skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman Bhic

Kaarschotse molen

Al in het jaar 1279 is er sprake van een watermolen te Kaarschot. En ook in de eeuwen daarna wordt er regelmatig melding gemaakt van een watermolen op deze plek, maar niet altijd in gunstige zin. In het jaar 1690 bijvoorbeeld lijdt de molenaar op de Kaarschotse watermolen, Aalbrecht Pieterssen de Cort, grote schade als gevolg van de langdurige droogte in de jaren daarvoor. Bovendien was de molen noodgedwongen ook nog eens zo'n negen maanden buiten bedrijf geweest, waardoor de molenaar de dorpbelastingen niet meer kon opbrengen.

Er is een tekening bewaard van een wapensteen uit 1656 die in de molen gezeten heeft. De steen laat het gecombineerde wapen zien van de Graven van Hohenzollern en van Bergh. De steen was 53x58 cm groot .

Om goed te kunnen draaien, moest de waterstand bij de molen een bepaald peil hebben. Daartoe werd het water bij de Kaarschotse watermolen opgestuwd, waardoor men op andere plaatsen weer te maken kreeg met wateroverlast. De waterafvoer van de Aa of Weerijs was toch al vaak problematisch en de molen vormde zo een extra obstakel.

In 1729 verpachtten Judocus Hubertus van de Vijvere, ridder en hoogdrossaard van het Land en Prinsdom van Grimbergen en eigenaar Joannes Peeter Nooijs de molen voor 6 jaar. Tegelijkertijd namen beide heren
maatregelen om wateroverlast te voorkomen. In aanwezigheid van schout en schepenen van Rijsbergen werd bij de molen een peilmerk, een ijzeren pegel, in de rivier geplaatst.

De nieuwe pachter moest er voor zorgen dat het waterpeil niet hoger kwam dan de aangegeven vijftien duimen, op boete van 6 gulden voor elke duim dat het water hoger zou komen te staan.

In 1895 kocht het pasopgerichte Waterschap van de Aa of Weerijs de molen uit een publieke verkoop aan, om zo het waterpeil beter te kunnen beheren. De molen was erg verwaarloosd. Men speelde met de gedachte de molen helemaal af te breken en een stuwsluis aan te leggen. Ook onderzocht men de mogelijkheden om het waterrad te vervangen door een turbine. Het waterschap besloot tenslotte om 11.000 gulden uit te trekken voor aankoop en herstel van de molen.

Maar uiteindelijk bleek dat de Aa of Weerijs tijdens en na grote regenval nog steeds te weinig water afvoerde, vooral op de plek waar de molen lag. Daarom werd hij in 1915 afgebroken. In plaats daarvan kwam een stuwsluis met twee doorlaatopeningen. De oude wapensteen, inmiddels behoorlijk verweerd, werd ingemetseld in de stuw. [Met dank aan Ans Soffers, zie reactie hieronder.]

Om de waterafvoer verder te verbeteren, zijn er in de twintigste eeuw nog tal van andere verbeteringswerken uitgevoerd aan de Aa of Weerijs.

 

Reacties (30)

A Soffers zei op 4 augustus 2010 om 16:56
Om verzekerd te zijn van "maalkracht" , ook bij laag water is de molen ca 1835 verbouwd tot gecombineerde water en windmolen. Na verkoop van de molen in 1861 weer verbouwd tot watermolen. Van de wapensteen uit de watermolen is niet alleen een tekening bewaard gebleven, de wapensteen zelf is ingemetseld in de stuw in de Aa of Weerijs ter hoogte van de Watermolenstraat te Rijsbergen
Annemarie van Geloven namens BHIC bhic zei op 5 augustus 2010 om 13:23
Hartelijk dank voor uw reactie. Onlangs is er meer informatie over deze Kaarschotse molen verschenen in het boek 'Watermolens in Noord-Brabant vroeger en nu' door ir. Piet-Hein van Halder. 's-Hertogenbosch, 2010. Een aanrader!
Regien Borren zei op 9 december 2011 om 21:40
Weet u toevallig of mij grootvader Jan Hoefnagels de molenaar was ten tijde van de verkoop aan het waterschap?
Hanneke van der Eerden, namens BHIC bhic zei op 9 december 2011 om 22:16
Dag Regien, mijn grootvader heette toevallig ook Jan Hoefnagels! Geen molenaar, maar veel Hoefnagels zijn molenaar geweest. Wie kan Regien aan een antwoord helpen?
Ans Soffers zei op 27 december 2011 om 13:37
Volgens het bevolkingsregister van Rijsbergen heeft Johannes Hoefnagels geboren 18-03-1860 te Zundert als molenaar op Kaarschot B117 (nu Kaarscotsestraat no 4) gewoond vanaf mei 1891 (komende vanuit Hoeven) tot maart 1895, toen is hij vertrokken naar Etten-Leur . In 1895 heeft het waterschap de Kaarschotse watermolen aangekocht. Zij heeft toen het plan opgevat de molen te herstellen. Wel heeft Hoefnagels nog ingeschreven om de herstelde molen opnieuw te huren. Pas in 1897 was er weer een nieuwe molenaar op Kaarschot nl. van Brekel.
Henk Buijks, namens BHIC bhic zei op 27 december 2011 om 14:13
@Ans, mooi dat jij Regien een verlossend antwoord kon geven op haar vraag - bedankt!
En voor 2012: ook voor jou alwat wenselijk is!
stichting heden en verleden zei op 2 oktober 2012 om 23:51
ter info:
eigenaar van de molen zou van 1812-1819 joseph chauvin zijn. ?
Marilou Nillesen, namens BHIC bhic zei op 3 oktober 2012 om 09:54
@stichtingHedenenVerleden: Bedankt voor deze tip. Mag ik vragen waar je deze informatie vandaan hebt? Dat kan helpen bij de zoektocht hier naar. Dank alvast!
Cor Kerstens zei op 31 maart 2013 om 01:51
Op 18 december 1812 kocht Cornelis Woestenberg, molenaar op de watermolen van Kaarschot samen met Michiel Aerssen (van 1811 tot 1822 burgemeester van Etten-Leur) en Adriaan Verdiesen (molenaarsknecht) de Bisschopsmolen in Etten-Leur. Bron: Een Aalscholver boven Zwermlaken, De straatnamen van Etten-Leur, blz. 22.
Henk Buijks, namens BHIC bhic zei op 31 maart 2013 om 23:37
Dag Cor, wat 'n leuke verrassing jou hier te treffen! Maar Etten en Rijsbergen lagen en liggen natuurlijk in elkaars directe omgeving. Wel ben ik nieuwsgierig naar de bewuste straatnaam in Etten-Leur, tenzij dat de Bisschopsmolenstraat is.... Het door jou geciteerde boek heb ik helaas niet bij de hand.
Coert Engels zei op 27 december 2013 om 13:07
Wie kan mij helpen aan meer historische feiten over deze Kaarschotse watermolen en m.n. de bijbehorende boerderij cq boerenhoeve?
Deze hoeve (in het contract: bouwhoeve genoemd) met visvijver en omliggende landerijen is op 15 april 1861 door mijn betovergrootvader Pieter Peter Huijbrechts uit Princenhage voor fl. 17.500,-- gekocht. Tegelijkertijd is de molen verkocht aan de heren Cornelis van den Eeden en Martinus Rosman.
Verkopers waren toen Petrus Adrianus Franciscus Soffers en een aantal van zijn verwanten. Vermoedelijk voorouders/verwanten van U, mevr. A. Soffers? De boerderij is vervolgens overgegaan op mijn overgrootvader: Petrus Johannes Huijbrechts. Mijn grootmoeder: Elisabeth Maria Huijbrechts is er geboren. Een zuster van haar: Johanna Maria Huijbrechts is getrouwd met ene Christiaan Verschuuren, die vervolgens eigenaar werd van de hoeve. Voor zover ik begrepen heb, is de hoeve weer overgegaan op één van zijn zonen en inmiddels verkocht aan derden.
Volgens een nicht (Verschuuren) van mijn moeder (mijn moeder is dochter van genoemde Elisabeth Maria Huijbrechts) zou van de wapensteen uit de watermolen ook een kopie of schildering aanwezig geweest moeten zijn (of nog?) in de schouw van het huis cq de boerderij. Ten behoeve van de nazaten van de familie Huijbrechts is ter herinnering, een aantal borden vervaardigd met dit wapen er op geschilderd. Eén van die borden is in bezit van m'n moeder.
Ik ben al sinds enige jaren bezig met het onderzoeken van m'n stamboom en het vergaren van zoveel mogelijk familiegeschiedenis. Over de Kaarschotse Watermolen en bijbehorende Bouwhoeve en landerijen heb ik wel e.e.a. via het internet gevonden. Maar er zijn nog veel hiaten. Zou iemand mij verder kunnen helpen? Bij voorbaat heel hartelijk dank.
Vriendelijke groeten.
Ans Soffers zei op 3 januari 2014 om 01:36
Beste Coert
Ook ik (inderdaad nazaat van de Kaarschotse molenaar Pieter Jan Soffers) ben zeer geïnteresseerd in de historie van de Kaarschotse watermolen. Veel gegevens over deze molen zouden gepubliceerd zijn in het boek ‘’ Acht eeuwen molens in Zundert en Rijsbergen” van Frank Kools. Helaas, meteen na de aanschaf van het boek kwam ik er snel achter dat in ieder geval de gegevens over deze Kaarschotse molen in de 19e eeuw merendeels niet kunnen kloppen. De auteur heeft zich in deze ernstig laten misleiden door een overvloed aan ondeugdelijke informatie. Dit is echt heel erg jammer omdat deze onjuiste informatie te vaak ten onrechte als waarheid aangehaald wordt en een foutief verhaal nogmaals de wereld ingaat.
Als betrokken heemkunde lid, familielid en onderzoekster ben ik de archieven en de mij bekende gegevensbronnen ingedoken om zoveel mogelijk juiste en interessante gegevens boven water te krijgen. Zo vond ik onder andere ook de verkoopacte van de watermolenhoeve aan jouw voorvader Pieter Pieter Huybrechts in 1861. Dat er in het verleden in de schouw van de watermolenhoeve een afbeelding van het wapen van de familie Bergh-Hohenzollern aanwezig is geweest is mij bekend. In de loop der jaren moet deze verwijderd zijn, want zij is nu niet meer aanwezig. Zeer interessant dat er borden zijn gemaakt met afbeeldingen van dit wapenschild. Heb jij deze in kleur Of misschien nog een foto van het wapenschild in de schouw? Overigens is het wel bijzonder dat er in de hoeve een wapenschild van de familie Bergh-Hohenzollern is geweest omdat de watermolenhoeve ten tijde van de bouw in 1776 meer in hun bezit was.
Mogelijk kunnen we elkaar aanvullen voor een completer en juister verhaal over deze molen. (contactgegevens zijn bij de redactie van dit forum bekend)

Vriendelijke groet
Ans soffers
Coert Engels zei op 3 januari 2014 om 16:25
Beste Ans,

Heel hartelijk dank voor je reactie. Ik heb je contactgegevens inmiddels bij de beheerder van het forum aangevraagd.
Ik kan je een enkele familiefoto toesturen met de boerenhoeve op de achtergrond en zal één dezer weken tijdens een bezoek aan m'n moeder een kleurenfoto maken van het bord met daarop het betreffende wapenschild.
De info die ik van de hoeve heb is vooral genealogisch van aard (mijn familie huijbrechts) en daarnaast heb ik het e.e.a. vergaard via het internet. Maar deze laatste info is waarschijnlijk ook bij jou bekend.
Mijn moeder (inmiddels 80) is vroeger als klein meisje zo nu en dan bij haar familie op de hoeve op bezoek geweest. De hoeve was toen al in bezit van de Verschuurens, want haar grootouders Huijbrechts zijn allebei in de jaren 30 van de vorige eeuw overleden en heeft ze ook nooit (bewust) gekend. Wellicht kan mijn moeder zich nog enkele details over de hoeve herinneren. Laatst vertelde ze me dat haar familie het destijds nog steeds over 'de molen' had, terwijl die al in 1916/1917 is afgebroken en er een dam voor in de plaats is gekomen.

Vriendelijk groeten,
Coert Engels
Mariët Bruggeman, namens BHIC bhic zei op 6 januari 2014 om 10:34
Beste Ans en Coert,
ik heb ondertussen het e-mailadres van Coert aan Ans opgestuurd.
Veel plezier en met vriendelijke groeten,
Marja Jansen Verschuuren zei op 18 maart 2017 om 17:19
Beste Coert en Ans,
Ik lees nu pas jullie verhaal omdat ik ook nieuwsgierig was naar het verhaal van het bord met het betreffende wapenschild.
Jammer dat jullie nooit contact hebben opgenomen met mijn ouders. Zij hadden jullie het hele verhaal piekfijn kunnen vertellen omdat zij altijd op de boederij aan de Kaarschotsestraat hebben gewoont. Helaas is mijn moeder 31 januari overleden en heeft het verhaal mee haar graf ingenomen. En ook ik weet de verhalen niet.
Mijn vader was Gerard Verschuuren en zoon van Johanna Huijbregts en Christiaan Verschuuren.
Annemarie van Geloven
Annemarie van Geloven bhic zei op 20 maart 2017 om 12:05
Beste Marja, nog gecondoleerd met het overlijden van uw moeder begin dit jaar.
Als iemand overleden is, zouden we hem/ haar nog zo veel willen vragen..
Mocht u later toch nog wat te binnenschieten over de verhalen van uw moeder over vroeger, deelt u die dan met de lezers hier.
A. zei op 12 mei 2017 om 18:38
Beste Marja
Ik weet dat je beide ouders overleden zijn, nog gecondoleerd hiermee. ik weet dat de borden gemaakt zijn om het verdwijnen van het wapen van bergh-hohenzollern in de linkervoorkamer van de watermolenhoeve te compenseren. Mijn vraag aan jou is: heb jij misschien Is er nog een foto van die schouw toen het wapen er nog in stond? Je zou mij met zo'n foto erg blij maken. vriendelijke groet
Ans
Marja Jansen Verschuuren zei op 12 mei 2017 om 19:29
Beste Ans, Zolang ik er gewoond heb was de schouw niet beschilderd met een wapen. Dat wapen kan ik me dus niet herinneren en ik heb er ook nooit over horen vertellen. Wel over de geschilderde borden. Daar was Oma Verschuuren heel zuinig op. En daar werd ook over verteld dat het bij de oude molen hoorde.
Marleen zei op 27 april 2020 om 12:33
Kan iemand mij iets vertellen over het schilderij "de watermolen bij Rijsbergen"? Wanneer is dat gedateerd en wie is de maker en waar is het nu?
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 28 april 2020 om 17:23
Hallo Marleen, bedankt voor je berichtje. Eerlijk gezegd heb ik geen idee waar het schilderij zou kunnen zijn, maar mogelijk zou je hier eens kunnen kijken?
https://www.schilderijen-site.nl/

Mogelijk leest hier iemand je vraag die meer over dit schilderij weet... mocht dat zo zijn, dan horen we dat natuurlijk heel graag. Succes met je zoektocht!
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 28 april 2020 om 17:23
Hallo Marleen, bedankt voor je berichtje. Eerlijk gezegd heb ik geen idee waar het schilderij zou kunnen zijn, maar mogelijk zou je hier eens kunnen kijken?
https://www.schilderijen-site.nl/

Mogelijk leest hier iemand je vraag die meer over dit schilderij weet... mocht dat zo zijn, dan horen we dat natuurlijk heel graag. Succes met je zoektocht!
Ans Soffers zei op 21 juni 2020 om 01:05
Marleen bedoel je de aquarel die op deze site te zien is? Deze aquarel is van Gerard Goossens gemaakt in ca. 1835 toen mijn voorouders eigenaar waren van de molen. In 1837 is er een windinrichting op de watermolen geplaatst; een zogenaamde watervluchtmolen. Vandaar de datering van voor 1837.
Ans Soffers zei op 21 juni 2020 om 01:08
PS Marleen, je kunt de afbeelding vinden in de topografisch geografische atlas van de brabant collectie.
Marleen van Aert-Francken zei op 6 juli 2020 om 11:35
Dank je wel Ans!
joostvanalphen zei op 12 augustus 2020 om 12:12
Hallo Marleen,
even een berichtje vanuit Goirle dat wellicht jou aandacht trekt.
Ik vond een oude fotobriefkaart uit 1918 waarop mijn moeder staat als meisje van 10 jaar.
De adressering echter is voor jou interessanter denk ik.
Ik geef je integraal de tekst even door:
Aan familie P Huybrechts Watermolen Rijsbergen
Etten 6 juni 1918
Zeer geachte familie. Zoo als u ziet is hier de Zandspui. Doch nu komen wij niet om bruiloft te vieren hoor want daarvoor kijken veel te zuur vind U niet. Hoe is het woensdag verder afgeloopen?Ik was gisteren helemaal ziek van de schrik. Ook was het geen plezierige tijding voor vader en Moeder toen wij thuis kwamen. Ontvagn hierbij de Hartelijke Groeten van ons U Uwe Toegenegen familie Bartels - Huybrechts!

Mocht je interesse hebben in een kopie van deze kaart geef dat dan maar door via dit medium, dan gaan we iets regelen.
Joost
joostvanalphen zei op 12 augustus 2020 om 12:13
Hallo Marleen,
even een berichtje vanuit Goirle dat wellicht jou aandacht trekt.
Ik vond een oude fotobriefkaart uit 1918 waarop mijn moeder staat als meisje van 10 jaar.
De adressering echter is voor jou interessanter denk ik.
Ik geef je integraal de tekst even door:
Aan familie P Huybrechts Watermolen Rijsbergen
Etten 6 juni 1918
Zeer geachte familie. Zoo als u ziet is hier de Zandspui. Doch nu komen wij niet om bruiloft te vieren hoor want daarvoor kijken veel te zuur vind U niet. Hoe is het woensdag verder afgeloopen?Ik was gisteren helemaal ziek van de schrik. Ook was het geen plezierige tijding voor vader en Moeder toen wij thuis kwamen. Ontvagn hierbij de Hartelijke Groeten van ons U Uwe Toegenegen familie Bartels - Huybrechts!

Mocht je interesse hebben in een kopie van deze kaart geef dat dan maar door via dit medium, dan gaan we iets regelen.
Joost
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 13 augustus 2020 om 09:14
Wat een intrigerende tekst op de kaart! En in aansluiting op jouw woorden, Joost: als daar behoefte aan is, kunnen wij inderdaad achter de schermen jullie met elkaar in contact brengen. Dus Marleen, mocht je dat willen, geef dan hier maar even een gil, dan regelen we dat.
Marleen van Aert-Francken zei op 13 augustus 2020 om 09:39
Leuk! Ik zou inderdaad graag in contact willen komen met Joost. Marilou, Je mag wat mij betreft mijn email adres wel doorsturen naar Joost. Dank u wel alvast!
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 13 augustus 2020 om 13:05
Geregeld, Marleen en Joost. Veel succes ermee!
joostvanalphen zei op 13 augustus 2020 om 13:36
Dank je !

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

Doe mee en vertel jouw verhaal!