i

Dit verhaal gaat over:

Locatie: Baardwijk
Periode: 1765 - 1911
Tags:

en maakt ook deel uit van:

Atlas: Waterlozing

De Baardwijkse overlaat

vertelde op 15 juli 2011 om 15:17 uur

De Baardwijkse overlaat werd in 1765 aangelegd om de druk op de dijken van Maas en Merwede te verminderen door een deel van het aanstormende Maaswater vanaf Bokhoven via een alternatieve route om te leiden. Daardoor werden ook ’s-Hertogenbosch en omgeving ontlast.

 Aangelegd

1766

Buiten werking gesteld

1911

Het is de enige overlaat die in deze tijd in Nederland is aangelegd en een echt monument van de waterstaatsgeschiedenis. Het oorspronkelijke idee hiervoor dateerde al van 25 jaar eerder.

Na de watersnood van 1741, waarbij onder meer de Alblasserwaard en het Land van Heusden en Altena onderliepen, stelde Martinus van Barnevelt, vrijheer van Noordeloos en Slingeland (Alblasserwaard), heer van Engelen en Vlijmen en oud-burgemeester van Gorinchem, een waterbeheersplan op.

Dat plan hield in dat het Maaswater bij Bokhoven een vrije doortocht kreeg via de Bokhovense Overlaat. Langs de Hoge Maasdijk en de Heidijk stroomde het dan via een overlaat tussen Drunen en Baardwijk naar het Oude Maasje af. Een soort gecontroleerde overstroming dus, naar het idee van de Beerse Maas meer naar het oosten.

Het was een mooi plan, maar er werd vervolgens niets mee gedaan. Er moest blijkbaar eerst nóg een ramp gebeuren, voordat er echt maatregelen genomen werden. In 1757 voltrok zich zo’n ramp in het rivierengebied: niet alleen liep het Land van Maas en Waal onder, maar ook het Maaskwartier als gevolg van een dijkbreuk bij Kessel. Een dijkbreuk bij Hedel zette de Bommelerwaard onder en het water bij Den Bosch steeg tot de ongekende hoogte van 6,88 m. boven AP. Zeventien dorpen in de wijde omgeving kwamen onder water te staan.

Het jaar daarna lag het oude plan voor de Baardwijkse Overlaat uit 1741 weer op tafel. De majoor der genie B. de Roy had het plan aangepast voor een bespreking in de Staten van Holland en op de Gelderse Landdag. Het duurde nog tot 1765 voordat de besprekingen leidden tot een overeenkomst tussen Holland, Gelderland, de Staten-Generaal (als soeverein van Brabant) en de stad ’s-Hertogenbosch om de overlaat aan te leggen.

In het begin van 1766 vond de aanbesteding plaats. De kosten - ƒ 216.175 (dat zou nu bijna 4,5 miljoen gulden of ruim 2 miljoen euro geweest zijn) - werden gedeeld door de deelnemende partijen, waarbij Holland het leeuwendeel betaalde. Dit gewest nam ook het beheer en onderhoud voor zijn rekening.

Voor de aanleg van de overlaat werden enkele tientallen huizen en schuren gesloopt. De Meerdijk of Baardwijkse Zeedijk werd over een lengte van 622 meter verlaagd tot 4,11m +AP. Lager kon niet vanwege de noodzaak tot militaire inundatie van de directe omgeving van Den Bosch bij een vijandelijke aanval.

Om Baardwijk en Drunen te beschermen werden er twee leidijken van 1.600 meter aangelegd. Het van nature aflopende terrein tussen deze leidijken werd geëgaliseerd om uitspoeling te voorkomen en in het najaar van 1766 was de overlaat gereed. Hij zou tot in het begin van de twintigste eeuw functioneren.

Rond 1775 maakte de landmeter J. Camp een kaart van de overlaat en zijn omgeving, voorzien van een peilschaal, waarop de verschillende waterstanden van Beerse Maas, en Baardwijkse Overlaat te zien zijn. Bekijk die kaart hier.

Deel dit verhaal op:
  • Pinterest
  • Tumblr
  • Toevoegen als favoriet
  • Afdrukken

Reacties (6)

Mark zei op 15 februari 2016 om 15:30 uur

Ontzettend leuk hoor!

Gert zei op 16 februari 2016 om 08:57 uur

Top verhaal

Koos Lavooi zei op 1 augustus 2018 om 19:25 uur

Wij wonen in Dordrecht en om toekomstig overlast van Maas en Merwede water te voorkomen heeft men in de Brabantse Biesbosch diverse waterwerken uitgevoerd.
Iets bijzonders dachten wij. Totdat we vandaag over de Baardwijkse overlaat dijken fietsten. Wat blijkt 300 jaar geleden had men al dezelfde problemen.
Maar het mooiste vind ik dat men toen al de kennis had om het waterprobleem op te lossen. Prachtig.

Hilde Jansma
Hilde Jansma bhic zei op 2 augustus 2018 om 09:45 uur

Het blijft inderdaad bijzonder mooi dat men 300 jaar geleden ook al, met succes, een strijd voerde tegen het water.

G. van Heeswijk zei op 12 augustus 2018 om 19:41 uur

En voor de liefhebbers is er natuurlijk het boek "Van Baardwijkse overlaat tot Drongelens kanaal". In 2015 uitgegeven door de heemkundekring Onsenort in Nieuwkuijk.

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 13 augustus 2018 om 10:43 uur

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen

vertelde op 9 juni 2011 om 12:58 uur

Waterlozing in Noord-Brabant

vertelde op 15 juli 2011 om 15:36 uur

De Overlaat in werking, 1766-1911