i

Dit verhaal gaat over:

Tags:

Gevecht met het water

vertelde op 18 februari 2016 om 21:01 uur

We maken een sprong van meer dan 690 jaar terug in de tijd, naar de middeleeuwen. Naar 1325 om precies te zijn. We blijven wel dichtbij huis, in de Brabantse Maaskant. Daar is hard gewerkt aan de beteugeling van de Maas: van Dordrecht tot voorbij Megen liggen er in 1325 dijken langs de Maas.

Er is ook een afwateringssysteem gecreëerd. Een netwerk van sloten en de pas gegraven Hertogswetering brengen het teveel aan regenwater naar Gewande, waar het via een sluis uitstroomt in de Maas. Behalve wanneer het rivierpeil te hoog is, want dan worden de sluisdeuren gesloten en kan het water er dus niet uit. Windmolens en gemalen zijn helaas nog toekomstmuziek.

Het gevecht met en tegen het water gaat niet vanzelf. Dijken en sluizen moeten worden onderhouden en sloten op diepte gehouden. Daar horen bindende afspraken bij, niet alleen voor het eigen dorp, maar ook met een hele regio. De grondeigenaren moeten de klussen opknappen. Wie dat niet doet, wordt gestraft! In Orthen, Rosmalen en Nuland zijn ze al zo ver. Daar bestaat sinds 1309 de Polder van der Eigen, bestuurd door zeven heemraden, afkomstig uit de drie dorpen. Het polderbestuur is ingesteld door hertog Jan II van Brabant, die alle afspraken heeft laten vastleggen in een perkamenten oorkonde of charter.

Ook In Lith en Lithoijen, en in het laaggelegen noorden van Geffen en Oss wordt de noodzaak gevoeld van een regionale aanpak van het waterprobleem. Inmiddels zijn de dorpsbestuurders zeker gaan buurten in de Polder van der Eigen en willen zij ook zo’n charter.  Op 27 november 1325 krijgen zij dat van hertog Jan III van Brabant. Ook hier worden zeven heemraden aangesteld: twee uit Lith, Lithoijen en Oss, en een uit Geffen. De polder krijgt pas later een naam: het Hoog Hemaal. Een hemaal is een omheinde plek waar recht wordt gesproken en bestuurd, en tevens het gebied dat onder dat bestuur valt. En waarom ‘hoog’? Vanaf 1349 vormen de Maasdorpen Alem, Maren en Kessel ook een regiopolder, het Laag Hemaal; ‘laag’, omdat deze polder benedenstrooms van het andere hemaal ligt, dat dus net iets hoger ligt en Hoog Hemaal wordt genoemd.

Het Hoog Hemaal heeft bestaan tot ver in de twintigste eeuw. Al die tijd hebben de polderbestuurders uit Geffen, Lith, Lithoijen en Oss niet kunnen bevroeden dat zij ooit deel zouden uitmaken van de ene grote gemeente Oss!

Dit verhaal verscheen eerder in Brabants Dagblad

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (6)

marcel van roosmalen zei op 24 februari 2016 om 09:43 uur

Bedankt Henk Buijks.Duidelijk en overzichtelijk verhaal. Nou snap ik eindelijk ook die rare naam Hemaal! Polder van der Eigen vind ik ook een wat vreemde naam .'Van der Eigen'is daar ook een uitleg voor?

Roel Knoben zei op 24 februari 2016 om 17:24 uur

Henk, wat me opvalt is dat helemaal rechts Ravenstein al afgebeeld staat; zelfs met vestingwerken. Dat is toch pas rond 1360 gesticht? Ook is o.i. de kaart wel heel mooi en gedetailleerd voor 1325. Met andere woorden Hoe zeker is dat jaartal?

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 24 februari 2016 om 20:46 uur

Marcel en Roel; ik heb jullie vragen even voorgelegd aan Henk Buijks. Wordt vervolgd.

Henk Buijks zei op 26 februari 2016 om 10:29 uur

Leuk, Marcel en Roel, dat jullie reageren op mijn verhaal!
De vragen:
-Marcel: 'Van der Eigen' heeft m.i. te maken met het feit dat de polder werd bestuurd door grondbezitters uit de eigen omgeving, mensen die dus eigenaar waren van een stuk van de polder.
-Roel: de kaart is van veel later datum dan de datum van de oprichtingsakte van het Hoog Hemaal. In 1325 waren er nog geen gedetailleerde kaarten van Noordoost-Brabant. Deze kaart is gemaakt door de Amsterdamse uitgever Nicolaus Visscher, rond 1700.

marcel van roosmalen zei op 26 februari 2016 om 12:37 uur

Beste Henk, bedankt voor uitleg!(en voor alle andere mooie en interessante verhalen van jou).

Roel Knoben zei op 27 februari 2016 om 16:00 uur

Beste Henk. Nu is het duidelijk. Deze kaart zonder toelichting bij het artikel plaatsen wat wel een verkeerde suggestie.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 5 februari 2013 om 14:51 uur

Het water komt...

vertelde op 20 juni 2011 om 15:43 uur

Pastoors van Lithoijen en Lith over de watersnood van 1880