i

Onderwijs aan Doven, 1828-2008

vertelde op 6 mei 2008 om 16:07 uur

Van “instituut voor doofstommen” naar “kenniscentrum voor beter horen, zien en communiceren”, dat is een lange weg in tijd en in ontwikkeling. Al 180 jaar lang wordt in Sint-Michielsgestel onderwijs gegeven aan kinderen met ernstige gehoorstoornissen. De man die dit allemaal begon, was een priester uit Son, Martinus van Beek.

Centraal voor het monumentale hoofdgebouw van wat tot 2009 Viataal heette en nu Kentalis, staat het standbeeld van deze initiator Martinus van Beek. Wie was deze man en hoe raakte hij in het onderwijs aan doven verzeild?

De oprichter


Martinus van Beek
werd als boerenzoon in 1790 in Son geboren en in 1820 in Mechelen tot priester gewijd. In 1821 werd hij kapelaan in Gemert. In 1822 aanvaardde hij daar een benoeming tot leraar aan de Latijnse School. Drie jaar later was hij rector van dat instituut.

Nu woonden er in die tijd in Gemert vier volwassen doofstommen die geen enkel sacrament konden ontvangen, omdat niemand wist hoe men deze mensen godsdienstonderricht zou moeten geven. Maar daar nam de jonge kapelaan-rector geen genoegen mee en hij begon zich te verdiepen in het onderwijs aan doven. Hij maakte zich de nodige kennis van het vingeralfabet en gebarentaal eigen en begon in 1828 met het onderwijs aan doven, na afloop van de lesuren op de Latijnse School.

Van Gemert naar Gestel

Geleidelijk stroomden doofstomme leerlingen van buiten Gemert toe. In 1835 was het aantal doofstommen zo groot (32) dat hij ontslag nam als rector van de Latijnse School.

Zijn allereerste pupillen mochten hun eerste communie doen en het vormsel ontvangen uit handen van zijn vroegere pastoor, Hendricus Den Dubbelden, die inmiddels apostolisch vicaris in Den Bosch was geworden. Want het was tensotte allemaal begonnen om de ziel te redden van deze dove kinderen.

gezicht op GemertDe benodigde ruimte voor zijn groeiende school vond Van Beek in het voormalige dominicanenklooster aan het Gemertse Binderseind, maar het project begon hem langzamerhand wel boven het hoofd te groeien. In 1839 schreef hij aan Den Dubbelden dat hij erover dacht te stoppen. Die noodkreet kwam net op een goed moment, want datzelfde jaar nog besloten de vicariaten van ’s-Hertogenbosch en Breda tot de vestiging van een gezamenlijk Brabants Instituut voor Doofstommen in het Gestelse landhuis Nieuw Herlaar, dat toen juist vrijkwam, omdat het Bossche Groot Seminarie naar Haaren was gegaan.

Het Instituut voor Doven groeit

Zo verhuisden in 1840 46 doofstommen van Gemert naar Sint-Michielsgestel. Tien jaar later nam Van Beek ontslag als directeur van het nieuwe instituut en vertrok naar Brugge om daar soortgelijke taken te gaan vervullen. Hij overleed te Antwerpen in 1872. Het onderwijs aan de jongens werd vanaf 1845 verzorgd door de broeders van de Congregatie der Onbevlekte Ontvangenis uit Maastricht, terwijl de meisjes onder de hoede kwamen van de zusters “Dochters van Maria en Joseph”.

Van Beeks instelling, die inmiddels Instituut voor Doven heette, groeide en bloeide en was in het begin van de 20e eeuw aan een ruimere jas toe. Die kwam in 1910 in de vorm van het huidige complex aan de Theerestraat, naar ontwerp van architect J.H.H. van Groenendaal. Daar zou het uitgroeien tot het grootste doveninstituut van Nederland, met echt honderden leerlingen. In de jaren 1960 startte men ook met de bouw van een speciaal tehuis voor doof-blinde kinderen.

Viataal/Kentalis

In 2003 werd Viataal opgericht. Het was een nieuwe naam voor de al sinds 1998 bestaande fusie van het aloude Doveninstituut en de Mgr. Terwindtstichting (genoemd naar de directeur van het Doveninstituut tussen 1876-1909; deze stichting behartigde de ondersteuning van meervoudig gestoorde, slechthorende kinderen).  

IvD/MTW kreeg in 2003 niet alleen een nieuwe naam, maar ook een nieuwe, bredere doelstelling. Behalve doven, kunnen ook doofblinden, slechthorenden en mensen met (ernstige) spraak-taalproblemen bij de nieuwe organisatie terecht.

Ook cliënten met een stoornis in het autisme spectrum (ASS) of een verstandelijke beperking naast hun auditieve handicap vallen onder de doelgroep. In 2010 ging Viataal  samen met de Koninklijke Effatha Guyot Groep en Sint Marie uit Eindhoven onder de nieuwe naam Koninklijke Kentalis.  

In het TV-programma De Wandeling van Omroep Brabant bezoeken wandelaar René en zijn cameraman Léon het Instituut voor Doven uitgebreid. Bekijk hier aflevering 32 van seizoen 4 (2001/2002) van De Wandeling

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (10)

Fam.Zandbergen-Peters zei op 11 mei 2009 om 17:17 uur

Geachte Heer / Mevrouw,

Mijn broer Louis Peters is intern geweest in het doveninstituut Sint- michelsgestel. Hij was meervoudig gehandicapt. Spastisch en doof, kon slecht lopen. Hij is er geweest van 1958 tot +/- 1963. Nu is mijn broer alweer 40 jaar in Kalorama in Nijmegen. Dat gaan wij groots vieren met heel de familie. Nu willen we voor hem in zijn vroegere tijd zoeken naar foto's uit die tijd. Ook ga ik voor zijn komende verjaardag een rondleiding in Sint michelsgestel ( nu Viataal ) met familie proberen rond te krijgen. Maar misschien kan u mij aan wat herinneringen helpen. Zijn naam is Louis peters en geboren op 24 Oktober in 1951.
M.vr.gr.
Fam.Zandbergen-Peters

Mariët Bruggeman bhic zei op 12 mei 2009 om 09:06 uur

Beste Familie Zandbergen-Peters,
helaas hebben wij binnen onze website bij onze foto's slechts 1 foto van het doveninstituut in Sint-Michielsgestel, ook in onze bibliotheek bevindt zich slechts 1 klein boekje over het afscheid van N. de Kort van dit instituut. U bent natuurlijk altijd welkom dit in onze studiezaal in te zien. Het eigenlijke archief van het doveninstituut ligt nog bij het instituut zélf, maar binnen het recente archief van de gemeente (periode 1977-heden) zitten ook nog veel stukken. Dit archief ligt nog bij de gemeente Sint-Michielsgestel en daarvoor kunt u contact opnemen met Mw. M. van de Akker (073-5531111). Heel veel succes met de voorbereidingen en ik wens u samen met uw broer een fijne dag toe.

Jef van Veldhoven zei op 11 juni 2009 om 19:50 uur

In het jaarverslag van 1960 van Instituut voor Doven staat dat Louis M. Peters geboren 24-10-1951 uit Schiedam op 1-9-1959 is opgenomen.
Van de jaren daarna heb ik geen verslagen, In oude verslagen komen regelmatig groepsfoto's van leerlingen voor. Deze jaarverslagen zullen van na 1960 nog wel aanwezig zijn en in te zien op Viataal

Marilou Nillesen bhic zei op 12 juni 2009 om 08:20 uur

Dank je wel Jef, hopelijk komt de familie Zandbergen hier weer verder mee!

Jacqueline de Leeuw zei op 20 juli 2009 om 20:16 uur

Ben op zoek naar gegevens, verhalen,foto's! over Teun van der Waal. Teun is van 1921, werd op zijn 12de doof ten gevolge van hersenvliesontsteking. Hij is toen op het doveninstituut st. Michielsgestel gekomen. Wie kan zich hem herinneren, heeft nog een foto........alles id welkom! Teun kwam later ook veel bij SWDA. Voor zijn dochter zoek ik informatie. Hopelijk krijg ik via via nog reactie's, ondanks de tijd die het geleden is.

A.C. Roelofsen zei op 1 november 2009 om 19:37 uur

Ik ben de schoonzus van Aldert Roelofsen, geb. 28-5-1938. Aldert is van ca. 1943 tot 1955 op het Doveninstituut woonachtig geweest. Hij komt uit Bovenkarspel. Hij heeft het veel over vroeger, het wonen bij de broeders van het Doveninstituut. Wij zouden het heel fijn vinden om een keer samen met Aldert( nu 70 jaar) het Doveninstituut te komen bezichtigen en een rondleiding te krijgen.
Is deze mogelijkheid aanwezig en hoe krijg ik contact hierover met de juiste persoon.


met vriendelijke groet, A.C. Roelofsen.

Annemarie van Geloven bhic zei op 1 november 2009 om 23:47 uur

Beste mevrouw Roelofsen,
Dat zou inderdaad prachtig zijn om samen met uw zwager Aldert een bezoek te brengen aan het Doveninstituut, waar hij zo'n groot deel van zijn jeugd heeft doorgebracht.
Het BHIC heeft geen archieven van het Doveninstituut in huis en beschikt daarom ook niet over namen van contactpersonen. Maar probeert u het eens via de afdeling Communicatie & Marketing van het huidige Viataal. Op hun website vond ik hun telefoonnummer 073-5588356 en e-mailadres communicatie&marketing@viataal. Probeert u het eens langs die weg...

Laat u mij het nog even weten of het gelukt is?

A.P. van der Linden zei op 18 juni 2010 om 22:52 uur

Geachte Mevrouw,
Mijn oudtante - Zr. Maria Casimira - is verbonden geweest aan het doofstommeninstituut in Sint-Michielsgestel. In 1921 is zij vertrokken op missie naar China/Mongolie. Een paar maanden na aankomst aldaar is zij samen met een andere zuster vermoord.
Graag wil ik informatie over die reis en haar laatste maanden en waarom zij vermoord is.
Kunt U mij misschien de weg wijzen waar ik terecht kan voor informatie hierover.
Alvast hartelijk bedankt.
Met vriendelijke groet,
A.P. van der Linden

Mylène Rutten bhic zei op 22 juni 2010 om 14:53 uur

Hallo, Je zou informatie kunnen inwinnen bij de rechtsopvolger van het doofstommeninstituut Sint-Michielsgestel en Viataal t.w. Kentalis. In hun archieven zijn er misschien gegevens te vinden over deze missie. De Koninklijke Kentalis is een nieuwe landelijke organisatie ontstaan door het samengaan van drie organisaties: Koninklijke Effatha Guyot Groep, Viataal en Sint Marie. Kentalis is er voor kinderen, jongeren en volwassenen die moeite hebben met horen en communiceren. Kentalis ligt aan de Theerestraat 42, te 5271 GD Sint-Michielsgestel. Het postadres is: Postbus 7, 5270 BA Sint-Michielsgestel. Het telefoonnummer: (073) 558 81 11. E-mail info@kentalis.nl Dit en meer gegevens vind je op de website van kentalis

Lucy Jaspers zei op 11 augustus 2012 om 10:06 uur

Beste allemaal,
Wie kan mij meer vertellen over mevrouw Mery Meerman, die vele jaren verbonden is geweest aan het voormalig Doveninstituur te St. Michielsgestel? Ik zou jullie reactie zeer op prijs stellen! Alvast reuze bedankt. Met vriendelijke groet,
Lucy Jaspers

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 7 september 2012 om 16:11 uur

Kloosters in het Doofstommeninstituut in Sint-Michielsgestel