Oedenrode, 1811-1933, toegang 7634
BHIC, Gemeentelijk Kadaster, 1832-1971, toegang 7739
BHIC, Waterschap de Dommel Sint-Oedenrode, 1862-1941 toegang 600

 

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op: