skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Ans Holman
Ans Holman RA Tilburg
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Ans Holman
Ans Holman RA Tilburg

Oeffelt in vogelvlucht

Rien Wols
Rien Wols Bhic
vertelde op 24 augustus 2009 om 12:11 uur
De gemeente Oeffelt was gelegen ten westen van de Maas, zes kilometer ten noorden van Boxmeer. De gemeente bestond tot de opheffing op 1 januari 1994 uit het dorp Oeffelt en daar omheen enig buitengebied met een agrarische bestemming, alsmede de natuurgebieden De Vilt en het Maasheggengebied.

Lang heeft Oeffelt haar zelfstandigheid kunnen bewaren, maar uiteindelijk kreeg men ook hier met een gemeentelijke herindeling te maken. De gemeente Oeffelt werd op 1 januari 1994 opgeheven en bij de gemeente Boxmeer gevoegd.

Het grondgebied van de gemeente Oeffelt telde ca. 950 hectare en in het laatste jaar van haar bestaan 2.283 inwoners.

Oeffelt, in de middeleeuwen ten dele ook wel Brakel genoemd, is ooit onderdeel geweest van het leengoed van de Heren van Cuijk. In 1402 ging Oeffelt over naar de heerlijkheid Gennep, die op haar beurt in 1442 onderdeel werd van het hertogdom Kleef. In 1630 werd het hertogdom Kleef onderdeel van het keurvorstendom Brandenburg en later van het koninkrijk Pruisen.

Deze situatie bleef tot de komst van de Fransen in 1793/1794. In 1795 werd Oeffelt samen met Sint Anthonis en Boxmeer ingelijfd bij de Franse republiek en weer later achtereenvolgens bij de Bataafse Republiek en het Koninkrijk Holland. In 1810 werd het onderdeel van het Franse Keizerrijk en ontstond de gemeente Oeffelt.

Na het vertrek van de Fransen in 1813 is er een jarenlang getouwtrek tussen Nederland en Pruisen geweest over de vraag waar Oeffelt nou eigenlijk bij hoorde. In 1816 werd Oeffelt definitief onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden.

Zoals gezegd heette Oeffelt in de middeleeuwen ook wel Brakel. In het noorden was er een Cuijks Brakel en ten zuiden van de Oeffeltse Beek een Oeffelts Brakel. Voor de naam Brakel worden verschillende verklaringen gegeven. Het zou kunnen verwijzen naar braak liggend land. Anderen houden het op een samenstelling van het Germaanse brako en lo, dat bos en varens zou betekenen. Brakel verwijst dan naar een bosje op een zandige hoogte.Kaart door J. Kuiper, 1865

De naam

De vroegste vermelding van Oeffelt komt uit de tweede helft van de elfde eeuw als "Uflo". Over de betekenis van de naam Oeffelt zijn de geleerden het helemaal niet eens. Het zou een Nederlandse variant kunnen zijn van het latijnse Ovile, voor schapenheuvel. Dat zou dan mooi aansluiten op het gemeentewapen.

Een andere verklaring is dat Oeffelt teruggaat op Uffa’s loo, waarbij loo in het rivierengebied vaak een hoogte betekent. Uffa kan een persoonsnaam zijn geweest, maar men heeft in dat element ook al het oudnederlandse woord ûf voor uil in gezien. Dan wordt het weer een uilenbos, in plaats van de heuvel van Uffa.

De naam Oeffelt zou ook kunnen verwijzen naar Uffa, dat water betekent. Ten slotte kan loo of lode, verzwakt tot ‘elt’ ook nog waterloop betekenen, waar dan vooral de eind-t weer op zou wijzen. In combinatie met uffa in de betekenis van water, lijkt oeffelt dan zoiets te moeten betekenen als nederzetting aan het water (waarmee dan waarschijnlijk de Oeffeltse beek bedoeld is).

Gemeentewapen

Op 16 juli 1817 verleende de Hoge Raad van Adel aan de gemeente Oeffelt een gemeentewapen dat bestond uit een blauw schild, met daarop een gebogen dwarsbalk van goud, waarboven een droogscheerdersschaar, eveneens van goud. Dit wapen was gebaseerd op het oude schependomszegel, dat in ieder geval sinds de 15e eeuw werd gebruikt. Dat was op zijn beurt weer afgeleid van het wapen van Gennep, waartoe Oeffelt sinds 1402 behoorde.

De kleuren blauw en goud zijn ontleend aan de rijkskleuren. Dat was het lot van heel veel gemeentewapens die rond 1817 zijn vastgesteld, omdat de meeste gemeentebesturen bij hun ontwerp geen kleuren hadden opgegeven. In 1992 is nog wel een voorstel gedaan om het wapen de kleuren van Gennep (rood en goud) te geven, maar daar is nooit een vervolg aan gegeven. Met ingang van 1994 is de gemeente opgeheven en bij Boxmeer gevoegd.

Oudste bewoning en bevolkingsontwikkeling

Op de oever van de Oeffeltse Raam zijn in onze tijd verschillende vondsten uit de prehistorie uit de bodem (enkele grote urnen) gekomen. Dat zegt echter nog niet zo heel veel over de allervroegste bewoning. Eigenlijk weten we pas meer vanaf ongeveer 1100.

Uit geschreven bronnen, in dit geval een belastinglijst van de abdij van Echternach, blijkt dat er toen in ieder geval een paar boerenhoeven hebben gestaan. In 1144 schenkt een edelman Eribert van Gennep een grote hoeve, de "mansus Brakele"  zoals die genoemd wordt, aan de abdij Fürstenberg bij Xanten. Duidelijk is dat de Oeffeltse gemeenschap toen nog niet heel groot geweest kan zijn.

We maken een flinke sprong in de tijd: aan het eind van de zeventiende eeuw telde Oeffelt nog geen 300 inwoners (64 gezinnen). Pas vanaf het begin van de negentiende eeuw hebben we wat hardere cijfers over de bevolking. In 1813 telde Oeffelt 802 inwoners en halverwege de eeuw waren dat er 907 geworden. Het dorp groeide gestaag door: in 1900 waren er 1.028 inwoners. Pas na de Tweede Wereldoorlog kwam de bevolkingsgroei in een stroomversnelling. 1.533 Inwoners in 1950 en 1.848 in 1970. De grens van 2.000 werd al snel daarna, in 1978, overschreden. Anno 2006 telde de kern Oeffelt 2.340 inwoners.

Middelen van bestaan

Het dorp leefde de afgelopen eeuwen voornamelijk van landbouw en veeteelt. Nijverheid was dan ook vooral agrarisch van karakter. Daarnaast werd rond 1870 een steenfabriek opgericht aan de Maas. Ook telde het dorp in die tijd een bierbrouwerij.

Tussen 1880 en 1890 verrees aan de Beugenseweg (nu nr. 28) ook een hotel. Het verschijnen van dit hotel hing ongetwijfeld samen met de aanleg van de spoorlijn Boxtel-Goch-Wezel en de spoorbrug over de Maas in de jaren 1873-1875, waardoor Oeffelt een station kreeg. Er ontstond daardoor ook enige handel in vee met plaatselijke exportslagerijen.

Oeffelt nu

Op 7 november 1944 werd de kerktoren van Oeffelt opgeblazen. Niet lang daarna werden alle inwoners geëvacueerd. Maandenlang lag het verlaten dorp in de frontlinie, totdat in februari 1945 Britse genietroepen de langste baileybrug uit hun geschiedenis sloegen over de Maas. Daardoor konden de geallieerde troepen met groot materieel doorstoten naar Duitsland.

Voor de aanleg van de verkeersbrug naast de spoorbrug over de Maas (waardoor ook het oude veer verdween) en vooral ook voor de omlegging van de provinciale weg rond 1960 is veel van het oude Oeffelt afgebroken. De oude pastorie en een paar oudere boerderijen geven nog wel een beeld van hoe Oeffelt ooit was…. Hoe het nu is, kun je mooi zien op de website van de dorpen van Boxmeer.

Reacties (16)

arno peters zei op 7 augustus 2011 om 02:31
Tijdens een grote pestperiode waren er nog slechts 3 families overgebleven. De rest was slachtoffer van de zwarte pest geworden. Weet helaas niet welke periode dat precies was.
Mariët Bruggeman, namens BHIC bhic zei op 8 augustus 2011 om 14:48
Beste Arno,

in het Rooms-Katholieke doopboek van Oeffelt heeft pastoor J. Fenneker in 1636 geschreven dat Oeffelt dat jaar (naast verwoestingen door een huurleger) door de pest is overvallen en dat er inderdaad slechts 3 getrouwde stellen het hebben overleefd.
Hartelijk dank voor je aanvulling en met vriendelijke groeten,
R van Emden zei op 13 mei 2016 om 08:30
Ik ben op zoek naar de huidige locatie in Oeffelt van een adres dat omschreven staat rond 1881 als Wijk A der buurt Kerkhoek. Is er iets bekend betreffende bakkerijen in Oeffelt in die tijd?
Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 13 mei 2016 om 14:47
Beste R. van Emden, hier kun je zien wat er over bakkerijen in Oeffelt binnen het archief van het gemeentebestuur van Oeffelt bewaard is gebleven:
http://www.bhic.nl/integrated?mivast=235&mizig=210&miadt=235&micode=7034&milang=nl&mizk_alle=bakker*%20%20oeffelt&miview=inv2

Binnen datzelfde archief is ook een adresboek van rond 1900 bewaard gebleven: http://www.bhic.nl/integrated?mivast=235&mizig=210&miadt=235&miaet=1&micode=7034&minr=11882272&miview=inv2

Je kunt deze stukken inzien in onze studiezaal in Grave.
R van Emden zei op 4 september 2016 om 18:27
Ik ben nog steeds op zoek naar de huidige locatie ( straatnaam/ nr) van wat rond 1880 de Kerkhoek ( wijk A was). Waar stond de kerk? Zou hier mijn familie uit Amerika graag mee naar toe nemen. Hun geschiedenis gaat terug naar Oeffelt.
Lisette Kuijper
Lisette Kuijper bhic zei op 7 september 2016 om 13:44
Bedankt voor je reactie! De oude kerk van Oeffelt werd gebouwd in 1854 en verwoest in 1944. Je kunt meer over deze kerk lezen via de volgende link: https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/de-san-salvatorkerk-in-oeffelt
Ook kun je foto's van zowel de nieuwe als de oude kerk bekijken op http://www.bhic.nl/onderzoeken/fotos als je zoekt op 'kerk Oeffelt.'

Mijn collega Mariët Bruggeman heeft hierboven al enkele tips gegeven met meer informatie over stukken die je in Grave in kunt zien. Daarnaast is er nog een dossier (toegang 1412, inventarisnummer 21) dat gaat over de invoering van straatnamen vanaf 1953. Ook is de precieze plek van de Kerkstraat en het Kerkplein te zien (de benaming 'Kerkhoek' ben ik hierin niet tegengekomen). Ook dit stuk kun je eventueel in Grave komen bekijken, van dinsdag tot en met donderdag tussen 9.00 en 16.00 uur.
Jan Veekens zei op 7 september 2016 om 17:49
De Kerkhoek in Oeffelt in 1880 was wat nu de helft van de Lietingsestraat, aansluitend het Kerkplein en het grootste gedeelte van de Kerkstraat-noord is.
In 1880 stond de kerk op dezelfde plaats waar nu ook de kerk staat.
Als u de naam van de gezochte familie doorgeeft kan ik mogelijk meer info geven.
Lisette Kuijper
Lisette Kuijper bhic zei op 8 september 2016 om 08:55
Bedankt voor deze mooie aanvulling, Jan. Fijn dat jij als onze echte 'Oeffelt-expert' wilt helpen!
Rebecca van Emden zei op 28 september 2016 om 22:21
Ik ben op zoek naar Matthijs van der Sterren , geboren op 8/1/1880 zoon van Petrus Johannes van der Sterren, bakker.

Het betreft dus de familie van der Sterren. Bij voorbaat dank voor de bovenstaande aanvulling
Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 29 september 2016 om 10:11
Beste Rebecca, ik zag jouw oproep bij dit verhaal staan. Ik denk, dat als je even een nieuw onderwerp aanmaakt met deze vraag, je dan veel meer reacties krijgt van mede-forumgebruikers. Als je hier klikt, kun je meteen een nieuw forumbericht starten: http://www.bhic.nl/onderzoeken/forum/nieuw-onderwerp-starten
John van den Bergh zei op 29 juli 2017 om 11:40
Naar verluid was bij Oeffelt de Maas ondiep en doorwaadbaar. Dit zou van belang zijn geweest om het grondgebied bij Gennep te laten behoren zodat beide zijden van de Maas een gelijk rechtsgebied vormden. Tenslotte was de Maas een grensrivier tussen Pruissen en Land van Cuijk. Is hierover is bekend?
Annemarie van Geloven
Annemarie van Geloven bhic zei op 31 juli 2017 om 13:38
Ik ga deze vraag voorleggen aan mijn oud-collega Henk Buijks die de historische geografie van het Maasgebied als geen ander kent.
Annemarie van Geloven
Annemarie van Geloven bhic zei op 2 augustus 2017 om 12:52
Hier is zijn antwoord: het soms lage Maaspeil kan een rol hebben gespeeld, maar geen al te grote. Nog even voor een goed begrip: Gennep en Oeffelt waren Kleefs! Bedenk dat in deze regio ook het Land van Ravenstein een tijdlang Kleefs was, eveneens, vanuit Kleef gezien, aan de overkant vd Maas. Ook in het Gelderse lagen stukken Kleefs land, en dan zit je dus aan de overkant vd Rijn, die niet zo gemakkelijk droogviel. Het heeft dus meer te maken met relaties tussen adellijke families dan met droogvallende rivieren.
Gerard W. Ch. Lemmens
Gerard W. Ch. Lemmens zei op 9 november 2019 om 16:41
Dag Rien,
Je schrijft zo'n prachtig artikel, maar dan vertel je helaas niet wat de fotos ermee te maken hebben ?! Ik zie b.v. een wapenschild met - van Kleef - wapen erop ?, maar de andere fotos kan ik niets gissen ?? Jammer, toch 1?
Groet,
Gerard
Rien Wols
Rien Wols bhic zei op 11 november 2019 om 15:07
Dank je voor het compliment Gerard. En wat de illustraties betreft: die sluiten gewoon bij de tekst aan. Als je een muis gebruikt en je gaat met je cursor over de afbeeldingen, dan verschijnt daar een toelichtend tekstje. Je ziet aan de datum dat dit al een oud verhaal is, het is al op onze voor-vorige website voor het eerst verschenen, en toe was die techniek heel gebruikelijk (maar nu eigenlijk volledig achterhaald). We zullen eens gaan kijken of we dat met een beetje slimme techniek misschien anders kunnen gaan doen, want om al die verhalen stuk voor stuk met de hand te gaan bewerken.... Dan steken we liever tijd in nieuwe verhalen.
Vriendelijke groet

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Doe mee en vertel jouw verhaal!