i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Boekel
Tags:

Boekelse veldwachters

vertelde op 26 mei 2009 om 14:53 uur

Vanaf het begin van de negentiende eeuw stelde de gemeente een gemeentelijk veldwachter aan om de openbare orde te handhaven. Daarnaast had de gemeente vaak nog een nachtwaker in dienst. Het waren niet bepaald goed betaalde banen. De verzoeken om verhoging van het traktement lopen dan ook als een rode draad door de geschiedenis.

'De veldwachter' tijdens de historische optocht t.g.v. Boekel 650 jaarDie slechte betaling maakte het ook moeilijk om goede krachten te krijgen (en te houden). Veelvuldig zijn dan ook de klachten over incompetentie of over allerlei nevenwerkzaamheden die ten koste gingen van de “policiedienst”. Maar aan de andere kant hield de gemeenteraad het liefst de hand op de knip.

Particuliere sponsoring bleek ook een oplossing: Louis Althuizen had naast zijn aanstelling als gemeenteveldwachter (voor ƒ 135,- per jaar) ook een aanstelling als onbezoldigd rijksveldwachter. Voor die laatste functie kreeg hij een gratificatie van ƒ 9,-, die betaald werd door een particuliere landbouwer (met toestemming van de officier van Justitie in Den Bosch).

Naast hun jaarwedde kregen de veldwachters gratis huisvesting in de veldwachterswoning, met de bijbehorende tuin en landbouwgrond (zodat men zijn eigen groente kon verbouwen en zelf een geit en/of varken houden). Soms had je dan pech als veldwachter. In 1831 treft de gemeenteraad een soort pensioenregeling voor Jan van den Burgt: in plaats van zijn traktement van ƒ 150,- krijgt hij een jaarlijkse uitkering van ƒ 50,-, én hij mag gratis in de veldwachterswoning blijven wonen. Maar dat betekende wel dat zijn opvolger Cornelis Zwiers die woning pas na het overlijden van Van der Burgt kon betrekken...

Het zat die Zwiers trouwens toch niet mee: “door drang der omstandigheden” (we weten helaas niet welke) werd hij in 1854 uit zijn ambt gezet. Hij was roen 55 jaar oud en verloor niet alleen zijn baan, maar ook zijn huis. Daarom vroeg hij de gemeente om een timmerwerkplaats op gemeentegrond. (Het verhaal vertelt helaas niet of hij die ook kreeg).

Ook Louis Althuizen kreeg problemen met de gemeenteraad. Hij woonde te ver buiten de kom en besteedde veel te veel tijd aan zijn boerenbedrijf, volgens de Commissaris van de Koningin. Die adviseerde de burgemeester dan ook dringend daarover eens een hartig woordje met Althuizen te wisselen. Die trok zich echter nergens wat van aan en breidde zijn bedrijf zelfs uit, met als resultaat dat hij in 1872 werd ontslagen.

Vijf jaar later werd de Boekelse brievenbesteller Wijnandus van der Heijden gemeenteveldwachter op een jaarwedde van ƒ 260,-. Bovendien kon hij “bij trouwe plichtsvervulling” jaarlijks een bonus van ƒ 40,- krijgen. Toen de gemeenteraad daarover begon te marchanderen (kan het niet voor ƒ 20,-?) tikte de Commissaris de burgemeester op de vingers: óf de veldwachter doet trouw zijn plicht en krijgt de volledige bonus óf hij doet het niet en krijgt niets. Een tussenweg bestaat niet. Of B en W dat maar even duidelijk wilden maken aan de raad.

Overigens werd Van der Heijden uiteindelijk in 1893 ontslagen, wegens “gebrek aan dienstijver en gemis van de noodige ondergeschiktheid”. Tegelijk met hem kreeg ook Ludovicus Althuizen ontslag als nachtwaker en onbezoldigd veldwachter: de beide heren konden elkaar niet luchten of zien, wat de kwaliteit van de ordehandhaving blijkbaar niet ten goede kwam.

Hoe stond het eigenlijk met de openbare orde in Boekel in deze tijd? Een rapportje van Althuizen uit 1892 is waarschijnlijk tekenend voor de sfeer rond de veldwachter.

Gebrek aan dienstijver viel in ieder geval niet aan Hendrikus van Dijk te verwijten: in 1911 kreeg hij van koningin Wilhelmina de bronzen erepenning voor menslievend hulpbetoon vanwege zijn moedig optreden bij een brand op 23 mei 1910, waarbij hij met levensgevaar vijf personen uit de gloeiende puinhopen van een afgebrand huis heeft gered. Tragisch genoeg kwam hij in 1913 zelf bij een ongeval om het leven.

Tijdens de Duitse bezetting werden de gemeentelijke veldwachters opgeheven. Na de oorlog werd het Korps Rijkspolitie opgericht. De laatste veldwachter van Boekel, P.C. van de Leijgraaf, werd in 1945 de eerste Postcommandant van de Rijkspolitie in Boekel. Deze Petrus (Pietje) Cornelus van de Leijgraaf was, voordat hij gemeenteveldwachter werd te Boekel, gemeenteveldwachter in de gemeente Oss geweest. Van 15 juni 1918 tot 15 september 1919. In Oss mocht hij gebruik maken van een politiediensthond en kreeg daar een geldelijke vergoeding voor. In de Osse periode slaagde hij op 17 september 1918 te Utrecht voor het gewone politiediploma. Hij vertrok uit Oss naar Boekel met eervol ontslag. Zijn vader Adrianus v.d. Leijgraaf was vroeger rijksveldwachter laatstelijk te Loosbroek. 

Jan Evert Swiers

1810-

afkomstig uit Boekel

Jan Hendrik van der Burgt

1830-1835

 

Cornelis Zwiers

1832-1854

afkomstig uit Boekel

Josephus Francis van den Berg

1854-1856

afkomstig uit Den Bosch

Ludovicus Hubertus Althuizen

1858-1872

 

Wilhelmus Leenen

1872

afkomstig uit Bergeijk

Johannes Beckers

1873-1877

afkomstig uit Den Bosch

Wijnandus van der Heijden

1877-1893

afkomstig uit Veghel

Ludovicus Althuizen

1889-1893

afkomstig uit Bakel

Johannes Andreas Maas

1893-1903

 

Hendrikus van Dijk

1903-1913

ƒ 375,- per jaar; ook onbezoldigd rijksveldwachter

Johannes Franciscus van der Linden

1915-1919

afkomstig uit Uden; agent politie te Venlo; ƒ 600, - plus ƒ 30,- rijwieltoelage

J. Althuizen

1914-1930

afkomstig uit Boekel; hulpveldwachter (gratificatie van ƒ 50,- per jaar)

Petrus Cornelis van de Leijgraaf

1919-1946

afkomstig uit St. Oedenrode; vanaf 1945 Postcommandant van de Rijkspolitie

P.J. Witteman

1931-??

Rijksveldwachter

 

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (14)

Bart van de Ven. zei op 30 mei 2008 om 12:10 uur

Veldwachter J.Maas.
Volgens een krantenbericht in de Zuidwillemsvaart van 22 augustus 1903 vertrok veldwachter Maas naar Mill. Daar is hij op 29 januari 1907 op gruwelijke wijze om het leven gebracht.Aldus lezen we het Nieuws v.d.Week van 9 februari 1907. Voor de weduwe en haar kinderen werd in den lande gecollecteerd wat een totaal bedrag opleverde van f. 3340,79. Koningin Wilhelmina gaf f. 50.- en eenzelfde bedrag gaf ook Koningin Moeder Emma. Van Prins Hendrik kreeg men f. 25.-In zijn vorige standplaats Boekel werd ook gecollecteerd wat f. 70,95 opbracht. Aldus het bericht in het Nieuws van de Week van 9 februari 1907.

Christian van der Ven bhic zei op 30 mei 2008 om 16:05 uur

Bart, dat stukje veldwachtersgeschiedenis mag inderdaad niet ontbreken op onze site. Goed dat je het hebt aangevuld!

Theo Vosmeer, Deurne zei op 11 november 2009 om 20:10 uur

Wie weet er meer achtergronden over veldwachter Johannes Beckers, volgens uw site veldwachter in Boekel van 1873-1877 en afkomstig uit Den Bosch (getrouwd met Wilhelmina Lammers). Johannes was de vader van mijn oma (Hendrika Johanna Maria Beckers geboren 11-11-1876 te boekel en overleden 30-12-1919 Macharen. Hendrika is gehuwd geweest met mijn opa Joseph Vosmeer. Wil graag meer te weten komen over hun leven!

Martien J.P. van  Heesch
Martien J.P. van Heesch zei op 6 januari 2015 om 22:50 uur

Ik zoek alle veldwachters althuizen in brabant
ze zijn de nakomelingen van althaus uit Asten

G.G.Wattenberg zei op 14 april 2019 om 20:10 uur

Hallo Rien
Petrus (Pietje) Cornelus van de Leijgraaf * St. Oedenrode 13-12-1895 is, voordat hij gemeenteveldwachter werd te Boekel, gemeenteveldwachter in de gemeente Oss geweest. Periode 15-06-1918--15-09-1919. In Oss mocht hij gebruik maken van een politiediensthond en kreeg daar een geldelijke vergoeding voor. In de Osse periode slaagde hij op 17-09-1918 te Utrecht voor
het gewone politiediploma. Hij vertrok uit Oss naar Boekel met eervol ontslag.
Zijn vader Adrianus v.d. Leijgraaf was vroeger rijksveldwachter laatstelijk te Loosbroek.
Bert Wattenberg voormalig politieman te Oss.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 15 april 2019 om 15:57 uur

Hallo Bert, bedankt voor je waardevolle aanvulling! Volgens mij weten nog vele lezers hier dat je voormalig politieman in Oss bent geweest ;) En dus een heel goede bron voor de achtergrond van Pietje van de Leijgraaf! Maar dat moet toch allemaal ver voor je tijd zijn geweest. Ben je hem tegengekomen in de archieven?

Ik zet je informatie over deze veldwachter in het verhaal van Rien. Nogmaals dank daarvoor.

Bert Wattenberg zei op 15 april 2019 om 20:06 uur

Hallo Rien.
In 1959 kwam ik in dienst bij de gemeentepolitie Oss. Tijdens de reorganisatie in 1993 toen het regiopolitie werd was het mogelijk om uit te treden. Was vrijwillig. Heb ik gedaan. In 1988 heb ik een boekje op eigen kosten uitgegeven getiteld "De dienders van Oss 1699-1924". Kwam toen Van de Leijgraaf in het archief van Oss tegen.
Heb verder in Oss ook nog vier boeken uitgegeven inhoud: foto's, namen en verhalen. Betreft de Osse gemeenschap.
Bert Wattenberg (geboren in Winssen in het rijk van Nijmegen). Daar zegt men nog altijd Bart.

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 17 april 2019 om 11:23 uur

Bedankt voor je aanvulling, Bert, en veel van je boeken zien bij ons in te zien, hoor:

http://www.bhic.nl/onderzoeken/boeken?mivast=235&miadt=235&mizig=82&miview=tbl&milang=nl&micols=1&mires=0&mip1=wattenberg

Gelukkig maar :)

Gerard H.A.A. de Bie
Gerard H.A.A. de Bie zei op 17 april 2019 om 20:06 uur

Zeer waardevolle verbindingslijn van Oss naar Boekel. maakt de historische verhaallijn nog completer.

hans josephs zei op 19 juli 2019 om 18:45 uur

ik ben op zoek naar de bewapening. hebben ze `n pistool model M1836 of M 1838
in percussie??? of `t oude Marechaussee model??

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 22 juli 2019 om 20:56 uur

Beste Hans,
dat kan ik je zo niet zeggen, maar je zou in onze studiezaal deze inventarisnummers in kunnen kijken: http://www.bhic.nl/integrated?mivast=235&mizig=210&miadt=235&micode=7616&milang=nl&mizk_alle=veldwac*%20boekel&miview=inv2
Wellicht wordt daar in genoemd om welke wapens het zou kunnen gaan.

Ruud van Nooijen
Ruud van Nooijen zei op 6 oktober 2019 om 23:20 uur

Ik zou graag ik contact komen met Bert Wattenberg. Hij schreef het boekje De Dienders van Oss, waar ook mijn grootvader Adrianus van Haren voorkomt. Voor zijn boek bezocht hij mijn moeder nog voor informatie.
Mijn contactgegevens zijn verkrijgbaar via een mailtje naar info@bhic.nl ovv contact Ruud van Nooijen.

Hans Josephs zei op 7 oktober 2019 om 08:18 uur

HOI !!! zijn er foto`s bekend waarop afgebeeld in uniform MET WAPENS korps veldwacht

Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 9 oktober 2019 om 12:15 uur

Hallo Hans, ik durf het zo niet te zeggen maar mogelijk weet het Nederlands Politiemuseum meer:

https://www.pitveiligheid.nl/

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 16 april 2009 om 15:36 uur

Osse Bende opgerold

vertelde op 28 oktober 2011 om 10:41 uur

Cromvoirtse veldwachters