i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Zevenbergen
Periode: 1863 - 1885
Tags:

De kostschool van Jan Provily

vertelde op 12 juni 2019 om 15:19 uur

Van 1863 tot – waarschijnlijk – 1885 bestond er een protestantse kostschool in Zevenbergen: de school van Jan Provily. De bekendste leerling was ongetwijfeld Vincent van Gogh, die hier van 1864 tot 1866 verbleef. Daarover is al eerder een verhaal geschreven.

Jan Provily werd op 16 mei 1800 geboren te Drimmelen. Hij begon zijn onderwijscarrière in 1820 aan de lagere school in Moerdijk, waar hij ook een kostschool stichtte. In 1830 werd hij benoemd tot hoofd van de Stadskostschool van IJsselstein. Daar bleef hij  ruim dertig jaar, maar toen keerde hij terug naar Brabant. Jan publiceerde diverse leerboeken, waarvan het tweedelige Beginselen der Meetkunst het belangrijkste is. Over de houding van de leerkracht is hij duidelijk: die moet als eenen regt geaarden vader zijn.

Eind 1861 kocht Jan Provily een perceel grond aan de Zandweg 40, later Stationsstraat 16, te Zevenbergen. Hier liet hij een woning en kostschool bouwen. In juli 1863 werd de kostschool, met een jongens- en een meisjesafdeling, geopend. Jongens  konden voorbereid worden voor de Academiën te Breda en Delft, of een Rijkskweekschool. Meisjes konden o.a. opgeleid worden tot schoolonderwijzeres. De leeftijd van de jongens lag rond de 14 - 15 jaar ,

Vermoedelijk was de kostschool van Provily een MULO. Het lespakket voor het gewoon onderwijs bestond uit lezen, schrijven, rekenen, Nederlandse taal, vormleer (meetkunde), aardrijkskunde, geschiedenis, kennis der natuur en zingen. Het uitgebreid lager onderwijs omvatte daarnaast vreemde talen, wiskunde, tekenen, gymnastiek, landbouwkunde en handwerken voor de meisjes. In al die vakken had Provily in zijn vorige betrekkingen les gegeven en waarschijnlijk werd dit lespakket ook op de kostschool in Zevenbergen werd aangeboden.

De jongens op de kostschool - alle Nederlands Hervormd - waren waarschijnlijk van tamelijk rijke komaf. Van de negentien die er tegelijk met Vincent van Gogh waren, kwamen er zeven uit het buitenland. Verder kwamen zes leerlingen uit de buurt van Zevenbergen en zes elders uit Nederland. Hun ouders waren meestal landbouwer of bekleedden een goede functie in het maatschappelijke leven.

Graf van Jan Provily (foto: privé-collectie)

Behalve Jan Provily waren er nog diverse medewerkers. Allereerst zijn zoon Kornelis, ook onderwijzer en in het bezit van diverse akten voor vreemde talen. Hij gaf les aan de meisjes. Verder een nichtje, Pietera Provily, onderwijzeres met akten Frans, Engels en handwerken voor meisjes. Verder waren er nog een hulponderwijzer, een of twee gouvernantes en  de echtgenote van Kornelis, Frederica Blank. Adriana de Klerck, echtgenote van Jan Provily, nam alle huishoudelijke taken op zich.

Reeds in maart 1866 kondigde Jan Provily aan dat na de schoolvakantie in 1867 op de jongensafdeling nog slechts 'jonge heeren' werden toegelaten beneden de leeftijd van 13 jaar, maar uiteindelijk werd die afdelng in dat jaar helemaal gesloten. Voor zover valt na te gaan werd de meisjesafdeling, het Pensionnat Demoiselles, in 1885 gesloten

Jan Provily was geen onbemiddeld man. Bij de oprichting in 1867 van de Beetwortelsuikerfabriek De Phoenix schreef hij in voor 10.000 gulden. Hij overleed op 6 februari 1875 op 74-jarige leeftijd. Zijn oud-leerlingen richtten voor hem een  monumentaal graf op het kerkhof te Zevenbergen op. Na het overlijden van zijn moeder in 1891 besloot Kornelis het pand te verkopen. Behalve als woning heeft het o.a. dienst gedaan als RK pastorie van de H. Bartholomeus.

Dit verhaal is een verkorte versie van een uitgebreid artikel van Cor Kerstens uit 2013. Lees hier het volledige verhaal

Illustraties

De voormalige kostschool, Stationsstraat 16 in Zevenbergen (BHIC, coll. provincie Noord-Brabant, fotonr. )
Graf van Jan Provily (privé-collectie)

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (1)

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 20 juni 2019 om 09:54 uur

Bijzonder verhaal, Jan! Mooi om meer te weten te komen over de achtergrond van deze kostschool, en opvallend dat diverse familieleden ook hier werkzaam waren. En wat een mooi gebaar van de oud-leerlingen om een graf voor Jan Provily op te richten.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 25 april 2019 om 14:15 uur

Vincent van Gogh op kostschool