i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Boxtel
Tags:

Molen verplaatst zonder één druppel te morsen

vertelde op 3 april 2012 om 17:06 uur

De windmolen en het bijgebouw bij het Smalwater in Boxtel werden in 1819 ruim één kilometer verplaatst. Volgens de overlevering werd er in de molen een glas water geplaatst en was er geen rimpeling te zien, zo geruisloos ging de verplaatsing. Hoe kreeg Adriaan Hombergen dát voor elkaar?

Adriaan Hombergen (Beugen, 15 mei 1769) was meester molenmaker, graanverkoper en kroeghouder. Maar er was nog iets dat hij kon: het verplaatsen van complete bouwwerken. Onduidelijk is waar en van wie hij die techniek heeft geleerd. Het is dan ook verbazingwekkend dat een Brabantse molenmaker een dergelijk huzarenstukje uithaalde. Maar zijn reputatie moet bekend zijn geweest want Hombergen werd door de directie van de Boxtelse papierfabriek benaderd met het verzoek de windmolen en het bijgebouw te verplaatsen. Dat was doorgaans voordeliger dan de boel afbreken en verderop weer op te bouwen.

Overigens was het gebouw zelf ook een bijzonderheid: het was de eerste papierfabriek in Brabant. Gebouwd in 1802 en begonnen als watermolen. Nog ooit bezocht door koning Lodewijk Napoleon, tijdens zijn rondtocht door Brabant. Later werd onder meer voor productie-uitbreiding in 1909/1910 een windmolen bij geplaatst. Die werd in 1819, tezamen met een gemetseld bijgebouw door Hombergen, verplaatst naar Molenwijk.

Om de windmolen te kunnen verplaatsen, werd het terrein eerst ontdaan van obstakels en oneffenheden. Met rondhout, balken, zogeheten kaapstanders (oftewel verticale lieren) én twintig sterke mannen werd de verhuisoperatie uitgevoerd. Bij iedere kaapstander stonden vier mannen die op commando de spaken van de kaapstander begonnen rond te draaien, waardoor héél langzaam de kabel zich om de spil van de kaapstander wond en tegelijkertijd de zware vracht op de slede over de rollers voortbewoog. Dit gebeurde onder het oog van vele belangstellenden van binnen en buiten Boxtel. Er waren zelfs toeschouwers die de molen binnengingen terwijl deze werd voortgesleept. Als de beschrijvingen juist zijn, liet men – ook tijdens de verplaatsing – de wieken draaien. Op de zolder van de molen plaatste men een glas water dat zelfs geen rimpeling vertoonde.

De klus duurde van donderdag 26 augustus tot vrijdag 8 september. Hombergen werd lof toegezwaaid voor zijn kunde en bekwaamheid, alsook de bedaardheid en zekerheid waarmee hij de operatie had geleid. Wat het allemaal heeft gekost, is nu onbekend. Maar een paar jaren later klaart Hombergen een vergelijkbare klus in Schijndel, met het verplaatsen van de korenmolen.

Wil je weten hoe het verder ging met de Boxtelse papierfabriek? Of wat het gewicht was van de te verplaatsen molen? Lees dan hier het hele verhaal van Ruud van Nooijen.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 30 maart 2010 om 14:46 uur

Coeveringse molen

vertelde op 13 augustus 2009 om 16:29 uur

De Boxtelse molens

vertelde op 18 juli 2011 om 14:27 uur

De Zwartenbergse molen