i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Rijsbergen
Tags:

en maakt ook deel uit van:

Atlas: Watermolens

Kaarschotse molen

vertelde op 11 augustus 2009 om 15:56 uur

Al in het jaar 1279 is er sprake van een watermolen te Kaarschot. En ook in de eeuwen daarna wordt er regelmatig melding gemaakt van een watermolen op deze plek, maar niet altijd in gunstige zin. In het jaar 1690 bijvoorbeeld lijdt de molenaar op de Kaarschotse watermolen, Aalbrecht Pieterssen de Cort, grote schade als gevolg van de langdurige droogte in de jaren daarvoor. Bovendien was de molen noodgedwongen ook nog eens zo'n negen maanden buiten bedrijf geweest, waardoor de molenaar de dorpbelastingen niet meer kon opbrengen.

Er is een tekening bewaard van een wapensteen uit 1656 die in de molen gezeten heeft. De steen laat het gecombineerde wapen zien van de Graven van Hohenzollern en van Bergh. De steen was 53x58 cm groot .

Om goed te kunnen draaien, moest de waterstand bij de molen een bepaald peil hebben. Daartoe werd het water bij de Kaarschotse watermolen opgestuwd, waardoor men op andere plaatsen weer te maken kreeg met wateroverlast. De waterafvoer van de Aa of Weerijs was toch al vaak problematisch en de molen vormde zo een extra obstakel.

In 1729 verpachtten Judocus Hubertus van de Vijvere, ridder en hoogdrossaard van het Land en Prinsdom van Grimbergen en eigenaar Joannes Peeter Nooijs de molen voor 6 jaar. Tegelijkertijd namen beide heren
maatregelen om wateroverlast te voorkomen. In aanwezigheid van schout en schepenen van Rijsbergen werd bij de molen een peilmerk, een ijzeren pegel, in de rivier geplaatst.

De nieuwe pachter moest er voor zorgen dat het waterpeil niet hoger kwam dan de aangegeven vijftien duimen, op boete van 6 gulden voor elke duim dat het water hoger zou komen te staan.

In 1895 kocht het pasopgerichte Waterschap van de Aa of Weerijs de molen uit een publieke verkoop aan, om zo het waterpeil beter te kunnen beheren. De molen was erg verwaarloosd. Men speelde met de gedachte de molen helemaal af te breken en een stuwsluis aan te leggen. Ook onderzocht men de mogelijkheden om het waterrad te vervangen door een turbine. Het waterschap besloot tenslotte om 11.000 gulden uit te trekken voor aankoop en herstel van de molen.

Maar uiteindelijk bleek dat de Aa of Weerijs tijdens en na grote regenval nog steeds te weinig water afvoerde, vooral op de plek waar de molen lag. Daarom werd hij in 1915 afgebroken. In plaats daarvan kwam een stuwsluis met twee doorlaatopeningen. De oude wapensteen, inmiddels behoorlijk verweerd, werd ingemetseld in de stuw. [Met dank aan Ans Soffers, zie reactie hieronder.]

Om de waterafvoer verder te verbeteren, zijn er in de twintigste eeuw nog tal van andere verbeteringswerken uitgevoerd aan de Aa of Weerijs.

 

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (18)

A Soffers zei op 4 augustus 2010 om 16:56 uur

Om verzekerd te zijn van "maalkracht" , ook bij laag water is de molen ca 1835 verbouwd tot gecombineerde water en windmolen. Na verkoop van de molen in 1861 weer verbouwd tot watermolen. Van de wapensteen uit de watermolen is niet alleen een tekening bewaard gebleven, de wapensteen zelf is ingemetseld in de stuw in de Aa of Weerijs ter hoogte van de Watermolenstraat te Rijsbergen

Annemarie van Geloven bhic zei op 5 augustus 2010 om 13:23 uur

Hartelijk dank voor uw reactie. Onlangs is er meer informatie over deze Kaarschotse molen verschenen in het boek 'Watermolens in Noord-Brabant vroeger en nu' door ir. Piet-Hein van Halder. 's-Hertogenbosch, 2010. Een aanrader!

Regien Borren zei op 9 december 2011 om 21:40 uur

Weet u toevallig of mij grootvader Jan Hoefnagels de molenaar was ten tijde van de verkoop aan het waterschap?

Hanneke van der Eerden bhic zei op 9 december 2011 om 22:16 uur

Dag Regien, mijn grootvader heette toevallig ook Jan Hoefnagels! Geen molenaar, maar veel Hoefnagels zijn molenaar geweest. Wie kan Regien aan een antwoord helpen?

Ans Soffers zei op 27 december 2011 om 13:37 uur

Volgens het bevolkingsregister van Rijsbergen heeft Johannes Hoefnagels geboren 18-03-1860 te Zundert als molenaar op Kaarschot B117 (nu Kaarscotsestraat no 4) gewoond vanaf mei 1891 (komende vanuit Hoeven) tot maart 1895, toen is hij vertrokken naar Etten-Leur . In 1895 heeft het waterschap de Kaarschotse watermolen aangekocht. Zij heeft toen het plan opgevat de molen te herstellen. Wel heeft Hoefnagels nog ingeschreven om de herstelde molen opnieuw te huren. Pas in 1897 was er weer een nieuwe molenaar op Kaarschot nl. van Brekel.

Henk Buijks bhic zei op 27 december 2011 om 14:13 uur

@Ans, mooi dat jij Regien een verlossend antwoord kon geven op haar vraag - bedankt!
En voor 2012: ook voor jou alwat wenselijk is!

stichting heden en verleden zei op 2 oktober 2012 om 23:51 uur

ter info:
eigenaar van de molen zou van 1812-1819 joseph chauvin zijn. ?

Marilou Nillesen bhic zei op 3 oktober 2012 om 09:54 uur

@stichtingHedenenVerleden: Bedankt voor deze tip. Mag ik vragen waar je deze informatie vandaan hebt? Dat kan helpen bij de zoektocht hier naar. Dank alvast!

Cor Kerstens zei op 31 maart 2013 om 01:51 uur

Op 18 december 1812 kocht Cornelis Woestenberg, molenaar op de watermolen van Kaarschot samen met Michiel Aerssen (van 1811 tot 1822 burgemeester van Etten-Leur) en Adriaan Verdiesen (molenaarsknecht) de Bisschopsmolen in Etten-Leur. Bron: Een Aalscholver boven Zwermlaken, De straatnamen van Etten-Leur, blz. 22.

Henk Buijks bhic zei op 31 maart 2013 om 23:37 uur

Dag Cor, wat 'n leuke verrassing jou hier te treffen! Maar Etten en Rijsbergen lagen en liggen natuurlijk in elkaars directe omgeving. Wel ben ik nieuwsgierig naar de bewuste straatnaam in Etten-Leur, tenzij dat de Bisschopsmolenstraat is.... Het door jou geciteerde boek heb ik helaas niet bij de hand.

Coert Engels zei op 27 december 2013 om 13:07 uur

Wie kan mij helpen aan meer historische feiten over deze Kaarschotse watermolen en m.n. de bijbehorende boerderij cq boerenhoeve?
Deze hoeve (in het contract: bouwhoeve genoemd) met visvijver en omliggende landerijen is op 15 april 1861 door mijn betovergrootvader Pieter Peter Huijbrechts uit Princenhage voor fl. 17.500,-- gekocht. Tegelijkertijd is de molen verkocht aan de heren Cornelis van den Eeden en Martinus Rosman.
Verkopers waren toen Petrus Adrianus Franciscus Soffers en een aantal van zijn verwanten. Vermoedelijk voorouders/verwanten van U, mevr. A. Soffers? De boerderij is vervolgens overgegaan op mijn overgrootvader: Petrus Johannes Huijbrechts. Mijn grootmoeder: Elisabeth Maria Huijbrechts is er geboren. Een zuster van haar: Johanna Maria Huijbrechts is getrouwd met ene Christiaan Verschuuren, die vervolgens eigenaar werd van de hoeve. Voor zover ik begrepen heb, is de hoeve weer overgegaan op één van zijn zonen en inmiddels verkocht aan derden.
Volgens een nicht (Verschuuren) van mijn moeder (mijn moeder is dochter van genoemde Elisabeth Maria Huijbrechts) zou van de wapensteen uit de watermolen ook een kopie of schildering aanwezig geweest moeten zijn (of nog?) in de schouw van het huis cq de boerderij. Ten behoeve van de nazaten van de familie Huijbrechts is ter herinnering, een aantal borden vervaardigd met dit wapen er op geschilderd. Eén van die borden is in bezit van m'n moeder.
Ik ben al sinds enige jaren bezig met het onderzoeken van m'n stamboom en het vergaren van zoveel mogelijk familiegeschiedenis. Over de Kaarschotse Watermolen en bijbehorende Bouwhoeve en landerijen heb ik wel e.e.a. via het internet gevonden. Maar er zijn nog veel hiaten. Zou iemand mij verder kunnen helpen? Bij voorbaat heel hartelijk dank.
Vriendelijke groeten.

Ans Soffers zei op 3 januari 2014 om 01:36 uur

Beste Coert
Ook ik (inderdaad nazaat van de Kaarschotse molenaar Pieter Jan Soffers) ben zeer geïnteresseerd in de historie van de Kaarschotse watermolen. Veel gegevens over deze molen zouden gepubliceerd zijn in het boek ‘’ Acht eeuwen molens in Zundert en Rijsbergen” van Frank Kools. Helaas, meteen na de aanschaf van het boek kwam ik er snel achter dat in ieder geval de gegevens over deze Kaarschotse molen in de 19e eeuw merendeels niet kunnen kloppen. De auteur heeft zich in deze ernstig laten misleiden door een overvloed aan ondeugdelijke informatie. Dit is echt heel erg jammer omdat deze onjuiste informatie te vaak ten onrechte als waarheid aangehaald wordt en een foutief verhaal nogmaals de wereld ingaat.
Als betrokken heemkunde lid, familielid en onderzoekster ben ik de archieven en de mij bekende gegevensbronnen ingedoken om zoveel mogelijk juiste en interessante gegevens boven water te krijgen. Zo vond ik onder andere ook de verkoopacte van de watermolenhoeve aan jouw voorvader Pieter Pieter Huybrechts in 1861. Dat er in het verleden in de schouw van de watermolenhoeve een afbeelding van het wapen van de familie Bergh-Hohenzollern aanwezig is geweest is mij bekend. In de loop der jaren moet deze verwijderd zijn, want zij is nu niet meer aanwezig. Zeer interessant dat er borden zijn gemaakt met afbeeldingen van dit wapenschild. Heb jij deze in kleur Of misschien nog een foto van het wapenschild in de schouw? Overigens is het wel bijzonder dat er in de hoeve een wapenschild van de familie Bergh-Hohenzollern is geweest omdat de watermolenhoeve ten tijde van de bouw in 1776 meer in hun bezit was.
Mogelijk kunnen we elkaar aanvullen voor een completer en juister verhaal over deze molen. (contactgegevens zijn bij de redactie van dit forum bekend)

Vriendelijke groet
Ans soffers

Coert Engels zei op 3 januari 2014 om 16:25 uur

Beste Ans,

Heel hartelijk dank voor je reactie. Ik heb je contactgegevens inmiddels bij de beheerder van het forum aangevraagd.
Ik kan je een enkele familiefoto toesturen met de boerenhoeve op de achtergrond en zal één dezer weken tijdens een bezoek aan m'n moeder een kleurenfoto maken van het bord met daarop het betreffende wapenschild.
De info die ik van de hoeve heb is vooral genealogisch van aard (mijn familie huijbrechts) en daarnaast heb ik het e.e.a. vergaard via het internet. Maar deze laatste info is waarschijnlijk ook bij jou bekend.
Mijn moeder (inmiddels 80) is vroeger als klein meisje zo nu en dan bij haar familie op de hoeve op bezoek geweest. De hoeve was toen al in bezit van de Verschuurens, want haar grootouders Huijbrechts zijn allebei in de jaren 30 van de vorige eeuw overleden en heeft ze ook nooit (bewust) gekend. Wellicht kan mijn moeder zich nog enkele details over de hoeve herinneren. Laatst vertelde ze me dat haar familie het destijds nog steeds over 'de molen' had, terwijl die al in 1916/1917 is afgebroken en er een dam voor in de plaats is gekomen.

Vriendelijk groeten,
Coert Engels

Mariët Bruggeman bhic zei op 6 januari 2014 om 10:34 uur

Beste Ans en Coert,
ik heb ondertussen het e-mailadres van Coert aan Ans opgestuurd.
Veel plezier en met vriendelijke groeten,

Marja Jansen Verschuuren zei op 18 maart 2017 om 17:19 uur

Beste Coert en Ans,
Ik lees nu pas jullie verhaal omdat ik ook nieuwsgierig was naar het verhaal van het bord met het betreffende wapenschild.
Jammer dat jullie nooit contact hebben opgenomen met mijn ouders. Zij hadden jullie het hele verhaal piekfijn kunnen vertellen omdat zij altijd op de boederij aan de Kaarschotsestraat hebben gewoont. Helaas is mijn moeder 31 januari overleden en heeft het verhaal mee haar graf ingenomen. En ook ik weet de verhalen niet.
Mijn vader was Gerard Verschuuren en zoon van Johanna Huijbregts en Christiaan Verschuuren.

Annemarie van Geloven
Annemarie van Geloven bhic zei op 20 maart 2017 om 12:05 uur

Beste Marja, nog gecondoleerd met het overlijden van uw moeder begin dit jaar.
Als iemand overleden is, zouden we hem/ haar nog zo veel willen vragen..
Mocht u later toch nog wat te binnenschieten over de verhalen van uw moeder over vroeger, deelt u die dan met de lezers hier.

A. zei op 12 mei 2017 om 18:38 uur

Beste Marja
Ik weet dat je beide ouders overleden zijn, nog gecondoleerd hiermee. ik weet dat de borden gemaakt zijn om het verdwijnen van het wapen van bergh-hohenzollern in de linkervoorkamer van de watermolenhoeve te compenseren. Mijn vraag aan jou is: heb jij misschien Is er nog een foto van die schouw toen het wapen er nog in stond? Je zou mij met zo'n foto erg blij maken. vriendelijke groet
Ans

Marja Jansen Verschuuren zei op 12 mei 2017 om 19:29 uur

Beste Ans, Zolang ik er gewoond heb was de schouw niet beschilderd met een wapen. Dat wapen kan ik me dus niet herinneren en ik heb er ook nooit over horen vertellen. Wel over de geschilderde borden. Daar was Oma Verschuuren heel zuinig op. En daar werd ook over verteld dat het bij de oude molen hoorde.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 3 april 2012 om 17:06 uur

Molen verplaatst zonder één druppel te morsen

vertelde op 14 oktober 2011 om 09:56 uur

Zeg eens Aa…en denk aan water…

vertelde op 8 mei 2013 om 16:18 uur

De Westerhovense Watermolen